Adhyaya 27
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting governance into measurable routines: registration, pricing, audits, labor assignment, and punishments. Chapter 2.27 treats the gaṇikā institution as a fiscal-and-police instrument rather than a private vice: the state recruits qualified women, assigns ranks and fees, records income/expenses, and prevents dissipation of assets. Simultaneously, it treats coercion, confinement, expulsion, or disfigurement of a gaṇikā as a punishable offense, because the state’s revenue stream and urban stability depend on her protected agency. Inheritance/maintenance rules (mother, daughter/sister, or the king by default) integrate this profession into the legal order and prevent property from escaping the tax-and-penalty net. The chapter thus strengthens Kośa by formalizing a high-yield urban sector and strengthens Durga by regulating public-facing entertainment, mobility, and violence within the city—classic Kautilyan pragmatism: welfare and protection are designed to secure revenue, discipline, and sovereign control.
Sutras
Sutra 1
गणिकाध्यक्षो गणिकान्वयामगणिकान्वयां वा रूपयौवनशिल्पसम्पन्नां सहस्रेण गणिकां कारयेत्कुटुम्बार्धेन प्रतिगणिकाम् ॥ कZ_०२.२७.०१ ॥
गणिकाध्यक्षः गणिकान्वयाम् अगणिकान्वयां वा रूप-यौवन-शिल्पसम्पन्नां स्त्रीं सहस्रेण गणिकां कारयेत्; प्रतिगणिकां तु कुटुम्बार्धेन।
Sutra 2
निष्पतिताप्रेतयोर्दुहिता भगिनी वा कुटुम्बं भरेत माता वा प्रतिगणिकां स्थापयेत् ॥ कZ_०२.२७.०२ ॥
निष्पतितायाः प्रेतायाश्च गणिकायाः दुहिता भगिनी वा कुटुम्बं भरेत; माता वा प्रतिगणिकां स्थापयेत्।
Sutra 3
तासामभावे राजा हरेत् ॥ कZ_०२.२७.०३ ॥
तासाम् अभावे राजा हरेत्।
Sutra 4
सौभाग्यालंकारवृद्ध्या सहस्रेण वारं कनिष्ठं मध्यममुत्तमं वारोपयेत् छत्रभृङ्गारव्यजनशिबिकापीठिकारथेषु च विशेषार्थम् ॥ कZ_०२.२७.०४ ॥
सौभाग्यालंकारवृद्ध्या सहस्रेण वारं कनिष्ठं मध्यमम् उत्तमं वा वारोपयेत; छत्र-भृङ्गार-व्यजन-शिबिका-पीठिका-रथेषु च विशेषार्थं (शुल्कं) स्यात्।
Sutra 5
सौभाग्यभङ्गे मातृकां कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.०५ ॥
सौभाग्यभङ्गे तस्याः भरणार्थं मातृकां कुर्यात्।
Sutra 6
निष्क्रयश्चतुर्विंशतिसाहस्रो गणिकायाः द्वादशसाहस्रो गणिकापुत्रस्य ॥ कZ_०२.२७.०६ ॥
गणिकायाः निष्क्रयः चतुर्विंशतिसाहस्रः; गणिकापुत्रस्य द्वादशसाहस्रः।
