
Chapter 276 — राजवंशवर्णनम् (Description of Royal Lineages)
अग्नि–वसिष्ठसंवादेऽस्मिन्नध्याये पूर्वकथितात् सृष्टिवीरकथानकात् वंशविद्यायां प्रवृत्तिः। तुर्वसोरादि राजपरम्परा वर्ण्यते—वर्गः, गोभानुः, त्रैशानी, करण्धमः, मरुत्तः, दुष्मन्तः, वरूथः, गाण्डीरश्च। ततः जनपदानां शक्तिमतां नामानि—गान्धाराः, केरलाः, चोलाः, पाण्ड्याः, कोलाश्च—वंशस्मृत्या सह देशपरिचयः संयोज्यते। द्रुह्योर्वंशे वभ्रुसेतुः, पुरोवसुः, धर्मः, घृतः, विदुषः, प्रचेताः शतपुत्राश्च; अनन्तरं सृञ्जय/जा-सृञ्जयः, जनमेजयः, उशीनरसम्बद्धा शाखाश्च। शिवेः पुत्रैः पृथुदर्भः, वीरकः, कैकेयः, भद्रकश्च इति प्रदेशनामोत्पत्तिः सूच्यते। अन्ते अङ्गवंशः—अङ्गः, दधिवाहनः, दिविरथः … कर्णः, वृषसेनः, पृथुसेनश्च—समाहृत्य, परं पुरुवंशप्रवेशः संकेतितः। एतत् राजधर्मस्य दिव्यस्मृत्या राजत्वं देशः समाजव्यवस्था च निरन्तर्ये प्रतिष्ठापयति।
Verse 1
पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सुरासुरैर् अमन्थाब्धिमिति क , छ च देवासुरहरो ऽभवदिति क , घ , ञ , ट च अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजवंशवर्णनं अग्निर् उवाच तुर्वसोश् च सुतो वर्गो गोभानुस्तस्य चात्मजः गोभानोरासीत् त्रैशानिस्त्रैशानेस्तु करन्धमः
पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः—‘सुरासुरैरमन्थाब्धिः’ इति; केषुचित् पाठेषु ‘देवासुरहरोऽभवत्’ इति च। अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः—राजवंशवर्णनम्। अग्निरुवाच—तुर्वसोः सुतो वर्गः, तस्य गोभानुः; गोभानोः त्रैशानिः, त्रैशानेस्तु करन्धमाः।
Verse 2
करन्धमान्मरुत्तोभूद् दुष्मन्तस्तस्य चात्मजः दुष्मन्तस्य वरूथो ऽभूद्गाण्डीरस्तु वरूथतः
करन्धमान्मरुत्तोऽभूद्, तस्य चात्मजो दुष्मन्तः। दुष्मन्ताद् वरूथोऽभूत्, वरूथतो गाण्डीरः॥
Verse 3
गाण्डीराच्चैव गान्धारः पञ्च जानपदास्ततः गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोला महाबलाः
गाण्डीराच्चैव गान्धारः; ततः पञ्च जानपदाः। गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोलाः महाबलाः॥
Verse 4
द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश् च बभ्रुसेतोः पुरोवसुः ततो गान्धारा गान्धारैर् धर्मो धर्माद् घृतो ऽभवत्
द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश्च, बभ्रुसेतोः पुरोवसुः। ततो गान्धारा; गान्धारैर्धर्मो, धर्माद् घृतोऽभवत्॥
Verse 5
घृतात्तु विदुषस्तस्मात् प्रचेतास्तस्य वै शतम् आनद्रश् च सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकः
घृतात्तु विदुषः; तस्मात् प्रचेताः। तस्य वै शतं पुत्राः—आनद्रः सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकश्च॥
Verse 6
सभानरात् कालानलः कालानलजस्रृञ्जयः पुरञ्जयः सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः
सभानरात् कालानलः; कालानलात् ज-सृञ्जयः। पुरञ्जयः; सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः॥
Verse 7
तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः
तस्य पुत्रो महाशालोऽभूत्; महाशालस्य च पुत्रो महात्मा महामनाः। तस्माद् उशीनरः, हे ब्रह्मन्, उत्पन्नः; उशीनरात् पुनर्नृगः—एवं वंशः प्रवर्तते।
