Adhyaya 353
Chapter 353: कारकं (Kāraka — Syntactic Relations) with Vibhakti-Artha (Case-Meaning Integration)
नपुंसकलिङ्गरूपानन्तरं सुकन्दः विभक्त्यर्थसहितं कारकं व्याख्यास्यामीति प्रतिजानाति। कर्ता स्वातन्त्र्यवान् इति निरूप्य प्रेरककर्तृत्वभेदं दर्शयति। कर्ता पञ्चविधः, कर्म सप्तविधं च—श्रीसहितविष्णोर्नमस्कारः, हरिशुभार्थं पूजनम्, विष्णुनमस्कारेण मोक्षः इत्यादि वैष्णवोदाहरणैः। ततः करण-सम्प्रदान-अपादान-अधिकरणकारकाणि क्रमशः विभक्तिभिः संयोज्य, विशेषप्रयोगान् निर्दिशति—कर्मप्रवचनीयैः द्वितीया, नमः/स्वाहा इत्याद्यैः चतुर्थी, अनभिहिते तृतीया-षष्ठ्यौ। वैषयिक-सामीप्यकदोषान्, रूढ्यधिकरणप्रयोगान्, षष्ठीविभक्तेः उपयोगान् चोक्त्वा, कतिपय तद्धितनिर्माणेषु षष्ठीनिषेधं वदति। सर्वं व्याकरणं धर्म-आज्ञास्पष्टता-भक्त्यर्थप्रकाशनाय अग्नेयविद्यारूपेण प्रतिपाद्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes kāraka–vibhakti integration: how agent, object, instrument, recipient, source, and locus relations are expressed through specific case-endings, including special rules for karmapravacanīyas, interjections (namaḥ/svāhā), and ‘anabhihita’ (unstated-sense) contexts.
By making linguistic roles and case-meanings precise, it safeguards correct understanding of śāstric injunctions and devotional statements; its examples explicitly point to Hari/Viṣṇu as the liberating refuge, aligning grammatical mastery (vidyā) with dharma-practice and mukti-oriented devotion.