Sutra 2
Devanagari script
शूद्रकर्षकप्रायं कुलशतावरं पञ्चकुलशतपरं ग्रामं क्रोशद्विक्रोशसीमानमन्योन्यारक्षं निवेशयेत् ॥ कZ_०२.०१.०२ ॥
Transliteration
śūdrakarṣakaprāyaṃ kulaśatāvaraṃ pañcakulaśataparaṃ grāmaṃ krośadvikrośasīmānam anyonyārakṣaṃ niveśayet
Translation
शूद्रकर्षकप्रायं कुलशतावरं पञ्चकुलशतपरं ग्रामं क्रोशद्विक्रोशसीमानम् अन्योन्यारक्षं निवेशयेत्।
Word by Word
शूद्रŚūdra (laboring class)
शूद्र:
TypeNoun
Rootशूद्र
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
कर्षकfarmer, cultivator
कर्षक:
TypeNoun
Rootकर्षक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
प्रायम्mostly, predominantly
प्रायम्:
TypeAdjective/Indeclinable (used adverbially)
Rootप्राय
Formअव्यय; ‘मुख्यतः/बहुलम्’ अर्थे
कुलfamily, household
कुल:
TypeNoun
Rootकुल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
शतhundred
शत:
TypeNumeral (Noun)
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
आवरम्bounded by, up to (a limit)
आवरम्:
TypeAdjective (Noun-like)
Rootआवर
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘आवर’ = परिमाण/सीमा/पर्यन्त (समासोत्तरपद)
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formअव्यय (संख्यावाचक)
कुलfamily, household
कुल:
TypeNoun
Rootकुल
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
शतhundred
शत:
TypeNumeral (Noun)
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
परम्at most, not beyond
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘पर’ = beyond/at most (समासोत्तरपद)
ग्रामम्village, settlement
ग्रामम्:
TypeNoun
Rootग्राम
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म (निवेशयेत्)
क्रोशkrośa (a measure of distance)
क्रोश:
TypeNoun
Rootक्रोश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formअव्यय (संख्यावाचक)
क्रोशkrośa (distance measure)
क्रोश:
TypeNoun
Rootक्रोश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
सीमानम्having boundaries/limits; bounded
सीमानम्:
TypeNoun
Rootसीमन्
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (ग्रामम्) / ‘सीमान’ = सीमायुक्तम् (समासोत्तरपद)
अन्योन्यmutual, reciprocal
अन्योन्य:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्योन्य
Formअव्ययीभाव-प्राय विशेषण; (समासपूर्वपद) ‘mutual’
आरक्षम्protection, guarding; mutually protected
आरक्षम्:
TypeNoun
Rootआरक्ष
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (ग्रामम्) / ‘guarded/protected’
निवेशयेत्should settle/establish (a village)
निवेशयेत्:
TypeVerb
Rootनि√विश्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense in usage: ‘cause to settle/establish’
Entities Mentioned
G
grāma (village)Ś
śūdraK
karṣaka (cultivator)K
krośa (distance measure)FAQs
To balance administrative manageability, tax productivity, and defensive capacity without creating unwieldy or too-weak units.
A networked security model: villages are spaced and structured to provide rapid support, surveillance, and deterrence.