Sutra 7
अष्टवर्षात्प्रभृति राज्ञः कुशीलवकर्म कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.०७ ॥
अष्टवर्षात् प्रभृति (गणिकायाः अपत्यं) राज्ञः कुशीलवकर्म कुर्यात्।
Sutra 8
गणिकादासी भग्नभोगा कोष्ठागारे महानसे वा कर्म कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.०८ ॥
गणिकादासी भग्नभोगा कोष्ठागारे महानसे वा कर्म कुर्यात्।
Sutra 9
अविशन्ती सपादपणमवरुद्धा मासवेतनं दद्यात् ॥ कZ_०२.२७.०९ ॥
अविशन्ती सपादपणम् अवरुद्धा मासवेतनं दद्यात्।
Sutra 10
भोगं दायमायं व्ययमायतिं च गणिकाया निबन्धयेत् अतिव्ययकर्म च वारयेत् ॥ कZ_०२.२७.१० ॥
भोगं दायमायं व्ययमायतिं च गणिकाया निबन्धयेत्; अतिव्ययकर्म च वारयेत्।
Sutra 11
मातृहस्तादन्यत्र अभरणन्यासे सपादचतुष्पणो दण्डः ॥ कZ_०२.२७.११ ॥
मातृहस्तादन्यत्राभरणन्यासे सपादचतुष्पणो दण्डः।
Sutra 12
स्वापतेयं विक्रयमाधानं वा नयन्त्याः सपादपञ्चाशत्पणः पणोऽर्धपणच्छेदने ॥ कZ_०२.२७.१२ ॥
स्वापतेयं विक्रयमाधानं वा नयन्त्याः सपादपञ्चाशत्पणो दण्डः; पणोऽर्धपणच्छेदने तदनुरूपः।
Sutra 13
अकामायाः कुमार्या वा साहसे उत्तमो दण्डः सकामायाः पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.२७.१३ ॥
अकामायाः कुमार्या वा साहसे उत्तमो दण्डः; सकामायाः पूर्वः साहसदण्डः।
Sutra 14
गणिकामकामां रुन्धतो निष्पातयतो वा व्रणविदारणेन वा रूपं उपघ्नतः सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०२.२७.१४ ॥
गणिकामकामां रुन्धतो निष्पातयतो वा व्रणविदारणेन वा रूपमुपघ्नतः सहस्रं दण्डः।
Sutra 15
स्थान्विशेषेण वा दण्डवृद्धिः आनिष्क्रयद्विगुणात् ॥ कZ_०२.२७.१५ ॥
स्थानविशेषेण वा दण्डवृद्धिः—आनिष्क्रयद्विगुणात्।
Sutra 16
प्राप्ताधिकारं गणिकां घतयतो निष्क्रयत्रिगुणो दण्डः ॥ ॥
प्राप्ताधिकारां गणिकां घातयतः निष्क्रयत्रिगुणो दण्डः।
Sutra 17
मातृकादुहितृकारूपदासीनां घाते उत्तमः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.२७.१७ ॥
मातृकादुहितृकारूपदासीनां घाते उत्तमः साहसदण्डः।
Sutra 18
सर्वत्र प्रथमेऽपराधे प्रथमः द्वितीये द्विगुणः तृतीये त्रिगुणः चतुर्थे यथाकामी स्यात् ॥ कZ_०२.२७.१८ ॥
सर्वत्र प्रथमेऽपराधे प्रथमः, द्वितीये द्विगुणः, तृतीये त्रिगुणः, चतुर्थे यथाकामी स्यात्।
Sutra 19
राजाज्ञया पुरुषमनभिगच्छन्ती गणिका शिफासहस्रं लभेएत पञ्चसहस्रं वा दण्डः ॥ कZ_०२.२७.१९ ॥
If a courtesan, despite the king’s order, does not go to a man (summoned/assigned), she shall receive one thousand lashes; or she shall be fined five thousand.
