Adhyaya 77
The Slaying of Śālva and the Destruction of Saubha
अस्मिन्नध्याये शाल्वेन सौभविमानदुर्गेण द्वारकायां कृतो महोपद्रवः प्रवर्तते। युद्धे प्रवृत्ते प्रद्युम्नो द्युमानं प्रतियाति; गदः सात्यकिः साम्बश्चान्ये यादवाश्च शाल्वसेनां विनाशयन्ति, सप्तविंशतिरहोरात्राणि संग्रामोऽनुवर्तते। अथ राजसूयसमाप्तौ शिशुपालवधादनन्तरं कृष्ण इन्द्रप्रस्थात् प्रत्यागच्छन् निमित्तान्यशुभानि पश्यन् द्वारकायां प्रतिघातं शङ्कते। आगत्य रक्षां व्यवस्थाप्य दारुकं मायामोहात् सावधानं करोति, स्वयमेव शाल्वं सम्यग्युध्यते। शाल्वायुधानि भगवतः शरवर्षेण निष्फलानि भवन्ति; किन्तु दैत्यस्य मायया वसुदेवस्यापहरण-शिरच्छेद इव दृश्यते, शोकप्रेरणार्थम्। ततः सिद्धान्तः—भगवतो मोहकल्पना अयुक्तेति निरस्यते, तस्य अनन्तज्ञानं प्रतिपाद्यते। पुनः कृष्णः सौभं भिनत्ति, शाल्वं निरस्त्रं कृत्वा सुदर्शनचक्रेण शिरश्छिनत्ति। अन्ते दन्तवक्रस्य प्रतिशोधार्थं आगमनं सूच्यते।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुक: । नय मां द्युमत: पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम् ॥ १ ॥
श्रीशुक उवाच—स उपस्पृश्य सलिलं दंशितो धृतकार्मुकः। नय मां द्युमतः पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम्॥
Verse 2
विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुत: । प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान्नाराचैरष्टभि: स्मयन् ॥ २ ॥
विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुतः। प्रतिहत्य प्रत्यविध्यान्नाराचैरष्टभिः स्मयन्॥
Verse 3
चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् । द्वाभ्यं धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिर: ॥ ३ ॥
चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत्। द्वाभ्यं धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिरः॥
Verse 4
गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नु: सौभपतेर्बलम् । पेतु: समुद्रे सौभेया: सर्वे सञ्छिन्नकन्धरा: ॥ ४ ॥
गदसात्यकिसाम्बाद्याः शाल्वस्य सौभपतेर्बलं जघ्नुḥ; सौभेयाḥ सर्वे सञ्छिन्नकन्धराः समुद्रे पेतुः।
Verse 5
एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् । युद्धं त्रिनवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम् ॥ ५ ॥
एवं यदूनां शाल्वानां च परस्परं निघ्नताम्; तद् युद्धं त्रिनवरात्रं तुमुलम् उल्बणम् अभवत्।
Verse 6
इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
इन्द्रप्रस्थं गतः कृष्णो धर्मसूनुनाहूतः। राजसूये निवृत्ते शिशुपाले च निहते, कुरुवृद्धान् मुनींश्च ससुतां पृथां चानुज्ञाप्य, अतिघोराणि निमित्तानि पश्यन् द्वारवतीं ययौ।
Verse 7
इन्द्रप्रस्थं गत: कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना । राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥ कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् । निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
इन्द्रप्रस्थं गतः कृष्णो धर्मसूनुनाहूतः। राजसूये निवृत्ते शिशुपाले च निहते, कुरुवृद्धान् मुनींश्च ससुतां पृथां चानुज्ञाप्य, अतिघोराणि निमित्तानि पश्यन् द्वारवतीं ययौ।
Verse 8
आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गत: । राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्यु: पुरीं मम ॥ ८ ॥
आह च स्वयम्—अहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गतः; नूनं चैद्यपक्षीया राजन्याः मम पुरीं हन्युः।
Verse 9
वीक्ष्य तत् कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् । सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशव: ॥ ९ ॥
द्वारकां प्राप्य स्वजनानां कदनं वीक्ष्य पुररक्षणं निरूप्य, सौभं शाल्वराजं च दृष्ट्वा केशवो दारुकं प्रत्युवाच॥
Verse 10
रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै । सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम् ॥ १० ॥
रथं मे प्रापय सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै। मायावी सौभराडेषः सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यः॥
Verse 11
इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुक: । विशन्तं ददृशु: सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥ ११ ॥
इत्युक्तो दारुको रथं चोदयामास केशवमास्थाय। रणं प्रविशन्तं सर्वे स्वे परे च गरुडध्वजं ददृशुः॥
Verse 12
शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वर: । प्राहरत् कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे ॥ १२ ॥
शाल्वः कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वरः। मृधे कृष्णसूताय भीमरवां शक्तिं प्राहरत्॥
Verse 13
तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा । भासयन्तीं दिश: शौरि: सायकै: शतधाच्छिनत् ॥ १३ ॥
तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा। दिशो भासयन्तीं शौरिः सायकैः शतधा च्छिनत्॥
Verse 14
तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणै: सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहै: खं सूर्य इव रश्मिभि: ॥ १४ ॥
तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणै: सौभं च खे भ्रमत् । अविध्यच्छरसन्दोहै: खं सूर्य इव रश्मिभि: ॥ १४ ॥
Verse 15
शाल्व: शौरेस्तु दो: सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वन: । बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम् ॥ १५ ॥
शाल्व: शौरेस्तु दो: सव्यं सशार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वन: । बिभेद न्यपतद्धस्ताच्छार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम् ॥ १५ ॥
Verse 16
हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥
हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् । निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥
Verse 17
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
Verse 18
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
यत्त्वया मूढ न: सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् । प्रमत्त: स सभामध्ये त्वया व्यापादित: सखा ॥ १७ ॥ तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् । नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रत: ॥ १८ ॥
Verse 19
श्रीभगवानुवाच वृथा त्वं कत्थसे मन्द न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम् । पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिण: ॥ १९ ॥
श्रीभगवानुवाच—वृथा त्वं कत्थसे मन्द, न पश्यस्यन्तिकेऽन्तकम्। शूरा न बहुभाषिणः, कर्मणा पौरुषं दर्शयन्ति॥
Verse 20
इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया । तताड जत्रौ संरब्ध: स चकम्पे वमन्नसृक् ॥ २० ॥
इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया। तताड जत्रौ संरब्धः, स चकम्पे वमन्नसृक्॥
Verse 21
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत । ततो मुहूर्त आगत्य पुरुष: शिरसाच्युतम् । देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥ २१ ॥
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत। ततो मुहूर्तमागत्य पुरुषः शिरसाच्युतम्। देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन्॥
Verse 22
कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल । बद्ध्वापनीत: शाल्वेन सौनिकेन यथा पशु: ॥ २२ ॥
कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल। बद्ध्वापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशुः॥
Verse 23
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गत: । विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥ २३ ॥
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गतः। विमनस्को घृणी स्नेहाद् बभाषे प्राकृतो यथा॥
Verse 24
कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरै: । शाल्वेनाल्पीयसा नीत: पिता मे बलवान् विधि: ॥ २४ ॥
कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरै: । शाल्वेनाल्पीयसा नीत: पिता मे बलवान् विधि: ॥ २४ ॥
Verse 25
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थित: । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच स: ॥ २५ ॥
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थित: । वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच स: ॥ २५ ॥
Verse 26
एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥
एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि । वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥
Verse 27
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभे: । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभे: । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥
Verse 28
ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुत: स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गत: । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥
ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुत: स्वबोध आस्ते स्वजनानुषङ्गत: । महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥
Verse 29
न तत्र दूतं न पितु: कलेवरं प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युत: । स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यत: ॥ २९ ॥
तदा प्रबुद्धोऽच्युतो रणभूमौ न दूतं न पितुः कलेवरं समपश्यत्। स्वप्नादिव प्रबुद्ध इव, सौभविमानेऽम्बरचारिणं रिपुं दृष्ट्वा तं हन्तुमुद्यतः॥
Verse 30
एवं वदन्ति राजर्षे ऋषय: के च नान्विता: । यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत ॥ ३० ॥
