Sutra 17
Devanagari script
लेखकश्चेदुक्तं न लिखति अनुक्तं लिखति दुरुक्तमुपलिखति सूक्तमुल्लिखति अर्थोत्पत्तिं वा विकल्पयति इति पूर्वमस्मै साहसदण्डं कुर्याद् यथापराधं वा ॥ कZ_०४.९.१७ ॥
Transliteration
lekhakaśceduktaṃ na likhati anuktaṃ likhati duruktamupalikhati sūktamullikhati arthotpattiṃ vā vikalpayati iti pūrvamasmai sāhasadaṇḍaṃ kuryād yathāparādhaṃ vā
Translation
लेखकश्चेद् उक्तं न लिखति, अनुक्तं लिखति, दुरुक्तम् उपलिखति, सूक्तम् उल्लिखति, अर्थोत्पत्तिं वा विकल्पयति—इति पूर्वं अस्मै साहसदण्डं कुर्यात्, यथापराधं वा।
Word by Word
लेखकःscribe, clerk
लेखकः:
TypeNoun
Rootलिख्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन
चेत्if
चेत्:
TypeParticle
Rootचेत्
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional)
उक्तम्what is said/dictated
उक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; कर्मपद
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्यय
लिखतिwrites
लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अनुक्तम्what is not said/dictated
अनुक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formभूतकृदन्त (क्त) with नञ्-पूर्वपद, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
लिखतिwrites
लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दुरुक्तम्what is wrongly said/ill-worded
दुरुक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formदुर्-उक्त (उपसर्ग/उपपद-पूर्वक क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उपलिखतिadds in writing, writes additionally
उपलिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formउप-उपसर्गपूर्वक, लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सूक्तम्what is well/ correctly said
सूक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
Formसु-उक्त (उपपद-पूर्वक क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
उल्लिखतिscratches out, deletes, omits
उल्लिखति:
TypeVerb
Rootलिख्
Formउद्(उल्)-उपसर्गपूर्वक, लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अर्थोत्पत्तिम्the arising/production of value (financial outcome)
अर्थोत्पत्तिम्:
TypeNoun
Rootअर्थ + उत्पत्ति
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; अर्थस्य उत्पत्तिः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
विकल्पयतिalters, manipulates, makes a (false) variation
विकल्पयति:
TypeVerb
Rootकॢप्
Formवि-उपसर्गपूर्वक; णिजन्त (विकल्पयति), लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formइत्यादि-निर्देशक/उद्धरण-समाप्त्यर्थक
पूर्वम्at first, in the first instance
पूर्वम्:
TypeAdverb
Rootपूर्व
Formकालवाचक-अव्यय (पूर्वकाले)
अस्मैto him
अस्मै:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formचतुर्थी-एकवचन (पुं/नपुं), सर्वनाम
साहसदण्डम्a sāhasa-type fine/penalty
साहसदण्डम्:
TypeNoun
Rootसाहस + दण्ड
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; साहसस्य दण्डः
कुर्यात्should impose/do
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यथापराधम्according to the offence
यथापराधम्:
TypeAdverbial compound
Rootयथा + अपराध
Formअव्ययवत्; ‘अपराधानुसारम्’
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
Entities Mentioned
L
lekhaka (scribe)FAQs
Because administrative truth is mediated by records; controlling record-tampering protects taxation, adjudication, and orders from silent corruption.