Adhyaya 197
Chapter 197 — दिवसव्रतानि (Day-based Vows): Dhenu-vrata, Payo-vrata, Trirātra-vrata, Kārttika-vrata, and Kṛcchra Observances
अग्निर् दिवसभूतव्रतानां नूतनं प्रकरणं प्रवर्तयति। आदौ धेनुव्रतं गोसम्बद्धदानविधिना सह निरूप्यते। ततः पयोव्रतं नियततपःरूपेण—एकाहेन परमसमृद्धिः, दीर्घानुष्ठाने च सुवर्णकल्पितदानैः (कल्पवृक्षरूपं, पालमानपरिमितं ‘सुवर्णपृथिवी’ इत्यादि) सह—वर्ण्यते। अनन्तरं त्रिरात्रव्रतं पक्षे मासे वा पुनरावृत्त्या, एकभक्तनियमेन, जनार्दनविष्णुभक्त्यैकाग्र्येण च, धनलाभादारभ्य हरिधामप्राप्तिपर्यन्तं फलप्रदं, कुलोद्धारकं च कथ्यते। मार्गशीर्षशुक्लपक्षे अष्टमीद्वादशीसंयोगादिकालचिह्नैः, ‘ॐ नमो वासुदेवाय’ इति मन्त्रजपेन, ब्राह्मणभोजनैः, वस्त्रशय्यासनच्छत्रयज्ञोपवीतपात्रादिदानैः, तथा विधिहीनताक्षमाप्रार्थनया च विधिः स्थिरीकृतः। ततः कार्त्तिकव्रतं भुक्तिमुक्तिप्रदं स्पष्टं निर्दिश्यते। अन्ते माहेन्द्र-भास्कर-शान्तपनादीनि कৃच्छ्रतपांसि क्षीर-दधि-उपवासक्रमैः, तिथिवारनियमैश्च परिभाष्य, तपोऽयं फलनिष्ठो धर्मशास्त्रविज्ञानरूप इति प्रतिपाद्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It is a three-night observance tied to specific lunar dates, featuring regulated intake (often eka-bhakta), Viṣṇu/Janārdana-focused worship, mantra-japa (“Oṃ namo Vāsudevāya”), brāhmaṇa-feeding, and concluding dāna with a formal request to rectify any deficiency in performance.
The chapter assigns concrete worldly outcomes (wealth, prosperity, divine conveyance) to disciplined observances while also promising ultimate ends (attaining Viṣṇu’s abode or Brahman-state), showing ritual, charity, and austerity as a unified ladder from social well-being to liberation.