Sutra 3
Devanagari script
विशेषस्तु गुणैकदेशे स्थानं स्ववृद्धिप्राप्त्यर्थमासनमुपायानामप्रयोग उपेक्षणम् ॥ कZ_०७.४.०३ ॥
Transliteration
viśeṣas tu guṇaikadeśe sthānaṃ svavṛddhiprāptyartham āsanam upāyānām aprayoga upekṣaṇam
Translation
विशेषः तु—गुणैकदेशे स्थानम्; स्ववृद्धिप्राप्त्यर्थम् आसनम्; उपायानाम् अप्रयोगः उपेक्षणम्।
Word by Word
विशेषःa special measure; a specific (distinct) course of action
विशेषः:
TypeNoun
Rootविशेष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
तुbut; however
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formनिपात (विरोध/विशेषार्थे)
गुणstrength; merit; advantage
गुण:
TypeNoun
Rootगुण
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (समास-पूर्वपद)
एकदेशेin a part; in a limited portion/aspect
एकदेशे:
TypeNoun
Rootएकदेश
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन
स्थानम्a position; a standing; a place (to hold)
स्थानम्:
TypeNoun
Rootस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (वाक्ये विधेय/उद्देश्य-रूपे)
स्ववृद्धिप्राप्त्यर्थम्for the purpose of attaining one’s own increase/growth
स्ववृद्धिप्राप्त्यर्थम्:
TypeNoun (indeclinable use)
Rootअर्थ
Formनपुंसकलिङ्ग, अव्ययीभाववत् प्रयोगः; ‘-अर्थम्’ = प्रयोजनार्थे (for the sake of)
आसनम्sitting still; remaining quiet/at rest (a strategic posture)
आसनम्:
TypeNoun
Rootआसन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
उपायानाम्of the means; of the expedients
उपायानाम्:
TypeNoun
Rootउपाय
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-बहुवचन
अप्रयोगःnon-application; non-employment
अप्रयोगः:
TypeNoun
Rootप्रयोग
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; ‘अ-’ नञ्-प्रत्ययेन निषेध
उपेक्षणम्overlooking; neglect; deliberate inattention
उपेक्षणम्:
TypeNoun
Rootउपेक्षण
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन
Entities Mentioned
A
advantages/capabilities (guṇa)M
means/expedients (upāya)FAQs
Āsana is quietude aimed at self-strengthening; upekṣaṇa is specifically the decision to not apply available expedients.
State capacity can be held in reserve deliberately—avoiding premature escalation or resource burn.