Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 5

दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामः स्वारब्धां वा यात्रासिद्धिं विघातयितुकामो मूले यात्रायां वा प्रहर्तुकामो यातव्यसंहितः पुनर्याचितुकामः प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रस्तस्मिन्नविश्वस्तो वा तदात्वे लाभमल्पमिच्छेत् आयत्यां प्रभूतम् ॥ कZ_०७.८.०५ ॥

durārabdhakarmāṇaṃ bhūyaḥ kṣayavyayābhyāṃ yoktukāmaḥ svārabdhāṃ vā yātrāsiddhiṃ vighātayitukāmo mūle yātrāyāṃ vā prahartukāmo yātavyasaṃhitaḥ punar yācitukāmaḥ pratyutpannārthakṛcchrastasminn aviśvasto vā tadātve lābham alpam icchet āyatyāṃ prabhūtam

दुरारब्धकर्माणं भूयः क्षयव्ययाभ्यां योक्तुकामः, स्वारब्धां वा यात्रासिद्धिं विघातयितुकामः, मूले यात्रायां वा प्रहर्तुकामः, यातव्यसंहितः पुनर्याचितुकामः, प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रस्तस्मिन्नविश्वस्तो वा—तदात्वे लाभमल्पमिच्छेत्, आयत्यां प्रभूतम्।

दुरारब्धकर्माणम्one whose operations are difficult to initiate
दुरारब्धकर्माणम्:
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi)
Rootकर्मन् (√कृ)
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (विशेष्यः—शत्रुः/पुरुषः)
भूयःagain; further; more
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formअव्ययम् (पुनः/अधिकम्)
क्षयव्ययाभ्याम्by loss and by expenditure
क्षयव्ययाभ्याम्:
TypeNoun
Rootक्षय, व्यय
Formद्विवचनम्, तृतीया, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (instrumental dual)
योक्तुकामःwishing to yoke/apply (i.e., to subject)
योक्तुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√युज्
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
स्वारब्धाम्already begun (by oneself)
स्वारब्धाम्:
TypeAdjective
Rootआरब्ध (√रभ्/√रम्भ्)
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्ग (यात्रासिद्धिम् विशेषयति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
यात्रासिद्धिम्the success of the campaign
यात्रासिद्धिम्:
TypeNoun
Rootसिद्धि, यात्रा
Formएकवचनम्, द्वितीया, स्त्रीलिङ्ग
विघातयितुकामःwishing to obstruct/destroy
विघातयितुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√घात् (वि-घातयति)
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
मूलेat the root; at the source
मूले:
TypeNoun
Rootमूल
Formएकवचनम्, सप्तमी, नपुंसकलिङ्ग (अधिकरणे)
यात्रायाम्in the campaign
यात्रायाम्:
TypeNoun
Rootयात्रा
Formएकवचनम्, सप्तमी, स्त्रीलिङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
प्रहर्तुकामःwishing to strike
प्रहर्तुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√हृ (प्र-हृ/प्र-हन्; प्रहर्तुम्)
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
यातव्यसंहितःhaving (the plea/necessity) of having to march
यातव्यसंहितः:
TypeAdjective
Rootसंहित (√धा/√हि?; here ‘संहित’ = ‘provided with/possessing’)
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
पुनःagain
पुनः:
TypeAdverb
Rootपुनः
Formअव्ययम्
याचितुकामःwishing to ask/beg again
याचितुकामः:
TypeVerbal derivative (Desiderative participle)
Root√याच्
Formप्रातिपदिकम् (तुमुन् + काम), एकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रःone in present/urgent financial difficulty
प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रः:
TypeNoun/Adjective
Rootकृच्छ्र, अर्थ
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
तस्मिन्in him; with regard to him
तस्मिन्:
TypePronoun
Rootतद्
Formएकवचनम्, सप्तमी, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग
अविश्वस्तःnot trusted; untrustworthy
अविश्वस्तः:
TypeAdjective
Rootअ-विश्वस्त (√श्वस्/√विश्वस्)
Formएकवचनम्, प्रथमा, पुंलिङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्ययम् (विकल्पार्थे)
तदात्वेat that time; immediately
तदात्वे:
TypeNoun (time-adverbial)
Rootतदात्व
Formएकवचनम्, सप्तमी, नपुंसकलिङ्ग (कालाधिकरणे)
लाभम्gain
लाभम्:
TypeNoun
Rootलाभ
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग
अल्पम्small; limited
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (लाभम् विशेषयति)
इच्छेत्should desire/seek
इच्छेत्:
TypeVerb
Root√इष्
Formलोट्/विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
आयत्याम्in the future
आयत्याम्:
TypeNoun
Rootआयति
Formएकवचनम्, सप्तमी, स्त्रीलिङ्ग (कालाधिकरणे)
प्रभूतम्abundant; substantial
प्रभूतम्:
TypeAdjective
Rootप्रभूत
Formएकवचनम्, द्वितीया, पुंलिङ्ग (लाभम्/फलम् implied)
O
opponent/partner with ongoing enterprise
S
state compelled to march (yātavya)

FAQs

Because immediate enforcement/trust is weak and conditions are fluid; deferring major extraction can be safer while keeping leverage for later.