Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
अग्निर्भगवान् द्वितीयातिथिनिबद्धानां व्रतानां क्रमं वर्णयति, यत्र मास–पक्ष–तिथिनियमः भुक्ति–मुक्त्योः साधनं भवति। आदौ द्वितीयाव्रतम्—पुष्पाहारनियमेन अश्विनोः पूजनं, येन ऐश्वर्यं सौन्दर्यं स्वर्ग्यं पुण्यं च; कार्त्तिकशुक्लद्वितीयायां यमपूजनविधिः अपि। ततः श्रावणकृष्णद्वितीयायाम् अशून्यशयनव्रतम्—गृहपरम्परारक्षणाय अग्निदेवता–पितृ–दाम्पत्यैक्यसंरक्षणं, श्रीसहितविष्ण्वाह्वानं, पूजनं, मासे मासे सोमाय अर्घ्यं मन्त्रेण, घृतहवनं, रात्रिनियमः, तथा शय्या–दीप–पात्र–छत्र–पादुका–आसन–कलश–प्रतिमा–भाजनादिदानक्रमः। कार्त्तिकशुक्लपक्षे कान्तिव्रतम्—रात्रौ एव भोजनं, बलकेशवपूजनं, कान्तिः आयुः आरोग्यं च। अन्ते पौषशुक्लद्वितीयादारभ्य चतुर्दिनात्मकं शिष्णुव्रतम्—क्रमेण स्नानानि (सर्षप, कृष्णतिल, वचा, सर्वौषधि), नामभिः पूजनं (कृष्ण, अच्युत, अनन्त, हृषीकेश) पुष्पन्याससहितम्, चन्द्रार्घ्यं विशेषणैः, फलश्रुतौ दीर्घशुद्धिः; पाठभेदाः तथा राज्ञां स्त्रीणां देवानां च आचरितत्वं निर्दिश्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It treats Dvitīyā as a repeatable ritual node: specific deities, dietary rules (flowers or night-only eating), mantra, homa, and dāna are coordinated to yield prosperity/health (bhukti) and purification/heavenward merit (mukti-oriented phala).
Time-fixation (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā), Viṣṇu–Śrī invocations, monthly Soma-arghya with mantra, ghṛta-homa, nakta discipline, and a specified dāna-set (bed plus household and ritual items) culminating in merit tied to marital stability and household continuity.
It prescribes a four-day bath sequence using siddhārthaka (mustard), black sesame, vacā, and a defined sarvauṣadhi herb group—showing the Purāṇa’s characteristic fusion of vrata procedure with āyurvedic-style materia lists.
The Aśvins (general Dvitīyā vow), Yama (Kārttika śukla-dvitīyā), Lakṣmī–Viṣṇu/Śrīdhara (Aśūnya-śayana), Bala–Keśava (Kānti-vrata), and Soma/Indu (monthly arghya and lunar-focused elements).