Verse 8
नरायान्तु नरश्चासीत् कृमिस्तु कृमितः सुतः शोभानुस्तस्य चात्मज इति ख शोभानोरासीदिति ख कर्णा इति ज , ट च दशायां सुब्रतो जज्ञे दृशद्वत्यां शिविस् तथा
नरायान्तोः पुत्रो नरः समभवत्। नरात् कृमिः, कृमेः सुतः कृमितः। तस्यात्मजः शोभानुः—केषुचित् पाठेषु ‘शोभानोर्’ इति; अन्यत्र ‘कर्णा’ इति नाम। दशायां सुब्रतो जज्ञे, दृशद्वत्यां तथा शिविः।
Verse 9
शिवे पुत्रास्तु चत्वारः पृथुदर्भश् च वीरकः कैकेयो भद्रकस्तेषां नाम्रा जनपदाः शुभाः
शिवेः पुत्राश्चत्वारः—पृथुदर्भो वीरकः कैकेयो भद्रकश्च। तेषां नामभिरेव शुभा जनपदा अभवन्।
Verse 10
तितिक्षुरुशीनरजस्तितिक्षोश् च रुषद्रथः रुषद्रथादभूत्पैलः पैलाच्च सुतपाः सुतः
तितिक्षोः पुत्र उशीनरराजो जज्ञे; तितिक्षोरेव रुषद्रथश्च। रुषद्रथात् पैलः, पैलाच्च सुतपाः सुतोऽभवत्।
Verse 11
महायोगि बलिस्तस्मादङ्गो वङ्गश् च मुख्यकः पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयो बलिर्योगी बलान्वितः
तस्माद् बलिर्महायोगी जातः; तस्मादङ्गो वङ्गश्च मुख्यकः, पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयश्च। स बलिर्योगी बलान्वितः।
Verse 12
अङ्गाद्दधिवाहनो ऽभूत् तस्माद्दिविरथो नृपः दिविरथाद्धर्मरथस्तस्य चित्ररथः सुतः
अङ्गाद् दधिवाहनः समभवत्; तस्माद् नृपो दिविरथः। दिविरथात् धर्मरथः, तस्य च चित्ररथः सुतः।
Verse 13
चित्ररथात्सत्यरथो लोमपदश् च तत्सुतः लोमपादाच्चतुरङ्गः पृथुलाक्षश् च तत्सुतः
चित्ररथात् सत्यरथः समभवत्, तस्य सुतो लोमपादः। लोमपादात् चतुरङ्गः, तस्य सुतः पृथुलाक्षः।
Verse 14
पृथुलाक्षाच्च चम्पो ऽभूच्चम्पाद्धर्यङ्गको ऽभवत् हर्यङ्गाच्च भद्ररथो बृहत्कर्मा च तत्सुतः
पृथुलाक्षात् चम्पः समभवत्; चम्पात् हर्यङ्गकः। हर्यङ्गात् भद्ररथः, तस्य सुतो बृहत्कर्मा।
Verse 15
तस्मादभूद्वॄहद्भानुर्वृहद्भानोर्बृहात्मवान् तस्माज्जयद्रथो ह्य् आसीज्जयद्रथाद्वृहद्रथः
तस्मात् वृहद्भानुः समभवत्; वृहद्भानोः बृहात्मवान्। तस्मात् जयद्रथो ह्यासीद्, जयद्रथाद् वृहद्रथः।
Verse 16
वृहद्रथाद्विश्वजिच्च कर्णो विश्वजितो ऽभवत् कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः एतो ऽङ्गवंशजा भूपाः पूरोर्वंशं विबोध मे
वृहद्रथात् विश्वजित् समभवत्, विश्वजितोऽभवत् कर्णः। कर्णस्य वृषसेनः, तदात्मजः पृथुसेनः। एतेऽङ्गवंशजा भूपाः; पूरोर्वंशं मे विबोध।
It presents rajavaṁśa-varṇana—genealogical succession of kings and the emergence of janapadas—linking dynastic memory to dharmic kingship and cultural geography.
Gāndhāras, Keralas, Colas (Cholas), Pāṇḍyas, and Kola are enumerated as powerful territorial peoples.
By grounding sovereignty in sacred lineage and remembered precedent, it frames governance and territory as dharmically ordered realities rather than merely political constructs.
Yes—names such as Śobhānu/Śobhānor and Karṇā appear as manuscript variants, indicating a living transmission and the need for critical comparison across recensions.