Adhyaya 179
Caturthī-vratāni (Vows of the Fourth Lunar Day)
अग्निर्देवः चतुर्थी-आश्रितानां व्रतानां क्रमशः निरूपणं करोति, तानि भुक्ति-मुक्ति-फलद्वयप्रदानानि इति स्पष्टयन्। आरम्भे पाठभेद-ग्रन्थभेद-सूचना, ततः मास-तिथि-विशेषविधयः। माघ-शुक्ल-चतुर्थ्यां उपवासः पूजनं च, देवस्य ‘गुण’ एव पूज्य-केन्द्रः। पञ्चमीपर्यन्तं तिल-ओदन-नैवेद्येन संवत्सरं निर्विघ्न-कल्याण-प्राप्तिः; ‘गं स्वाहा’ इति मूलमन्त्रः, ‘गाम्’ आदिभिः हृदयादि-अङ्गन्यासः। ‘आगच्छ उल्का’ इत्यावाहनं ‘गच्छ उल्का’ इति विसर्जनं, गुग्गुलु-गन्धः मोदक-नैवेद्यं च, तथा गणेश-गायत्री-सदृशो मन्त्रः। अन्ते भाद्रपद-चतुर्थी-कृच्छ्रः, फाल्गुन-चतुर्थी-रात्र्युपवासो ‘अविघ्ना’ नाम, चैत्र-चतुर्थ्यां गणपूजा दमन-दूर्वाभ्यां—इति व्रतं मङ्गल-शुद्धि-साधनरूपेण प्रतिपाद्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It specifies mantra-technology and ritual sequencing: the mūla-mantra “gaṁ svāhā,” its gāmādi application as hṛdaya and aṅga-mantras for nyāsa, and the precise āvāhana–visarjana formulas (“āgaccha ulkā” / “gaccha ulkā”) alongside prescribed offerings.
By presenting Caturthī vratas as disciplined, time-bound sādhana that removes obstacles (Avighnā), cultivates restraint (fasting/kṛcchra), and aligns ritual action with inner purification—thereby supporting both worldly stability (Bhukti) and liberation-oriented refinement (Mukti).