Adhyaya 274

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सोमवंशवर्णनं नम त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः यदुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच यदोरासन्पञ्च पुत्रा ज्येष्ठस्तेषु सहस्रजित्

इत्याग्नेये महापुराणे सोमवंशवर्णनं नाम त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः—यदुवंशवर्णनम्। अग्निरुवाच—यदोः पञ्च पुत्रा आसन्, तेषु ज्येष्ठः सहस्रजित्।

Verse 2

धर्मनेत्रो हैहयस्य धर्मनेत्रस्य संहनः

हैहयस्य धर्मनेत्रः, धर्मनेत्रस्य च संहनः (अभवत्)।

Verse 3

महिमा संहनस्यासीन्महिम्नओ भद्रसेनकः भद्रसेनाद् दुर्गमो ऽभूद्दुर्गमात्कनको ऽभवत्

महिमा संहनस्य पुत्रोऽभूत्; महिम्नो भद्रसेनकः। भद्रसेनकाद् दुर्गमोऽभूत्, दुर्गमात् कनकोऽभवत्॥

Verse 4

कनकात् कृतवीर्यस्तु कृताग्निः करवीरकः कृतौजाश् च चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्यात्तु सो ऽर्जुनः

कनकात् कृतवीर्यः; तस्य पुत्राः कृताग्निः करवीरकः कृतौजाश्च। चतुर्थोऽर्जुनो नाम कृतवीर्यात् समभवत्॥

Verse 5

दत्तो ऽर्जुनाय तपते सप्तद्वीपमहीशताम् ददौ बाहुसहस्रञ्च अजेयत्वं रणे ऽरिणा

दत्तोऽर्जुनाय तपते सप्तद्वीपमहीशताम्। ददौ बाहुसहस्रं च रणेऽरिणामजेयताम्॥

Verse 6

अधर्मे वर्तमानस्य विष्णुहस्तान्मृतिर्ध्रुवा दश यज्ञसहस्राणि सो ऽर्जुनः कृतवान्नृपाः

अधर्मे वर्तमानस्य विष्णुहस्तान्मृतिर्ध्रुवा। दश यज्ञसहस्राणि सोऽर्जुनः कृतवान् नृपाः॥

Verse 7

अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे तस्य संस्मरणादभूत् न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति वै नृपः

अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे तस्य संस्मरणादभूत्। न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति वै नृपाः॥

Verse 8

यज्ञैर् दानैस्तपोभिश् च विक्रमेण श्रुतेन च कर्तवीर्यस्य च शतं पुत्राणां पञ्च वै पराः

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च कर्तवीर्यस्य पुत्राणां शतं जातं, तेषु पञ्चैव पराः प्रकीर्तिताः।

Verse 9

सूरसेनश् च सूरश् च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च जयध्वजश् च नामासीदावन्त्यो नृपतिर्महान्

सूरसेनश्च सूरश्च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च । जयध्वजश्च नामासीदावन्त्यो नृपतिर्महान् ॥

Verse 10

जयध्वजात्तालजङ्घस्तालजङ्घात्ततः सुताः हैहयानां कुलाः पञ्च भोजाश्चावन्तयस् तथा

जयध्वजात्तालजङ्घोऽभूत्, तालजङ्घात्ततः सुताः । हैहयानां कुलाः पञ्च, भोजाश्चावन्तयस्तथा ॥

Verse 11

वीतिहोत्राः स्वयं जाताः शौण्डिकेयास्तथैव च वीतिहोत्रादनन्तो ऽभुदनन्ताद्दुर्जयो नृपः

वीतिहोत्राः स्वयं जाताः शौण्डिकेयास्तथैव च । वीतिहोत्रादनन्तोऽभूद्, अनन्ताद्दुर्जयो नृपः ॥

Verse 12

क्रोष्टोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातो हरिः स्वयम् क्रोष्टोस्तु वृजिनीवांश् च स्वाहाभूद्वृजिनीवतः

क्रोष्टोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातो हरिः स्वयम् । क्रोष्टोस्तु वृजिनीवांश्च, स्वाहाभूद्वृजिनीवतः ॥

Verse 13

स्वाहापुत्रओ रुषद्गुश् च तस्य चित्ररथः सुतः शशविन्दुश्चित्ररथाच्चक्रवर्ती हरौ रतः

स्वाहापुत्रो रुषद्गुः; तस्य सुतश्चित्ररथः। चित्ररथात् शशविन्दुरजायत—स चक्रवर्ती, हरौ (विष्णौ) रतः।

Verse 14

शशविन्दोश् च पुत्त्राणां शतानामभवच्छतम् धीमतां चारुरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम्

शशविन्दोः पुत्राणां शतानामपि शतमभवत्—सर्वे धीमन्तः चारुरूपाः भूरिद्रविणतेजसः।

Verse 15

पृथुश्रवाः प्रधानो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयज्ञकः सुयज्ञस्योशनाः पुत्रस्तितिक्षुरुशनःसुतः

पृथुश्रवाः प्रधानोऽभूत्। तस्य पुत्रः सुयज्ञकः। सुयज्ञस्य पुत्र उशनाः; उशनःसुतस्तितिक्षुः।

Verse 16

तितिक्षोस्तु मरुत्तो ऽभूत्तस्मात्कम्बलवर्हिषः पञ्चाशद्रुक्मकवचाद्रुक्मेषुः पृथुरुक्मकः

तितिक्षोस्तु मरुत्तोऽभूत्; तस्मात् कम्बलवर्हिषः। पञ्चाशदाद् रुक्मकवचः; रुक्मकवचाद् रुक्मेषुः; तस्मात् पृथुरुक्मकः।

