Adhyaya 203
Chapter 203 — नरकस्वरूपम् (Naraka-svarūpa: The Nature of Hell)
अग्निर्वसिष्ठं प्रति मरणोत्तरकर्मफलप्रवृत्तिं वर्णयति। विष्णोः पुष्पादिभिरर्चनं नरकपतननिवारकं, देहिनः जलाग्निविषशस्त्रक्षुत्-रोग-पतनादिनिमित्तैर्मरणं भवतीति। ततः जीवः कर्मानुरूपं देहं गृह्णाति—पापे दुःखभोगं, धर्मे सुखं। यमदूताः पापिनः दक्षिणद्वारेण कुपथेन नयन्ति, धर्मिष्ठा अन्यैर्मार्गैः प्रयान्ति। नानानरकानां नामानि दण्डांश्च निर्दिश्य हिंसा-चौर्य-व्यभिचार-यज्ञदूषण-कर्तव्यत्यागादिदोषानां यथायोग्यं यातनाः कथयति। अन्ते भयात् प्रतिकारं प्रति व्रतानुष्ठानं—मासोपवासः, एकादशीव्रतं, भीष्मपञ्चकं च—नरकगतिनिवारकं धर्मरक्षणं इति।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Devotion expressed as Viṣṇu-pūjā—specifically worship with offerings beginning with flowers—functions as a protective dharmic force that prevents naraka-gati, complemented by vrata disciplines (month-long fast, Ekādaśī, Bhīṣma-pañcaka).
It presents a sequence: death via proximate causes, acquisition of a karmically appropriate body, guidance by Yamadūtas toward Yama, and allocation to specific narakas where punishments correspond to specific transgressions.