Sutra 30
Devanagari script
दिवसपञ्चरात्रपक्षमासचातुर्मास्यसंवत्सरैश्च प्रतिसमानयेत् ॥ कZ_०२.७.३० ॥
Transliteration
divasa-pañcarātra-pakṣa-māsa-cāturmāsya-saṃvatsaraiś ca pratisamānayet
Translation
दिवसेन पञ्चरात्रेण पक्षेण मासेन चातुर्मास्येन संवत्सरेण च तुलनया प्रतिसमानयेत।
Word by Word
दिवसday
दिवस:
TypeNoun
Rootदिवस
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formसंख्यावाचक (समासाङ्ग)
रात्रnight
रात्र:
TypeNoun
Rootरात्रि/रात्र
Formस्त्रीलिङ्ग (रात्रि); प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
पक्षfortnight (half-month)
पक्ष:
TypeNoun
Rootपक्ष
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
मासmonth
मास:
TypeNoun
Rootमास
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
चातुर्मास्यfour-month period
चातुर्मास्य:
TypeNoun/Adjective
Rootचातुर्मास्य
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग); चतुर्मास-सम्बन्धि
संवत्सरyear
संवत्सर:
TypeNoun
Rootसंवत्सर
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासाङ्ग)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
दिवसपञ्चरात्रपक्षमासचातुर्मास्यसंवत्सरैःby/with (the units of time) day, five nights, fortnight, month, four-month period, and year
दिवसपञ्चरात्रपक्षमासचातुर्मास्यसंवत्सरैः:
TypeNoun (compound)
Rootदिवस/पञ्च/रात्र/पक्ष/मास/चातुर्मास्य/संवत्सर
Formबहुवचन तृतीया (करण); समासः—काल-एककानां समुच्चयः
प्रतिper; according to; in each
प्रति:
TypePreverb/Preposition
Rootप्रति
Formअव्यय; ‘प्रत्येकम्/अनुसारम्’ अर्थे
समानयेत्he should equalize/standardize; he should compute uniformly
समानयेत्:
TypeVerb
Rootनी (√नी)
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ् (optative) परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; उपसर्गः सम्-; धातु: √नी; प्रयोगः—आज्ञा/विधि: ‘सम्यक् आनयेत्/समं नयेत्’
Entities Mentioned
A
auditor/overseer (implied)FAQs
Short cycles catch fast fraud/leakage; longer cycles reveal pattern-based manipulation and cumulative skimming that may evade daily checks.