Adhyaya 175
Chapter 175 — प्रायश्चित्तानि (Prāyaścittāni: Expiations)
अध्यायेऽस्मिन् प्रायश्चित्तोपदेशचक्रस्य समापनं कृत्वा, तानि धर्मसंरक्षणस्य व्यापककार्यक्रमेऽन्तर्भाव्यन्ते। आग्नेयरीत्या प्रायश्चित्तं न केवलं दण्डरूपं, किन्तु अपराधानन्तरं साधकं शास्त्रीयव्यवस्थायां पुनः प्रतिष्ठापयितुं पुनरुद्धारात्मकं यज्ञविज्ञानम्। व्रतलक्षणनिर्णयात् पूर्वमेव प्रायश्चित्तसमाप्त्या निरन्तरता सूच्यते—यदा संयमो भङ्क्ते तदा प्रायश्चित्तं शुद्धिं कुर्यात्, यदा व्रतं गृह्यते तदा तद् निवारयति रूपान्तरयति च। अग्निर्वसिष्ठं प्रति उपदेशकस्वरेण वदन्, नीत्याशयम्, कर्म, सामाजिकदायित्वं च योजयन्, पुनरावर्तनीयविधिभिः आध्यात्मिकप्रगतिं दर्शयति। अनन्तराध्यायस्य काल-नियम-रचनायै भूमिं कृत्वा, काल-आहार-शौच- मन्त्र-दाननियमाः शुद्ध्यनुष्ठानयोः समानाधारत्वेन, लौकिकस्थैर्यं मोक्षं च लक्ष्यीकृत्य प्रतिपाद्यन्ते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Its placement as a formal colophon and transition: prāyaścitta is treated as a structured, śāstra-governed corrective technology that leads directly into the systematic definitions of vrata in the next chapter.
It establishes purification through expiation as a prerequisite for stable vrata-practice, enabling ethical repair (dharma) that supports both worldly order (bhukti) and the purity needed for liberation (mukti).