Adhyaya 6
The Lord Appears to the Devas and Instructs the Truce; Mandara Is Brought for Churning
देवानां दुःखेन शरणागतेषु ब्रह्मशिवादिदेवसमूहेषु च हरिः परमतेजसा प्रादुरभवत्, येन तेषां दृष्टिः स्तब्धा। ब्रह्मा शङ्करश्च कौस्तुभलक्ष्म्यायुधैः शोभितं मरकतवर्णं भगवद्रूपं ददृशतुः, देवाः प्रणिपेतुः। ब्रह्मा गुणातीतत्वं, जगतः कारणाधारलयत्वं, भक्तियोगमेवोपायं च प्रतिपादयन् स्तुतिं चकार। ततः देवाः उपदेशं याचन्ते; भगवान् आह—कालानुकूलैः असुरैः सह सन्धिं कृत्वा क्षीरसागरं मन्दरं मथनदण्डं वासुकिं रज्जुं कृत्वा मथयत, धैर्यं धारयत, कालकूटविषोत्पत्तौ मा भैष्ट, मध्ये लभ्येषु वस्तुषु मा लोभं कुरुत। भगवति तिरोभूते देवाः बलिमुपगम्येन्द्रस्य विष्णुप्रेरितं प्रस्तावं निवेदयन्ति; स चाङ्गीकृत्य उभयपक्षैः मन्दरः उद्धृतः। श्रान्ताः तं पतयन्ति, बहवः पिष्टाः; तदा गरुडारूढो विष्णुः आगत्य पतितान् जीवयति, मन्दरं च सहजं क्षीरसागरं नयति—अग्रिमाध्याये मथनप्रवृत्तये भूमिका।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं स्तुत: सुरगणैर्भगवान् हरिरीश्वर: । तेषामाविरभूद् राजन्सहस्रार्कोदयद्युति: ॥ १ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं सुरगणैर्ब्रह्मणा च स्तुतो भगवान् हरिरीश्वरः, राजन्, तेषामग्रे प्रादुरभूत् सहस्रार्कोदयद्युति:।
Verse 2
श्रीएवं उक्त्वा हरिवंशेण शकुन्तला पुरो हृषीकेशम् । अभ्युपगम्य महाभागा हर्षेणाभिवाद्य भास्करम् ॥ २ ॥
तस्य तेजसा देवतानां दृष्टिः प्रतिबद्धा; तस्मात् ते न व्योम दिशो भूमिं वा स्वान् वा ददृशुः, किं पुनः पुरतः स्थितं हृषीकेशम्।
Verse 3
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
विरिञ्चो भगवान् शर्वेण सह तां तनुं ददर्श—स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम्, तप्तहेमावदातकौशेयवाससां, प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम्। महामणिकिरीटकेयूरभूषितां कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम्; काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभितां, कौस्तुभधारिणीं लक्ष्मीसहितां वनमालिनीम्। सुदर्शनादिभिः स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासितां दृष्ट्वा, सशर्वो देवप्रवरः सर्वैर्देवगणैः सह साष्टाङ्गं भूमौ प्रणनाम।
Verse 4
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
विरिञ्चः सशर्वो भगवान् तां तनुं ददर्श—स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम्। तप्तहेमप्रभैः पीतकैशेयवासोभिः शोभितां, प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम्॥
Verse 5
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषितां, कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम्। स्मितशोभितसुमुखीं सुन्दरभ्रुवं हरिं विरिञ्चः शर्वसहितो ददर्श॥
Verse 6
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
काञ्चीकलापवलयहारनूपुरैः शोभितां, कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम्। तां तनुं विरिञ्चः शर्वसहितो ददर्श परमात्मनः॥
Verse 7
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम् । स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम् ॥ ३ ॥ तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा । प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम् ॥ ४ ॥ महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम् । कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम् ॥ ५ ॥ काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम् । कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम् ॥ ६ ॥ सुदर्शनादिभि: स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम् । तुष्टाव देवप्रवर: सशर्व: पुरुषं परम् । सर्वामरगणै: साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतै: ॥ ७ ॥