एवं केचन ऋषयो राजर्षे वदन्ति; ते तु नान्विताः, यत् स्ववाक्यैरेव विरुध्यन्ते, पूर्वोक्तं नूनं न स्मरन्त्यपि॥
Verse 31
क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवा: । क्व चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डित: ॥ ३१ ॥
क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञानसम्भवाः? क्व चाखण्डितविज्ञान-ज्ञानैश्वर्यः स एवाखण्डितः परमेś्वरः॥
Verse 32
यत्पादसेवोर्जितयात्मविद्यया हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् । लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं कुतो नु मोह: परमस्य सद्गते: ॥ ३२ ॥
यत्पादसेवया आत्मविद्यया चोर्जितया भक्ताः अनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् अपह्नुवन्ति। ततः स्वकीयमनन्तमैश्वरं तद्सान्निध्ये लभन्ते; कुतो नु मोहः परमस्य सद्गतेः॥
Verse 33
तं शस्त्रपूगै: प्रहरन्तमोजसा शाल्वं शरै: शौरिरमोघविक्रम: । विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनु: शिरोमणिं सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह ॥ ३३ ॥
शाल्वः शस्त्रपूगैः प्रहरन्नोजसा; शौरिरमोघविक्रमः शरैस्तं विद्ध्वा वर्म धनुः शिरोमणिं चाच्छिनत्। ततः शत्रोः सौभं गदया रुरोज ह॥
Verse 34
तत् कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं पपात तोये गदया सहस्रधा । विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदा- मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद्द्रुतम् ॥ ३४ ॥
श्रीकृष्णहस्तप्रहितया गदया सौभं सहस्रधा विचूर्णितं तोये पपात। शाल्वस्तं त्यक्त्वा भूतले स्थित्वा गदामुद्यम्य अच्युतं द्रुतमभ्यगात्॥
Verse 35
आधावत: सगदं तस्य बाहुं भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् । वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचल: ॥ ३५ ॥
सगदं धावतोऽस्य बाहुं भगवान् भल्लेन छित्त्वा अद्भुतं रथाङ्गं बिभ्रत्। शाल्ववधनिश्चयेन लयार्कसन्निभं सुदर्शनं धारयन् उदयाचल इव सार्को बभौ॥
Verse 36
जहार तेनैव शिर: सकुण्डलं किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरि: । वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥
तेनैव चक्रेण हरिः पुरुमायिनः सकुण्डलं किरीटयुक्तं शिरो जहार। यथा पुरन्दरो वज्रेण वृत्रस्य शिरश्छित्त्वा, तथा तदा नृणां वचो ‘हाहेति’ बभूव॥
Verse 37
तस्मिन् निपतिते पापे सौभे च गदया हते । नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिता: । सखीनामपचितिं कुर्वन्दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥ ३७ ॥
तस्मिन् पापे शाल्वे निपतिते सौभे च गदया हते, दिवि देवगणेरिताः दुन्दुभयो नेदुः, राजन्। ततः सखीनामपचितिं कुर्वन् दन्तवक्रो रुषा अच्युतमभ्यगात्॥
Frequently Asked Questions
Śālva weaponizes māyā to destabilize Kṛṣṇa’s battlefield focus by targeting His apparent humanlike affection for parents. The text identifies this as a demoniac illusion engineered through Maya Dānava’s magic and used as psychological warfare. The theological point is that such māyā cannot truly bind the Supreme; it functions only within līlā, and the Lord remains the controller of illusion, not its victim.
They argue by siddhānta that lamentation, fear, and bewilderment arise from ajñāna (ignorance) and therefore cannot coherently apply to the infinite Supreme Lord whose knowledge and power are unlimited. The passage further reasons that if devotees—by realized service to His feet—overcome bodily illusion, then the Lord Himself, the destination of saints, cannot be subject to māyā. Thus any narration implying real delusion is treated as contradictory and must be interpreted through līlā, not limitation.
Dyumān is a warrior aligned with Śālva’s campaign whose assault becomes prominent during Pradyumna’s temporary absence. Pradyumna’s return and precise counterattack restores Yadu momentum and shows the coordinated defense of Dvārakā: while Kṛṣṇa confronts Śālva directly, His son and other Yadu heroes neutralize key threats, illustrating poṣaṇa through both divine leadership and empowered devotees.
Sudarśana represents the Lord’s irresistible sovereignty that ends demoniac aggression and dissolves magical protections. The comparison to Indra beheading Vṛtra underscores a cosmic pattern: divine authority reestablishes order when adharma becomes violent and deceptive. Narratively, it concludes the Saubha terror and opens the next arc, as Dantavakra arrives seeking vengeance.