Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 16

यदा वा पश्येत्मित्रमाक्रन्दश्च मे शूरवृद्धानुरक्तप्रकृतिः विपरीतप्रकृतिः परः पार्ष्णिग्राहश्चासारश्च शक्ष्यामि मित्रेणासारमाक्रन्देन पार्ष्णिग्राहं वा विगृह्य यातुमिति तदा विगृह्य यायात् ॥ कZ_०७.४.१६ ॥

yadā vā paśyet mitram ākrandaś ca me śūravṛddhānuraktaprakṛtiḥ viparītaprakṛtiḥ paraḥ pārṣṇigrāhaś cāsāraś ca śakṣyāmi mitreṇāsāram ākrandena pārṣṇigrāhaṃ vā vigṛhya yātum iti tadā vigṛhya yāyāt

यदा वा पश्येत्—मित्रम् आक्रन्दश्च मे शूरवृद्धानुरक्तप्रकृतिः; परः विपरीतप्रकृतिः; पार्ष्णिग्राहश्च असारश्च असारौ—शक्यामि मित्रेण असारम् आक्रन्देन पार्ष्णिग्राहं वा विगृह्य यातुम्—इति, तदा विगृह्य यायात्।

यदाwhen
यदा:
TypeParticle
Rootयदा
Formअव्यय; कालवाचक-सम्बन्धे (when)
वाor/alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
पश्येत्should perceive/should see
पश्येत्:
TypeVerb
Root√पश् (दृश्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
मित्रम्an ally
मित्रम्:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
आक्रन्दःthe rear enemy (one who attacks from behind)
आक्रन्दः:
TypeNoun
Rootआक्रन्द
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
मेmy/of me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम् (enclitic)
शूर-वृद्ध-अनुरक्त-प्रकृतिः(whose) state-constituents are brave, mature/experienced, and loyal
शूर-वृद्ध-अनुरक्त-प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formपुं/स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगः (here: स्त्रीलिङ्गः), प्रथमा एकवचनम्; विशेषण-समासः: शूर + वृद्ध + अनुरक्त + (प्रकृतिः)
विपरीत-प्रकृतिः(whose) state-constituents are hostile/turned against (him)
विपरीत-प्रकृतिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; विपरीता प्रकृतिः यस्य (bahuvrīhi-like sense, but form is descriptive)
परःthe enemy (the other)
परः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपर
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
पार्ष्णिग्राहःthe rear-pressing enemy (heel-grabber)
पार्ष्णिग्राहः:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
असारःweak/insubstantial
असारः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसार
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
शक्ष्यामिI shall be able
शक्ष्यामि:
TypeVerb
Root√शक्
Formलृट्/भविष्यत् (simple future), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुषः, एकवचनम्
मित्रेणby/with an ally
मित्रेण:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया एकवचनम्
असारम्the weak one
असारम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसार
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
आक्रन्देनby/with the rear enemy
आक्रन्देन:
TypeNoun
Rootआक्रन्द
Formपुंलिङ्गः, तृतीया एकवचनम्
पार्ष्णिग्राहम्the heel-grabber enemy
पार्ष्णिग्राहम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया एकवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
विगृह्यhaving fought/after making war
विगृह्य:
TypeVerbal indeclinable (Gerund)
Rootवि + √ग्रह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
यातुम्to go/to march
यातुम्:
TypeVerb (Infinitive)
Root√या
Formतुमुन् (infinitive)
इतिthus (thinking/‘that’)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्यय; इत्यादि-वाक्यसमाप्त्यर्थक (quotative)
तदाthen
तदा:
TypeParticle
Rootतदा
Formअव्यय; तस्मिन् काले
विगृह्यhaving fought/after making war
विगृह्य:
TypeVerbal indeclinable (Gerund)
Rootवि + √ग्रह्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
यायात्should go/should march
यायात्:
TypeVerb
Root√या
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
A
ally (mitra)
Ā
ākranda (rear-supporting power)
E
enemy
P
pārṣṇigrāha (rear threat)

FAQs

March when your support system (ally + rear base) is reliable, and the enemy’s support system (weak ally + rear threat) can be neutralized through coordinated action.

Because an expedition fails if the rear is threatened; neutralizing or containing the heel-grasper is a prerequisite to sustained operations.