Sutra 19
Devanagari script
यदा वा पश्येत् न शक्यमेकेन यातुमवश्यं च यातव्यमिति तदा समहीनज्यायोभिः सामवायिकैः सम्भूय यायादेकत्र निर्दिष्टेनांशेन अनेकत्रानिर्दिष्टेनांशेन ॥ कZ_०७.४.१९ ॥
Transliteration
yadā vā paśyet na śakyam ekena yātum avaśyaṃ ca yātavyam iti tadā samahīnajyāyobhiḥ sāmavāyikaiḥ sambhūya yāyād ekatra nirdiṣṭenāṃśena anekatra anirdiṣṭenāṃśena
Translation
यदा वा पश्येत् न शक्यमेकेन यातुमवश्यं च यातव्यमिति तदा समहीनज्यायोभिः सामवायिकैः सम्भूय यायादेकत्र निर्दिष्टेनांशेन अनेकत्रानिर्दिष्टेनांशेन॥
Word by Word
यदाwhen
यदा:
TypePronoun
Rootयद्
Formसम्बन्धाव्ययम् (कालवाचकं)
वाor / alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
पश्येत्should see / should find (that)
पश्येत्:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेध-निपातः
शक्यम्possible
शक्यम्:
TypeAdjective (verbal derivative)
Rootशक्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; शक्-धातोः क्तव्य/यत्-प्रत्ययार्थे ‘शक्य’ (possible)
एकेनby one (person/force)
एकेन:
TypeNumeral/Adjective
Rootएक
Formपुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्
यातुम्to go / to proceed
यातुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootया
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive)
अवश्यम्necessarily / inevitably
अवश्यम्:
TypeAdverb
Rootअवश्यम्
Formनित्यत्व/अनिवार्यत्ववाचक-अव्ययम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
यातव्यम्must be gone / must proceed
यातव्यम्:
TypeVerbal adjective (gerundive)
Rootया
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कर्तव्यता-अर्थे तव्यत् (gerundive)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formइत्यादि-उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्ययम्
तदाthen
तदा:
TypePronoun (adverbial)
Rootतद्
Formकालवाचक-अव्ययम् (‘तस्मिन् काले’)
समहीनज्यायोभिःtogether with (persons/forces) equal, inferior, and superior (to oneself)
समहीनज्यायोभिः:
TypeAdjective (compound)
Rootसम-हीन-ज्यायस्
Formपुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्; ‘सम’ (equal) + ‘हीन’ (inferior) + ‘ज्यायस्’ (superior) — ‘with equals, inferiors, and superiors’
सामवायिकैःwith allied/associated (partners)
सामवायिकैः:
TypeAdjective
Rootसामवायिक
Formपुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्; ‘सामवाय’ (association/combination) + इक (taddhita)
सम्भूयhaving assembled / having united
सम्भूय:
TypeGerund
Rootसम्-भू
Formक्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive); ‘having come together’
यायात्should go / should proceed
यायात्:
TypeVerb
Rootया
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
एकत्रin one place / at one point
एकत्र:
TypeAdverb
Rootएकत्र
Formदेशवाचक-अव्ययम्
निर्दिष्टेनwith a specified (share/portion)
निर्दिष्टेन:
TypeAdjective/Participle
Rootनि-√दिश् (निर्दिश्)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्; भूतकर्मणि क्त (past passive participle) ‘निर्दिष्ट’ = specified/assigned
अंशेनby/with a share (portion)
अंशेन:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्
अनेकत्रin many places / at multiple points
अनेकत्र:
TypeAdverb
Rootअनेकत्र
Formदेशवाचक-अव्ययम्
अनिर्दिष्टेनwith an unspecified (share/portion)
अनिर्दिष्टेन:
TypeAdjective/Participle
Rootनि-√दिश् (निर्दिश्)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्; ‘निर्दिष्ट’ (specified) with negation prefix ‘अ-’
अंशेनby/with a share (portion)
अंशेन:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्
Entities Mentioned
C
confederates (sāmavāyika)FAQs
If strategic necessity exceeds solo capacity, form a coalition and pre-structure contribution/benefit rules—either fixed for a single objective or flexible for multiple objectives.