सुदर्शनादिभिः स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासितं पुरुषं परम्। तं दृष्ट्वा देवप्रवरः विरिञ्चः सशर्वः सर्वामरगणैः साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतैः प्रणम्य तुष्टाव॥
Verse 8
श्रीब्रह्मोवाच अजातजन्मस्थितिसंयमाया- गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने
श्रीब्रह्मोवाच—अजातजन्मस्थितिसंयमाय गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय। अणोरणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने अचिन्त्यसत्ताय परस्मै ते नमः॥
Verse 9
रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धात: सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ ॥ ९ ॥
रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण योगेन धातः सह नस्त्रिलोकान् पश्याम्यमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ।
Verse 10
त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदमात्मतन्त्रे । त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेव पर: परस्मात् ॥ १० ॥
त्वय्यग्र आसीत् त्वयि मध्य आसीत् त्वय्यन्त आसीदिदमात्मतन्त्रे। त्वमादिरन्तो जगतोऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेव परः परस्मात्।
Verse 11
त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्ट: । पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चित: ॥ ११ ॥
त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्टः पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवायेऽप्यगुणं विपश्चितः।
Verse 12
यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम् । योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति ॥ १२ ॥
यथाग्निमेधस्यमृतं च गोषु भुव्यन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिं योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति।
Verse 13
तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् । दृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भ: ॥ १३ ॥
तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम् दृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भः।
Verse 14
स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्थास्तव पादमूलम् । समागतास्ते बहिरन्तरात्मन् किं वान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिण: ॥ १४ ॥
हे अखिललोकपाल! वयं तव पादमूलं यदर्थं समागताः, तद् विधत्स्व। बहिरन्तरात्मन्, त्वमेव सर्वसाक्षी; तव किमपि नाज्ञातम्, अतः पुनर्विज्ञापनं न आवश्यकम्॥
Verse 15
अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयोऽग्नेरिव केतवस्ते । किं वा विदामेश पृथग्विभाता विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम् ॥ १५ ॥
अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयश्च प्रजापतयः, त्वया दीप्ताः अग्नेरिव केतवः। हे ईश, वयं तवांशाः; तस्मात् स्वहितं किं विदाम? द्विजदेवमन्त्रयोग्यं नः शं मोक्षोपायं विधत्स्व॥
Verse 16
श्रीशुक उवाच एवं विरिञ्चादिभिरीडितस्तद् विज्ञाय तेषां हृदयं यथैव । जगाद जीमूतगभीरया गिरा बद्धाञ्जलीन्संवृतसर्वकारकान् ॥ १६ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं विरिञ्चादिभिः स्तुतः सन्, तेषां हृदयं यथावत् विज्ञाय। जीमूतगभीरया गिरा, बद्धाञ्जलीन् सावधानान् सर्वे तान् प्रत्युवाच॥
Verse 17
एक एवेश्वरस्तस्मिन्सुरकार्ये सुरेश्वर: । विहर्तुकामस्तानाह समुद्रोन्मथनादिभि: ॥ १७ ॥
सुरेश्वरः स एक एव तस्मिन् सुरकार्ये समर्थोऽपि, समुद्रोन्मथनादिषु विहर्तुकामः। तान् प्रति एवमाह॥
