Chapter 5: Karma Sannyasa Yoga
कर्मसंन्यासयोग
The Yoga of Renunciation
पञ्चमोऽध्यायः मोक्षमार्गस्य निश्चयं प्रकाशयति—किं औपचारिकः संन्यासः (संन्यासः) श्रेयस्करः, उत अनुशासितः कर्मयोगः। अर्जुनः एकमेव नित्यम् अविचलितं पन्थानं कामयते, कर्मत्यागस्य कर्तव्यकर्मणश्च मध्ये विरोधमिव पश्यन्। श्रीकृष्णः उभयमपि परमश्रेयसे साधकं प्रतिपादयति, तथापि आसक्तिरहितं शुद्धान्तःकरणेन कृतं कर्मयोगं व्यवहार्यतरं मन्यते। अत्र अकर्तृत्वधर्मः प्रतिष्ठाप्यते—कर्माणि प्रकृतेर्गुणेन्द्रियाणां स्वभावस्य च प्रवृत्तयः; मुक्तो ज्ञानी तु तैर्न लिप्यते, जलस्थे कमलपत्रमिव। समदर्शनस्य स्वरूपं च विवृणोति—पण्डिताः सर्वभूतेषु सममेवात्मानं पश्यन्ति, सुखदुःखयोः समचित्ताः सन्ति। उपसंहारे ब्रह्मनिर्वाणं निरूप्यते—आत्मसंयमेन, वासनाशमेन, ध्याननियमेन, तथा सर्वलोकहितैषिणं जगत्पतिं यज्ञतपसां भोक्तारं परमेश्वरं ज्ञात्वा लभ्यते शान्तिः।
Speakers
Key Concepts
Philosophical Constructs
Shlokas in Chapter 5
Verse 1
अर्जुन उवाच । संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ ५.१ ॥
अर्जुन उवाच—हे कृष्ण! संन्यासं कर्मणां पुनर्योगं च शंससि; एतयोः एकं यच्छ्रेयः, तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्।
Verse 2
श्रीभगवानुवाच । संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ ५.२ ॥
श्रीभगवानुवाच—संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ; तयोस्तु कर्मसंन्यासात् कर्मयोगो विशिष्यते।
Verse 3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति । निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ ५.३ ॥
हे महाबाहो! यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति, स नित्यसंन्यासी ज्ञेयः; निर्द्वन्द्वो हि सुखं बन्धात् प्रमुच्यते।
Verse 4
सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः । एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ ५.४ ॥
सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः। एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम्॥
Verse 5
यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते । एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स: पश्यति ॥ ५.५ ॥
यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते। एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति॥
Verse 6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः । योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ ५.६ ॥
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः। योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति॥
Verse 7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः । सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ५.७ ॥
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः। सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते॥
Verse 8
नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् । पश्यञ्श्रृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपन्... प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ५.९ ॥
युक्तः तत्त्ववित् ‘नैव किंचित् करोमि’ इति मन्येत। पश्यन् शृण्वन् स्पृशन् जिघ्रन् अश्नन् गच्छन् स्वपन्, प्रलपन् विसृजन् गृह्णन् उन्मिषन् निमिषन् अपि—इन्द्रियाणि एव इन्द्रियार्थेषु वर्तन्ते इति धारयन्।
Verse 9
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः । लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ ५.१० ॥
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः। लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रम् इव अम्भसा।
Verse 10
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि । योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥ ५.११ ॥
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैः इन्द्रियैः अपि। योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वा आत्मशुद्धये।
Verse 11
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् । अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ ५.१२ ॥
युक्तः कर्मफलम् त्यक्त्वा शान्तिम् आप्नोति नैष्ठिकीम्। अयुक्तः कामकारेण फले सक्तः निबध्यते।
Verse 12
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी । नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ ५.१३ ॥
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्य आस्ते सुखं वशी। नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन् न कारयन्।
Verse 13
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः । न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥ ५.१४ ॥
प्रभुः न लोकस्य कर्तृत्वं सृजति, न कर्माणि, न कर्मफलसंयोगं; स्वभाव एव प्रवर्तते।
Verse 14
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः । अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ ५.१५ ॥
विभुः न कस्यचित् पापम् आदत्ते, न च एव सुकृतम्; अज्ञानेन आवृतं ज्ञानं, तेन मुह्यन्ति जन्तवः।
Verse 15
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः । तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥ ५.१६ ॥
ज्ञानेन तु येषाम् आत्मनः तदज्ञानं नाशितम्, तेषां ज्ञानम् आदित्यवत् तत्परं प्रकाशयति।
Verse 16
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा: ॥ ५.१७ ॥
तद्बुद्धयः तदात्मानः तन्निष्ठाः तत्परायणाः; ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः अपुनरावृत्तिं गच्छन्ति।
Verse 17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणा: | गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा:॥ ५.१७॥
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः। गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः॥
Verse 18
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ ५.१८ ॥
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥
Verse 19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः । निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ ५.१९ ॥
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः । निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥
Verse 20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥
Verse 21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत् सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥ ५.२१ ॥
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत् सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥
Verse 22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ ५.२२ ॥
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते । आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥
Verse 23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् । कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ ५.२३ ॥
यः इहैव प्राक्शरीरविमोक्षणात् कामक्रोधोद्भवं वेगं सोढुं शक्नोति, स युक्तः स सुखी नरः।
Verse 24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः । स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ ५.२४ ॥
यः अन्तःसुखः अन्तरा-आरामः तथा अन्तर्ज्योतिः एव, स योगी ब्रह्मभूत्वा ब्रह्मनिर्वाणम् अधिगच्छति।
Verse 25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः । छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ ५.२५ ॥
क्षीणकल्मषाः छिन्नद्वैधाः यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ऋषयः ब्रह्मनिर्वाणं लभन्ते।
Verse 26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् । अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ ५.२६ ॥
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् विदितात्मनाम् अभितः ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते।
Verse 27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः । प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥
बाह्यान् स्पर्शान् बहिः कृत्वा, चक्षुः भ्रुवोः अन्तरे स्थापयित्वा, नासाभ्यन्तरचारिणौ प्राणापानौ समौ कृत्वा (स ध्यानयोगं आचरति)।
Verse 28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः । विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ ५.२८ ॥
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः । विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥
Verse 29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ ५.२९ ॥
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् । सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥
Frequently Asked Questions
The chapter trains emotional steadiness by shifting identity from reactive outcomes to disciplined process: act without clinging to results, interpret experience as sense-activity within nature, and cultivate equanimity toward pleasant and unpleasant events.
A central metaphysical claim is akartṛtva (non-doership): action belongs to svabhāva and the senses, while the Self remains untouched. When ignorance is removed by knowledge, the same Brahman is recognized in all beings, grounding equal vision (sama-darśana).
Krishna reconciles the apparent conflict by stating that both renunciation and karma-yoga can lead to liberation, but karma-yoga is superior in practice when it purifies the mind through selfless action, enabling stable knowledge and inner freedom.
Use Chapter 5 as a work-and-leadership ethic: commit to high-quality action, detach from compulsive reward-seeking, regulate desire and anger, and practice brief inward resets (breath/attention). This supports clear decisions, reduced stress reactivity, and compassionate fairness through equal vision.
Read Bhagavad Gita in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.