Sutra 23
Devanagari script
दुर्गापाश्रया पुरुषापाश्रया वा भूमिरिति पुरुषापाश्रया श्रेयसी ॥ कZ_०७.११.२३ ॥
Transliteration
durgāpāśrayā puruṣāpāśrayā vā bhūmir iti puruṣāpāśrayā śreyasī
Translation
भूमिः दुर्गापाश्रया वा पुरुषापाश्रया वा; तत्र पुरुषापाश्रया श्रेयसी।
Word by Word
दुर्ग-आश्रयाland/territory dependent on a fort
दुर्ग-आश्रया:
TypeNoun
Rootदुर्ग + आश्रय
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (भूमिः इति—भूमेः विशेषणम्); दुर्गस्य आश्रयः यस्याः सा
पुरुष-आश्रयाland/territory dependent on men (population/manpower)
पुरुष-आश्रया:
TypeNoun
Rootपुरुष + आश्रय
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (भूमिः इति—भूमेः विशेषणम्); पुरुषस्य आश्रयः यस्याः सा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय (either/or)
भूमिःland; territory
भूमिः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/निगमनार्थक अव्यय (thus/so, marking the statement)
पुरुष-आश्रयाthe man-dependent (population-supported) one
पुरुष-आश्रया:
TypeNoun
Rootपुरुष + आश्रय
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (श्रेयसी इति—भूमेः/भूमिप्रकारस्य विशेषणम्)
श्रेयसीis better; superior
श्रेयसी:
TypeAdjective
Rootश्रेयस् (comparative of शुभ/श्री)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; तुलनार्थक विशेषणम् (better/superior)
Entities Mentioned
F
forts (durga)M
manpower (puruṣa)FAQs
Men can move, adapt, and project force; forts are fixed assets that can be bypassed, besieged, or rendered irrelevant without competent troops.
No; it ranks priorities—forts help, but trained and loyal personnel are decisive.