Verse 18
श्रीभगवानुवाच हन्त ब्रह्मन्नहो शम्भो हे देवा मम भाषितम् । शृणुतावहिता: सर्वे श्रेयो व: स्याद् यथा सुरा: ॥ १८ ॥
श्रीभगवानुवाच—हन्त ब्रह्मन्, अहो शम्भो, हे देवाः, मम भाषितं सर्वेऽवहिताः शृणुत। यथा वः श्रेयः स्यात्, तथा वक्ष्यामि, सुराः॥
Verse 19
यात दानवदैतेयैस्तावत् सन्धिर्विधीयताम् । कालेनानुगृहीतैस्तैर्यावद् वो भव आत्मन: ॥ १९ ॥
यावत् यूयं न समृद्धाः, तावत् दानवदैतेयैः कालेनानुगृहीतैः सह सन्धिर्विधीयताम्, यावद् वः स्वहितं भवेत्।
Verse 20
अरयोऽपि हि सन्धेया: सति कार्यार्थगौरवे । अहिमूषिकवद् देवा ह्यर्थस्य पदवीं गतै: ॥ २० ॥
कार्यस्यार्थगौरवे सति अरयोऽपि सन्धेयाः; देवा, अहिमूषिकवद् स्वार्थसिद्ध्यर्थं यथायोगं प्रवर्तितव्यम्।
Verse 21
अमृतोत्पादने यत्न: क्रियतामविलम्बितम् । यस्य पीतस्य वै जन्तुर्मृत्युग्रस्तोऽमरो भवेत् ॥ २१ ॥
अमृतोत्पादने यत्नः शीघ्रम् अविलम्बितं क्रियताम्; यस्य पीतस्य जन्तुः मृत्युग्रस्तोऽपि अमरो भवेत्।
Verse 22
क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥
क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधीः क्षिप्त्वा, मन्दरं मन्थानं कृत्वा, वासुकिं नेत्रं कृत्वा, मया सहायेन देवा अतन्द्रिताः क्षीरोदधिं निर्मन्थध्वम्।
Verse 23
क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधी: । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ २२ ॥ सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वमतन्द्रिता: । क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहा: ॥ २३ ॥
एवं मन्थने दैत्या क्लेशभाजो भविष्यन्ति, यूयं तु देवा फलग्रहाः स्यात—समुद्रात् निष्पन्नममृतं यूयं प्राप्स्यथ।
Verse 24
यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्यसुरा: सुरा: । न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्था: सान्त्वया यथा ॥ २४ ॥
हे सुराः, यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्यसुराः सुराः। न हि संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्थाः, सान्त्वया यथा॥
Verse 25
न भेतव्यं कालकूटाद् विषाज्जलधिसम्भवात् । लोभ: कार्यो न वो जातु रोष: कामस्तु वस्तुषु ॥ २५ ॥
कालकूटं नाम विषं क्षीराब्धेर्जलधिसम्भवम्। तस्मान्न भेतव्यं; मथ्यमानेषु वस्तुषु लोभो न कार्यो, न रोषो न च कामः॥
Verse 26
श्रीशुक उवाच इति देवान्समादिश्य भगवान् पुरुषोत्तम: । तेषामन्तर्दधे राजन्स्वच्छन्दगतिरीश्वर: ॥ २६ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं देवान् समादिश्य भगवान् पुरुषोत्तमः। स्वच्छन्दगतिर् ईश्वरो राजन् तेषामन्तर्दधे॥
Verse 27
अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामह: । भवश्च जग्मतु: स्वं स्वं धामोपेयुर्बलिं सुरा: ॥ २७ ॥
अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामहः। भवश्च जग्मतुः स्वं स्वं धाम; उपेयुर्बलिं सुराः॥
Verse 28
दृष्ट्वारीनप्यसंयत्ताञ्जातक्षोभान्स्वनायकान् । न्यषेधद् दैत्यराट् श्लोक्य: सन्धिविग्रहकालवित् ॥ २८ ॥
दृष्ट्वारीनप्यसंयत्तान् जातक्षोभान् स्वनायकान्। असैन्यभावेनागतान् सुरान् विलोक्य दैत्यराट् श्लोक्यः सन्धिविग्रहकालवित् न्यषेधत्॥
Verse 29
ते वैरोचनिमासीनं गुप्तं चासुरयूथपै: । श्रिया परमया जुष्टं जिताशेषमुपागमन् ॥ २९ ॥
ते देवाः वैरोचनिं बलिं महाराजम् आसीनं समीपे उपागमन्। स असुरयूथपैः गुप्तः, परमश्रिया जुष्टः, जिताशेषजगत् आसीत्॥
Verse 30
महेन्द्र: श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयित्वा महामति: । अभ्यभाषत तत् सर्वं शिक्षितं पुरुषोत्तमात् ॥ ३० ॥
महेन्द्रः श्लक्ष्णया वाचा तं महामतिं सान्त्वयित्वा। पुरुषोत्तमात् शिक्षितं सर्वं विनयेन अभ्यभाषत॥
Verse 31
