Sutra 7
Devanagari script
अध्यक्षसंख्यायकादिभ्यो गोपस्थानिकानीकस्थचिकित्सकाश्वदमकजङ्घाकारिकेभ्यश्च विक्रयाधानवर्जानि ॥ कZ_०२.०१.०७ब् ॥
Transliteration
adhyakṣasaṃkhyāyakādibhyo gopasthānikānīkasthacikitsakāśvadamakajaṅghākārikebhyaś ca vikrayādhānavarjāni
Translation
अध्यक्षसंख्यायकादिभ्यः गोपस्थानिकानीकस्थचिकित्सकाश्वदमकजङ्घाकारिकेभ्यश्च विक्रयाधानवर्जानि (क्षेत्राणि) प्रयच्छेत्।
Word by Word
अध्यक्षsuperintendent, officer-in-charge
अध्यक्ष:
TypeNoun
Rootअधि+ईक्ष् (→ अध्यक्ष)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपद/सूची-शब्दः)
संख्यायकaccountant, enumerator
संख्यायक:
TypeNoun
Rootसंख्या + यक (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)
आदिभ्यःfrom/for those beginning with … (and others)
आदिभ्यः:
TypeParticle
Rootआदि
Formपुं/नपुं; पञ्चमी-बहुवचन; ‘आदि’ = ‘and others beginning with’ (समूह-सूचकः)
गोपcattle-keeper, cowherd
गोप:
TypeNoun
Rootगोप (गो+पा/पालन-व्युत्पत्तिः)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपद/सूची-शब्दः)
स्थानिकlocal officer, station-head
स्थानिक:
TypeNoun
Rootस्थान + इक (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)
अनीकस्थtroop-attached officer/personnel
अनीकस्थ:
TypeNoun
Rootअनीक + स्थ (स्था-धातु से ‘स्थ’)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनीके स्थः)
चिकित्सकphysician
चिकित्सक:
TypeNoun
Rootचिकित्सा + क (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (सूची-शब्दः)
अश्वदमकhorse-trainer, breaker
अश्वदमक:
TypeNoun
Rootअश्व + दमक (दम्/दमयति-व्युत्पत्तिः)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्वानां दमकः)
जङ्घाकारिकेभ्यःfoot-runner, messenger, on-foot operative
जङ्घाकारिकेभ्यः:
TypeNoun
Rootजङ्घा + कारिक (कृ/कारयति-व्युत्पत्तिः)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी-बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जङ्घया/पादेन कारिकः) — ‘पैदल-कार्यकर्ता/धावक’ इत्यर्थे
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
विक्रयsale
विक्रय:
TypeNoun
Rootवि+क्री (→ विक्रय)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपदः)
आधानdeposit, placing/entrustment
आधान:
TypeNoun
Rootआ+धा (→ आधान)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समास-पूर्वपदः)
वर्जानिexcluded, prohibited (as exceptions)
वर्जानि:
TypeAdjective
Rootवृज्/वर्ज् (वर्जयति) → वर्जित (अर्थ-आधारः)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; ‘वर्ज’ = वर्जित/अपवर्जित (excluded/forbidden) — विधेय-विशेषणम्
Entities Mentioned
A
adhyakṣaS
saṃkhyāyakaG
gopaS
sthānīkaA
anīkasthaC
cikitsakaA
aśvadamakaJ
jaṅghākārikaK
kārikaFAQs
To prevent distress sales, patron capture, and speculative transfer—keeping the benefit tied to service and ensuring continuity.
A state-capacity model where essential roles are retained through stable, regulated compensation rather than ad hoc payments.