Sutra 6
Devanagari script
यदा वा पश्येत् उत्साहयुक्ता मे प्रकृतयः संहता विवृद्धाः स्वकर्माण्यव्याहताश्चरिष्यन्ति परस्य वा कर्माण्युपहनिष्यन्ति इति तदा विगृह्यासीत ॥ कZ_०७.४.०६ ॥
Transliteration
yadā vā paśyet utsāhayuktā me prakṛtayaḥ saṃhatā vivṛddhāḥ svakarmāṇy avyāhatāś cariṣyanti parasya vā karmāṇy upahaniṣyanti iti tadā vigṛhy āsīta
Translation
यदा वा पश्येत्—“उत्साहयुक्ताः मे प्रकृतयः संहताः विवृद्धाः स्वकर्माण्यव्याहताश्चरिष्यन्ति, परस्य वा कर्माण्युपहनिष्यन्ति” इति—तदा विगृह्य आसीत।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
TypePronoun/Adverb
Rootयद्
Formसम्बन्धाव्ययम्; कालवाचकं (यदा = when)
वाor / alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
पश्येत्should see / should observe
पश्येत्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
उत्साहयुक्ताःendowed with energy/initiative
उत्साहयुक्ताः:
TypeAdjective
Rootयुज् (युक्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम् (प्रकृतयः)
मेmy
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम् (मम); स्वाम्यर्थे
प्रकृतयःconstituent elements of the state (prakṛtis)
प्रकृतयः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
संहताःunited / consolidated
संहताः:
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-हन्/सम्-धा (संहत)
Formभूतकृदन्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (प्रकृतयः)
विवृद्धाःgrown / strengthened
विवृद्धाः:
TypeAdjective/Participle
Rootवि-वृध् (विवृद्ध)
Formभूतकृदन्त-विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम् (प्रकृतयः)
स्वकर्माणिtheir own tasks/duties
स्वकर्माणि:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; कर्मपदम् (चरिष्यन्ति)
अव्याहतानिunobstructed / unhindered
अव्याहतानि:
TypeAdjective/Participle
Rootआ-व्याहन्/व्याहन् (व्याहत)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; विशेषणम् (स्वकर्माणि)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
चरिष्यन्तिwill carry out / will perform
चरिष्यन्ति:
TypeVerb
Rootचर्
Formलृट् (भविष्यत्कालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
परस्यof the other (enemy)
परस्य:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; ‘पर’ = शत्रु/अन्यः (context)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
कर्माणिoperations / actions
कर्माणि:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम्; कर्मपदम् (उपहनिष्यन्ति)
उपहनिष्यन्तिwill strike at / will damage / will thwart
उपहनिष्यन्ति:
TypeVerb
Rootउप-हन्
Formलृट् (भविष्यत्कालः), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
इतिthus / thinking that
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formइत्यादि-वाक्यसमाप्त्यर्थकः निपातः
तदाthen
तदा:
TypePronoun/Adverb
Rootतद्
Formसम्बन्धाव्ययम्; तदा = then
विगृह्यhaving undertaken hostility / having declared war
विगृह्य:
TypeGerund
Rootवि-ग्रह्
Formक्त्वान्त (अव्ययभावः); पूर्वकालिकक्रिया
आसीतshould remain / should stay (in that stance)
आसीत:
TypeVerb
Rootआस्
Formलोट्/लङ्? → लोट् न; अत्र ‘आसीत’ = लोट्-आदेशरूपेण विध्यर्थे (आस् धातोः लोट् 2nd sg परस्मैपदः ‘आस्’/‘आसीत’ इति पाठभेदः) अथवा लङ् 3rd sg ‘was’ इति; सन्दर्भे विधिवाक्ये ‘should remain’ इत्यर्थः
Entities Mentioned
P
prakṛti (state elements)E
enemy operationsFAQs
They are the core components of the state apparatus; war is advised only when these components are cohesive, growing, and operationally reliable.
Operational continuity: one’s administration and military must function unhindered while being able to disrupt the adversary’s functioning.