तत्त्वरोचत दैत्यस्य तत्रान्ये येऽसुराधिपा: । शम्बरोऽरिष्टनेमिश्च ये च त्रिपुरवासिन: ॥ ३१ ॥
तत् तत्त्वं दैत्यस्य बलिनः तत्रैव रोचत। शम्बरारिष्टनेमिप्रमुखैः अन्यैः असुराधिपैः त्रिपुरवासिभिश्च तत् क्षणात् अङ्गीकृतम्॥
Verse 32
ततो देवासुरा: कृत्वा संविदं कृतसौहृदा: । उद्यमं परमं चक्रुरमृतार्थे परन्तप ॥ ३२ ॥
ततः देवासुराः कृतसौहृदाः संविदं कृत्वा। अमृतार्थे परमं उद्यमं चक्रुः, हे परन्तप परीक्षित॥
Verse 33
ततस्ते मन्दरगिरिमोजसोत्पाट्य दुर्मदा: । नदन्त उदधिं निन्यु: शक्ता: परिघबाहव: ॥ ३३ ॥
ततः ते देवासुराः दुर्मदाः ओजसा मन्दरगिरिम् उत्पाट्य। नदन्तः उदधिं निन्युः, परिघबाहवः शक्ताः॥
Verse 34
दूरभारोद्वहश्रान्ता: शक्रवैरोचनादय: । अपारयन्तस्तं वोढुं विवशा विजहु: पथि ॥ ३४ ॥
दूरभारोद्वहश्रान्ताः शक्रवैरोचनादयः सुरासुराः। तं गिरिं वोढुमशक्ताः विवशाः पथि विजहुः॥
Verse 35
निपतन्स गिरिस्तत्र बहूनमरदानवान् । चूर्णयामास महता भारेण कनकाचल: ॥ ३५ ॥
निपतन् कनकाचलो मन्दरगिरिस्तत्र महाभारेण। बहूनमरदानवान् चूर्णयामास॥
Verse 36
तांस्तथा भग्नमनसो भग्नबाहूरुकन्धरान् । विज्ञाय भगवांस्तत्र बभूव गरुडध्वज: ॥ ३६ ॥
तांश्च भग्नमनसो भग्नबाहूरुकन्धरान्। विज्ञाय सर्वज्ञो भगवान् गरुडध्वजस्तत्र प्रादुरभवत्॥
Verse 37
गिरिपातविनिष्पिष्टान्विलोक्यामरदानवान् । ईक्षया जीवयामास निर्जरान् निर्व्रणान् यथा ॥ ३७ ॥
गिरिपातविनिष्पिष्टान् विलोक्य सुरदानवान्। भगवान् ईक्षया तान् जीवयामास, निर्व्रणान् निर्विकारान् चकार॥
Verse 38
गिरिं चारोप्य गरुडे हस्तेनैकेन लीलया । आरुह्य प्रययावब्धिं सुरासुरगणैर्वृत: ॥ ३८ ॥
गिरिं गरुडे चारोप्य हस्तेनैकेन लीलया। स्वयमारुह्य प्रययावब्धिं सुरासुरगणैर्वृतः॥
Verse 39
अवरोप्य गिरिं स्कन्धात् सुपर्ण: पततां वर: । ययौ जलान्त उत्सृज्य हरिणा स विसर्जित: ॥ ३९ ॥
ततः सुपर्णो गरुडः पततां वरः स्कन्धात् मन्दरगिरिमवरोप्य जलसमीपं निनाय। अनन्तरं हरिणा तत्रात्यज्येति विसृष्टः स तद् देशं त्यक्त्वा ययौ॥
Frequently Asked Questions
The chapter states that the asuras were ‘favored by time’ (kāla), so direct confrontation would not yield the devas’ welfare. Viṣṇu teaches upāya-kauśalya: for a higher objective (amṛta and restoration of cosmic balance), one may adopt a temporary truce—even with enemies—while remaining internally steady and dharmically guided.
He is described as radiantly effulgent (blinding like thousands of suns), yet personally beautiful: marakata-like dark complexion, lotus-reddish eyes, yellow garments, jeweled helmet, ornaments, garlands, Kaustubha, weapons, and Lakṣmī. The theological point is that Bhagavān is simultaneously transcendent (beyond guṇas and ordinary perception) and personal (sac-cid-ānanda vigraha), approachable through devotion rather than material vision.
Viṣṇu’s warning frames the churning as a process where dangerous and distracting byproducts appear before the final goal (amṛta). It teaches steadiness (kṣānti/śānti), freedom from fear and greed, and trust in divine oversight—an ethical and spiritual template for pursuing higher ends without being derailed by intermediate crises or temptations.
Bali Mahārāja, son of Virocana, is the asura king portrayed as politically discerning—knowing when to fight and when to make peace. He accepts because the devas approach without hostility and because the proposal promises a strategic advantage (participation in producing nectar), aligning with statecraft even within asuric power politics.