Sutra 20
भोगं गृहीत्वा द्विषत्या भोगद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.२७.२० ॥
भोगं गृहीत्वा ततः परं यदि सा प्रतिज्ञां न पालयति, तदा भोगद्विगुणो दण्डः (न्यूनतमं द्विशतं) ।
Sutra 21
वसतिभोगापहारे भोगमष्टगुणं दद्यादन्यत्र व्याधिपुरुषदोषेभ्यः ॥ कZ_०२.२७.२१ ॥
वसतिभोगस्य च भोगस्य च अपहारे भोगमष्टगुणं दद्याद्, अन्यत्र व्याधेः पुरुषदोषस्य च कारणात् ।
Sutra 22
पुरुषं घ्नत्याश्चिताप्रतापेऽप्सु प्रवेशनं वा ॥ कZ_०२.२७.२२ ॥
पुरुषं हन्ति चेत्, चिताप्रतापः; अथवा अप्सु प्रवेशनं (जलनिमज्जनं) ।
Sutra 23
गणिकाभरणमर्थं भोगं वापहरतोऽष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.२७.२३ ॥
गणिकाभरणम् अर्थं भोगं वा अपहरतः मूल्यस्य अष्टगुणो दण्डः ।
Sutra 24
गणिका भोगमायतिं पुरुषं च निवेदयेत् ॥ कZ_०२.२७.२४ ॥
गणिका प्राप्तं भोगम् आयतिं पुरुषं च निवेदयेत् ।
Sutra 25
एतेन नटनर्तकगायनवादकवाग्जीवनकुशीलवप्लवकसौभिकचारणानां स्त्रीव्यवहारिणां स्त्रियो गूढाजीवाश्च व्याख्याताः ॥ कZ_०२.२७.२५ ॥
एतेन नटनर्तकगायनवादकवाग्जीवनकुशीलवप्लवकसौभिकचारणानां स्त्रीव्यवहारिणां स्त्रियो गूढाजीवाश्च व्याख्याताः।
Sutra 26
तेषां तूर्यमागन्तुकं पञ्चपणं प्रेक्षावेतनं दद्यात् ॥ कZ_०२.२७.२६ ॥
तेषां तूर्यमागन्तुकं पञ्चपणं प्रेक्षावेतनं दद्यात्।
Sutra 27
रूपाजीवा भोगद्वयगुणं मासं दद्युः ॥ कZ_०२.२७.२७ ॥
रूपाजीवा भोगद्वयगुणं मासं दद्युः।
Sutra 28
गीतवाद्यपाठ्यनृत्यनाट्याक्षरचित्रवीणावेणुमृदङ्गपरचित्तज्ञानगन्धमाल्यसम्यूहनसंवादनसंवाहनवैशिककलाज्ञानानि गणिका दासी रङ्गोपजीविनीश्च ग्राहयतो राजमण्डलादाजीवं कुर्यात् ॥ कZ_०२.२७.२८ ॥
गीतवाद्यपाठ्यनृत्यनाट्याक्षरचित्रवीणावेणुमृदङ्गपरचित्तज्ञानगन्धमाल्यसम्यूहनसंवादनसंवाहनवैशिककलाज्ञानानि गणिका दासी रङ्गोपजीविनीश्च ग्राहयतो राजमण्डलादाजीवं कुर्यात्।
Sutra 29
गणिकापुत्रान् रङ्गोपजीविनां च मुख्यान्निष्पादयेयुः सर्वतालावचराणां च ॥ कZ_०२.२७.२९ ॥
गणिकापुत्रान् रङ्गोपजीविनां मुख्यान् सर्वतालावचराणां च राज्यकार्याय निष्पादयेयुः।
Sutra 30
चारघातप्रमादार्थं प्रयोज्या बन्धुवाहनाः ॥ कZ_०२.२७.३०च्द् ॥
चारघातप्रमादार्थं बन्धुवाहनाः प्रयोज्याः।
Frequently Asked Questions
Urban welfare through regulated livelihoods, reduced coercion/violence against registered women, predictable maintenance of dependents, and stable city-order; simultaneously, fiscal welfare via audited high-value income streams and prevention of asset dissipation.
Fines for unauthorized jewelry deposits (sapāda-catuṣpaṇa), for moving/selling/pledging savings (sapāda-pañcāśatpaṇa; plus cutting penalties for partial amounts), graded sāhasa penalties for sexual violence (uttama for unwilling/virgin; pūrva for willing), a 1000-paṇa fine for coercing/confining/expelling or disfiguring a gaṇikā, and enhanced penalties by location up to twice the amount tied to the unpaid redemption value (ā-niṣkraya-dviguṇa).