Sutra 46
Devanagari script
नीराजनोपरुद्धं वाहयतश्चिकित्सकोपरुद्धं वा द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.३०.४६ ॥
Transliteration
nīrājanoparuddhaṃ vāhayataś cikitsakoparuddhaṃ vā dvādaśapaṇo daṇḍaḥ
Translation
नीराजनोपरुद्धं वाहयतः, चिकित्सकोपरुद्धं वा, द्वादशपणो दण्डः।
Word by Word
नीराजन-उपरुद्धम्(an animal/person) detained/held up in connection with the nīrājana (official clearance/inspection)
नीराजन-उपरुद्धम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootउप-√रुध्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; भूतकृदन्त (क्त), ‘उपरुद्ध’ = प्रतिबद्ध/निरुद्ध; ‘नीराजनस्य’ इति षष्ठीसम्बन्धः
वाहयतःof the carrier/driver (the one causing it to be carried/driven)
वाहयतः:
TypeParticiple
Root√वह् (णिच्)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; वर्तमानकृदन्त (शतृ) परस्मैपदी; ‘वाहयत्’ = (कर्मचारि/वाहकः) वहनं/चालनं कुर्वन्
चिकित्सक-उपरुद्धम्detained/held up in connection with the physician/veterinarian
चिकित्सक-उपरुद्धम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootउप-√रुध्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; भूतकृदन्त (क्त); ‘चिकित्सकस्य’ इति षष्ठीसम्बन्धः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय (either/or)
द्वादश-पणःa fine of twelve paṇas
द्वादश-पणः:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘द्वादश’ संख्याविशेषणपूर्वकः समासः
दण्डःpenalty/fine
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
Entities Mentioned
V
veterinarianS
stable/transport personnelH
horsesI
inspection authorityFAQs
It prevents premature deployment that worsens injury/disease and protects state assets (horses) crucial for mobility and war.