Sutra 27
Devanagari script
महाक्षयव्ययनिवेशायां हि भूमौ दुर्बलो राजबीजी निविष्टः सगन्धाभिः प्रकृतिभिः सह क्षयव्ययेनावसीदति ॥ कZ_०७.११.२७ ॥
Transliteration
mahākṣayavyayaniveśāyāṃ hi bhūmau durbalo rājabījī niviṣṭaḥ sagandhābhiḥ prakṛtibhiḥ saha kṣayavyayenāvasīdati
Translation
महाक्षयव्ययनिवेशायां हि भूमौ दुर्बलो राजबीजी निविष्टः सगन्धाभिः प्रकृतिभिः सह क्षयव्ययेनावसीदति।
Word by Word
महाक्षयव्ययनिवेशायाम्in a settlement/establishment characterized by great loss and expenditure
महाक्षयव्ययनिवेशायाम्:
TypeNoun
Rootनिवेश
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; आधार-सप्तमी; समासः = महा-क्षय-व्यय-निवेश (महान् क्षयः च व्ययः च यस्मिन् सः) + तस्मिन् (निवेशे)
हिindeed / for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; अवधान/हेतु-सूचक
भूमौin the land/territory
भूमौ:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; अधिकरण
दुर्बलःweak
दुर्बलः:
TypeAdjective
Rootदुर्बल
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; विशेषणम् (राजबीजी)
राजबीजीa claimant of royal lineage (royal-seed bearer)
राजबीजी:
TypeNoun
Rootराजबीजिन्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कर्तृपद
निविष्टःhaving settled / having been established
निविष्टः:
TypeVerb (PPP)
Rootवि-शि (विश्)
Formकृदन्त (क्त, भूतकर्मणि/भूतकृदन्त); पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘निविश्’ = स्थापित/प्रविष्ट
सगन्धाभिःwith ‘fragrant’ (i.e., alluring/attractive)
सगन्धाभिः:
TypeAdjective
Rootसगन्ध
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; विशेषणम् (प्रकृतिभिः)
प्रकृतिभिःwith the state’s constituents / key elements (prakṛtis)
प्रकृतिभिः:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया; सह-योगे करण/सहकारक
सहtogether with
सह:
TypePreposition/Particle
Rootसह
Formअव्यय; तृतीया-सहयोगे
क्षयव्ययेनwith loss and expenditure
क्षयव्ययेन:
TypeNoun
Rootक्षयव्यय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया; समासः = क्षयः + व्ययः
अवसीदतिsinks down / declines / perishes
अवसीदति:
TypeVerb
Rootअव- सद्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अकर्मक; अर्थः = पतति/नश्यति/क्षीयते
Entities Mentioned
R
rājā (king)P
prakṛti (state constituents: ministers/subjects)B
bhūmi (territory)FAQs
High structural expenditure amplifies weak leadership; even loyal officials and subjects get dragged into systemic depletion.
The state’s constituent supports—especially ministers, officials, and the governed population whose cooperation sustains rule.