Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 17

चतुष्पदद्विपदपरिचारकपारिकर्मिकाउपस्थायिकपालकविष्टिबन्धकाः षष्टिवेतनाः आर्ययुक्तारोहकमाणवकशैलखनकाः सर्वोपस्थायिनश्च ॥ कZ_०५.३.१७ ॥

catuṣpadadvipadaparicārakapārikarmikāupasthāyikapālakaviṣṭibandhakāḥ ṣaṣṭivetanāḥ āryayuktārohakamāṇavakaśailakhanakāḥ sarvopasthāyinaś ca

चतुष्पद-द्विपद-परिचारक-पारिकर्मिक-उपस्थायिक-पालक-विष्टिबन्धकाः षष्टिवेतनाः; आर्ययुक्तारोहक-माणवक-शैलखनकाः सर्वोपस्थायिनश्च।

चतुष्पदquadrupeds; livestock (category)
चतुष्पद:
TypeNoun (collective)
Rootचतुष्पद
Formप्रथमा-बहुवचनम् (विशेषणवत् सूचीपदे)
द्विपदbipeds; humans (category)
द्विपद:
TypeNoun (collective)
Rootद्विपद
Formप्रथमा-बहुवचनम् (विशेषणवत् सूचीपदे)
परिचारकattendants; servants
परिचारक:
TypeNoun (agent)
Rootपरि-चर्
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
पारिकर्मिकmenial workers; service staff
पारिकर्मिक:
TypeNoun (agent)
Rootपरि-कृ (कर्मन्)
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
उपस्थायिकpersonal attendants; those in attendance
उपस्थायिक:
TypeNoun (agent)
Rootउप-स्था
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
पालकkeepers; guards; caretakers
पालक:
TypeNoun (agent)
Rootपाल्
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
विष्टिबन्धकorganizers/enforcers of corvée (forced labor)
विष्टिबन्धक:
TypeNoun (agent)
Rootविष्टि + बन्धक
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
षष्टिवेतनthose drawing a wage of sixty (units)
षष्टिवेतन:
TypeNoun/Adjective (salary-class)
Rootषष्टि + वेतन
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः (वेतन-श्रेणीवाचक)
आर्ययुक्तārya-yuktas; respectable/regular officials (yuktas)
आर्ययुक्त:
TypeNoun/Adjective (designation)
Rootआर्य + युक्त
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
आरोहकriders; mounted men
आरोहक:
TypeNoun (agent)
Rootआ-रुह्
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
माणवकboys; youths; pages/trainees
माणवक:
TypeNoun
Rootमाणवक
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
शैलखनकstone-cutters; quarrymen; miners
शैलखनक:
TypeNoun (agent)
Rootशैल + खनक
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
सर्वोपस्थायिन्general attendants; those attending on all (tasks/persons)
सर्वोपस्थायिन्:
TypeNoun/Adjective (agent)
Rootसर्व + उप-स्था (उपस्थायिन्)
Formप्रथमा-बहुवचनम् पुंलिङ्गः
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
P
paricāraka
P
pārikarmika
U
upasthāyika
P
pālaka
V
viṣṭibandhaka
Ā
ārya-yukta
Ā
ārohaka
M
māṇavaka
Ś
śailakhanaka

FAQs

A standardized base wage for operational staff simplifies payroll, reduces bargaining friction, and clarifies hierarchy across diverse but comparable support functions.

Because labor mobilization is a governance instrument; paying overseers formalizes accountability and reduces arbitrary extraction by intermediaries.