Adhyaya 184
Chapter 184 — अष्टमीव्रतानि (Aṣṭamī Observances: Kṛṣṇāṣṭamī, Budhāṣṭamī/Svargati-vrata, and Mātṛgaṇa-Aṣṭamī)
अग्निर्वसिष्ठं प्रति अष्टमीकेन्द्रितान् व्रतानि उपदिशति, ये काल-नियमं, देह-निग्रहं, शैव-भक्तिं, सामाजिक-यागदानादिकं च संयोजयन्ति। आदौ चैत्रकृष्णाष्टम्यां ब्राह्माणी-प्रमुख-मातृगणपूजा कथ्यते, यया समृद्धिः कृष्णलोक-प्राप्तिश्च। ततः मार्गशीर्षारम्भं संवत्सरपर्यन्तं कृष्णाष्टमीव्रतं—नक्तोपवासः, शौचाचारः, भूमिशयनं, तथा मासानुसारं शिवपूजा-क्रमः (शङ्कर-शम्भु-महेश्वर-महादेव-स्थाणु-पशुपति-त्र्यम्बक-ईश) इति, प्रत्येकं कठोराहारनियमैः सह (गोमूत्र-घृत-क्षीर-तिल-यव-बिल्वपत्र-तण्डुलादि)। अन्ते होमः, मण्डलपूजा, ब्राह्मणभोजनं, गो-वस्त्र-हिरण्यदानं च; फलम् भुक्तिमुक्तिदायकम्। बुधवारा-अष्टमी ‘स्वर्गतिव्रतम्’ इन्द्रपदप्रदं; आम्रपत्रपात्रे कुशयुक्तं निश्चित-तण्डुलमान-निवेदनं, सात्त्विकपूजा, कथाश्रवणं, दक्षिणा च। धीरकुल-वृषभ-वृष-नाश-प्राप्ति, यमलोकवृत्तान्तः, बुधाष्टमी-द्विवारानुष्ठानफलम् इति दृष्टान्तेन पितॄणां नरकात् स्वर्गोन्नतिः प्रदर्श्यते। अन्ते पुनर्वसौ अशोकाङ्कुर-पानविधिः, अष्टमी-प्रार्थना शोकनिवारिणी, तथा चैत्रादारभ्य मातृपूजया शत्रुजयः इति पुनः प्रतिपाद्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A year-linked discipline starting in Mārgaśīrṣa with nakta-fasting and purification, followed by month-specific Śiva-worship names and corresponding dietary austerities, concluding with homa, maṇḍala worship, feeding brāhmaṇas, and dāna (cow, garments, gold).
When Aṣṭamī coincides with Wednesday in either fortnight it is termed Svargati-vrata; the text assigns it a specific offering protocol (measured rice preparation, mango-leaf vessel with kuśa, sāttvika pūjā, kathā-śravaṇa, and dakṣiṇā) and promises attainment of Indra’s station.
By combining austerity (niyama), purity (śauca), devotion (Śiva/Mātṛ worship), narrative-hearing, and charity (dāna) into a complete sādhanā, it explicitly states the attainment of both bhukti and mukti and illustrates salvific efficacy through the liberation of ancestors from naraka.
Prosperity, victory over enemies through Mātṛ-pūjā on Aṣṭamī, sorrow-removal via the Aśoka rite, and restoration of fortune/standing through proper rule-keeping and sanctioned dāna.