Sutra 21
Devanagari script
लब्धलाभापगमने यस्यामित्रो लाभेन शक्त्या हीनः स पार्ष्णिग्राहोऽतिसंधत्ते यस्य वा यातव्यः शत्रोर्विग्रहापकारसमर्थः स्यात् ॥ कZ_०७.१३.२१ ॥
Transliteration
labdhalābhāpagamane yasyāmitro lābhena śaktyā hīnaḥ sa pārṣṇigrāho 'tisaṃdhatte yasya vā yātavyaḥ śatror vigrahāpakārasamarthaḥ syāt
Translation
लब्धलाभापगमने यदा लाभेन शक्त्या च हीनोऽमित्रो भवति, तदा यस्य राज्ञः स पार्ष्णिग्राहोऽतिसंधत्ते। तथा यस्य यातव्यः शत्रोर्विग्रहापकारसमर्थः स्यात्, तदापि सऽतिसंधत्ते।
Word by Word
लब्धobtained, gained
लब्ध:
TypeParticiple
Rootलभ्
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त; पुं/नपुं; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
लाभgain, profit, advantage
लाभ:
TypeNoun
Rootलभ्
Formपुं; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
अपगमनेin the loss/cessation (of)
अपगमने:
TypeNoun
Rootअप-गम्
Formनपुं; सप्तमी एकवचन; भाववाचक (अपगमन = departure/cessation)
यस्मिन्in whom/wherein
यस्मिन्:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुं/नपुं; सप्तमी एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)
अमित्रःthe enemy
अमित्रः:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुं; प्रथमा एकवचन
लाभेनby gain, through advantage
लाभेन:
TypeNoun
Rootलाभ
Formपुं; तृतीया एकवचन
शक्त्याby power/strength
शक्त्या:
TypeNoun
Rootशक्ति
Formस्त्री; तृतीया एकवचन
हीनःdeprived, deficient
हीनः:
TypeAdjective
Rootहीन
Formपुं; प्रथमा एकवचन
सःhe/that one
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुं; प्रथमा एकवचन
पार्ष्णिग्राहःrear-enemy; one who seizes the heel (attacks from behind)
पार्ष्णिग्राहः:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formपुं; प्रथमा एकवचन
अतिसंधत्तेplots/contrives excessively; makes an overreaching move
अतिसंधत्ते:
TypeVerb
Rootअति-सम्-धा
Formलट्; प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
यस्यof whom/whose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुं/नपुं; षष्ठी एकवचन (relative)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
यातव्यःto be gone against; to be marched against
यातव्यः:
TypeGerundive (Future passive participle)
Rootया
Formकृदन्त; तव्यत्-प्रत्ययान्त; पुं; प्रथमा एकवचन
शत्रोःof the enemy
शत्रोः:
TypeNoun
Rootशत्रु
Formपुं; षष्ठी एकवचन
विग्रहwar, open hostility
विग्रह:
TypeNoun
Rootविग्रह
Formपुं; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
अपकारharm, injury
अपकार:
TypeNoun
Rootअप-कार
Formपुं; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
समर्थःcapable, competent
समर्थः:
TypeAdjective
Rootसमर्थ
Formपुं; प्रथमा एकवचन
स्यात्should be / may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)P
pārṣṇigrāha (rear-enemy)Y
yātavya (intended target)FAQs
A moment when the primary enemy is weakened and the king’s gains are unstable, or when the king’s intended target can effectively damage that enemy through war—creating an exploitable imbalance.