Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Kūrma Supports Mandara; Hālahala Appears; Śiva Becomes Nīlakaṇṭha

तदुग्रवेगं दिशि दिश्युपर्यधो विसर्पदुत्सर्पदसह्यमप्रति । भीता: प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अरक्ष्यमाणा: शरणं सदाशिवम् ॥ १९ ॥

tad ugra-vegaṁ diśi diśy upary adho visarpad utsarpad asahyam aprati bhītāḥ prajā dudruvur aṅga seśvarā arakṣyamāṇāḥ śaraṇaṁ sadāśivam

तद्विषं दिशि दिश्युपर्यधो विसर्पदुत्सर्पदसह्यमप्रति वेगेन प्रससार । तदा, राजन्, भीताः प्रजाः सेश्वराः देवाः अरक्ष्यमाणाः सदाशिवं शरणं दुद्रुवुः ॥

tatthat
tat:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘वेगम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ugra-vegamfierce force/impetus
ugra-vegam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootugra (प्रातिपदिक) + vega (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
diśiin a direction
diśi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
diśiin (each) direction
diśi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (पुनरुक्ति: ‘in every direction’)
upariabove
upari:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootupari (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb)
adhaḥbelow
adhaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootadhaḥ (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb)
visarpatspreading
visarpat:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√sṛp (धातु) → visarpat (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वेगम्’ इत्यस्य विशेषणम्; उपसर्ग: वि
utsarpatsurging upward
utsarpat:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√sṛp (धातु) → utsarpat (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वेगम्’ इत्यस्य विशेषणम्; उपसर्ग: उत्
asahyamunbearable
asahyam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-sahya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वेगम्’ इत्यस्य विशेषणम्
apratiirresistibly
aprati:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootaprati (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘without resistance/irresistible’)
bhītāḥfrightened
bhītāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīta (कृदन्त; √bhī)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘प्रजाः’ इत्यस्य विशेषणम्
prajāḥcreatures/people
prajāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
dudruvuḥran away
dudruvuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dru (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
aṅgaO dear (addressing)
aṅga:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootaṅga (अव्यय)
Formसम्बोधन/निपात-अव्यय (vocative particle)
sa-īśvarāḥtogether with their rulers
sa-īśvarāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/सह) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formउपपद-समासवत् (सह-भाव); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘प्रजाः’ इत्यस्य विशेषणम्
arakṣyamāṇāḥnot being protected
arakṣyamāṇāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roota + √rakṣ (धातु) → rakṣyamāṇa (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (यमान/शानच्; कर्मणि/भावे), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; नकार-निषेधपूर्वक; ‘प्रजाः’ इत्यस्य विशेषणम्
śaraṇamrefuge
śaraṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; गत्यर्थे कर्म (to take refuge)
sadāśivamSadāśiva (Lord Śiva)
sadāśivam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsadāśiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

One may question that since the Supreme Personality of Godhead was personally present, why did He accompany all the demigods and people in general to take shelter of Lord Sadāśiva instead of intervening Himself. In this connection Śrīla Madhvācārya warns:

S
Sadāśiva (Lord Śiva)

FAQs

In this verse, when the unbearable poison spreads everywhere and no one can protect themselves, all beings take shelter of Sadāśiva—showing that in overwhelming danger devotees seek refuge in a divine protector.

Because the fierce, irresistible poison from the churning spread in all directions and no other shelter seemed effective; thus, unprotected, they fled to Sadāśiva for refuge.

When situations feel unbearable and beyond control, this verse teaches turning to sincere prayer, humility, and divine shelter rather than panic—seeking higher guidance and protection.