Sutra 4
Devanagari script
प्रभूतं मे श्रेणीबलं शक्यं मूले यात्रायां चाधातुम्ण् ह्रस्वः प्रवासः श्रेणीबलप्रायः प्रतियोद्धा मन्त्रव्यायामाभ्यां प्रतियोद्धुकामः दण्डबलव्यवहारः इति श्रेणीबलकालः ॥ कZ_०९.२.०४ ॥
Transliteration
prabhūtaṃ me śreṇībalaṃ śakyaṃ mūle yātrāyāṃ cādhātum; hrasvaḥ pravāsaḥ; śreṇībalaprāyaḥ pratiyoddhā; mantravyāyāmābhyāṃ pratiyoddhukāmaḥ; daṇḍabalavyavahāraḥ—iti śreṇībalakālaḥ
Translation
यदा मम श्रेणीबलं प्रभूतं भवति, च तद् मूले यात्रायां च स्थापयितुं शक्यते; प्रवासश्च ह्रस्वः; प्रतियोद्धा श्रेणीबलप्रायः; मन्त्रेण व्यायामेन च प्रतियोद्धुमिच्छामि; दण्डबलव्यवहारश्च शक्यः—एते श्रेणीबलप्रयोगकालाः।
Word by Word
प्रभूतम्abundant, considerable
प्रभूतम्:
TypeAdjective
Rootप्रभूत
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम्
मेmy, of me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम् (एन्क्लिटिक)
श्रेणीबलम्guild-force, troops of a guild
श्रेणीबलम्:
TypeNoun
Rootश्रेणी + बल
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
शक्यम्possible, feasible
शक्यम्:
TypeVerbal adjective (potential passive participle)
Rootशक्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; शक्-धातोः कर्मणि यत् (शक्य)
मूलेat the base; in the treasury/base position
मूले:
TypeNoun
Rootमूल
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; अधिकरणम्
यात्रायाम्in a campaign/expedition
यात्रायाम्:
TypeNoun
Rootयात्रा
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; अधिकरणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
आधातुम्to place, to station, to deploy
आधातुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootआ-धा
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तम्; कर्तरि/कर्मणि प्रयोगे ‘to place/establish/deploy’
ह्रस्वःshort, brief
ह्रस्वः:
TypeAdjective
Rootह्रस्व
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम्
प्रवासःabsence (from home), time spent away
प्रवासः:
TypeNoun
Rootप्रवास
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
श्रेणीबलप्रायःmostly made up of guild-troops
श्रेणीबलप्रायः:
TypeAdjective
Rootश्रेणीबल + प्राय
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘mostly consisting of guild-troops’
प्रतियोद्धाopponent, adversary-combatant
प्रतियोद्धा:
TypeNoun (agent noun)
Rootप्रति-युध्
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘one who fights against/contends’
मन्त्रcounsel, strategy
मन्त्र:
TypeNoun
Rootमन्त्र
Formपुंलिङ्गे तृतीया एकवचनम् (समासे पूर्वपदम्)
व्यायामाभ्याम्by (two means:) training/exertion
व्यायामाभ्याम्:
TypeNoun
Rootव्यायाम
Formपुंलिङ्गे तृतीया द्विवचनम्
अभ्याम्(instrumental dual ending)
अभ्याम्:
TypePreverb/particle (as part of dvandva-like instrumental phrase)
Rootअभि
Form‘-अभ्याम्’ here is the instrumental dual ending already included in व्यायामाभ्याम्; separate pada not required; kept only if read as मन्त्र-व्यायामाभ्याम् phrase
प्रतियोद्धुकामःeager to fight the opponent; desirous of counter-fighting
प्रतियोद्धुकामः:
TypeAdjective
Rootप्रति-युध् + काम
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘desirous to fight/contend (against)’
दण्डबलव्यवहारःuse/operation of armed force
दण्डबलव्यवहारः:
TypeNoun
Rootदण्डबल + व्यवहार
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्ययम्; वाक्यसमाप्त्यर्थम्/उद्धरणचिह्नम्
श्रेणीबलकालःthe time/occasion for (using) guild-troops
श्रेणीबलकालः:
TypeNoun
Rootश्रेणीबल + काल
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; शीर्षक/निदर्शनम्
Entities Mentioned
G
guilds/associations (śreṇī)B
base (mūla)O
opponent (implicit)FAQs
Guild troops are tied to local economic life; prolonged deployment risks economic disruption and wavering commitment.