Verse 17

विषांशुश्चेति ज हविर्ज्यामघः पापघ्नो ज्यामघः स्त्रीजितो ऽभवत् सेव्यायां ज्यामघादासीद्विदर्भस्तस्य कौशिकः

विषांशुश्च, ततः जः, हविः, ज्यामघः पापघ्नश्च। स ज्यामघः स्त्रीजितोऽभवत्। सेव्यायां ज्यामघाद् विदर्भोऽजायत; तस्य कौशिकः।

Verse 18

लोमपादः क्रथः श्रेष्ठात् कृतिः स्याल्लोमपदतः कौशिकस्य चिदिः पुत्रस्तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः

श्रेष्ठात् क्रथोऽभवत्; क्रथात् लोमपादः; लोमपादात् कृतिः। कौशिकस्य पुत्रश्चिदिः; तस्मात् कैद्याः नृपाः स्मृताः।

Verse 19

क्रथाद्विदर्भपुत्राश् च कुन्तिः कुन्तेस्तु धृष्टकः धृष्टस्य निधृतिस्तस्य उदर्काख्यो विदूरथः

क्रथात् विदर्भपुत्राः, तेषु कुन्ती च। कुन्त्याः धृष्टकः; धृष्टकात् निधृतिः; तस्य उदर्काख्यो विदूरथः।

Verse 20

दशार्हपुत्रो व्योमस्तु व्योमाज्जीमूत उच्यते जीमूतपुत्रो विकलस्तस्य भीमरथः सुतः

दशार्हपुत्रो व्योम; व्योमाज्जीमूतः। जीमूतस्य पुत्रो विकलः; तस्य पुत्रो भीमरथः।

Verse 21

भीमरथान्नवरथस्ततो दृढरथो ऽभवत् शकुन्तिश् च दृढरथात् शकुन्तेश् च करम्भकः

भीमरथात् नवरथः; ततः दृढरथोऽभवत्। दृढरथात् शकुन्तिः; शकुन्तेः करम्भकः।

Verse 22

करम्भाद्देवलातो ऽभूत् देवक्षेत्रश् च तत्सुतः देवक्षेत्रान्मधुर्नाम मधोर्द्रवरसो ऽभवत्

करम्भात् देवलातोऽभूत्; तस्य सुतो देवक्षेत्रः। देवक्षेत्रात् मधुर्नाम; मधोः द्रवरसोऽभवत्।

Verse 23

द्रवरसात् पुरुहूतो ऽभूज्जन्तुरासीत्तु तत्सुतः गुणी तु यादवो राजा जन्तुपुत्रस्तु सात्त्वतः

द्रवरसात् पुरुहूतो नाम जातः। तस्य सुतो जन्तुः। जन्तोः गुणवान् यादवो राजा सात्त्वतः प्रादुरभूत्।

Verse 24

सात्त्वताद्भजमानस्तु वृष्णिरन्धक एव च देवावृधश् च चत्वारस्तेषां वंशास्तु विश्रुताः

सात्त्वतात् भजमानः, तथा वृष्णिरन्धकश्च देवावृधश्च—एते चत्वारः। तेषां वंशाः लोके विश्रुताः।

Verse 25

भजमानस्य वाह्यो ऽभूद्वृष्टिः कृमिर्निमिस् तथा देवावृधाद्वभ्रुरासीत्तस्य श्लोको ऽत्र गीयते

भजमानस्य भक्त्या यजमानस्य बाह्यो व्याधिरभूत्; ततः वृष्टिरिव शमनं जातम्; कृमिर्निमिश्च नष्टौ। देवावृधकृतात् कर्मणो वभ्रुरासीत्तस्य श्लोकोऽत्र गीयते।

Verse 26

यथैव शृणुमो दूरात् गुणांस्तद्वत्समन्तिकात् वभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर् देवावृधःसमः

यथैव वयं दूरात् तस्य गुणान् शृणुमः, तथैव समन्तिकादपि। वभ्रुः मनुष्याणां श्रेष्ठः, देवैः देवावृधसमो मतः।

Verse 27

चत्वारश् च सुता वभ्रोर्वासुदेवपरा नृपाः धृतिरिति ञ देवरातो ऽभुदिति ख , ग , घ , ज , ञ , ट , च विस्तृता इति क , छ , च कुहुरो भजमानस्तु शिनिः कम्बलवर्हिषः

वभ्रोश्चत्वारः सुताः वासुदेवपराः नृपाः। केषुचित् पाठेषु ‘धृतिः’, अन्येषु ‘देवरातः’, अपरत्र ‘विस्तृता’ इति पठ्यते। ततः कुहुरः, भजमानः, शिनिः, कम्बलवर्हिषश्चोच्यन्ते।

Verse 28

कुहुरस्य सुतो धृष्णुधृष्णोस्तु तनयो धृतिः धृतेः कपोतरोमाभूत्तस्य पुत्रस्तु तित्तिरिः

कुहुरस्य सुतो धृष्णुः। धृष्णोस्तु तनयो धृतिः। धृतेः कपोतरोमा जातः, तस्य पुत्रस्तु तित्तिरिः॥

Verse 29

तित्तिरेस्तु नरः पुत्रस्तस्य चन्दनदुन्दुभिः पुनर्वसुस्तस्य पुत्र आहुकश्चाहुकीसुतः

तित्तिरेस्तु नरः पुत्रः। तस्य चन्दनदुन्दुभिः। पुनर्वसुस्तस्य पुत्रः, आहुकश्चाहुकीसुतः॥

Verse 30

आहुकाद्देवको जज्ञे उग्रसेनस्ततो ऽभवत् देववानुपदेवश् च देवकस्य सुताः स्मृताः

आहुकाद्देवको जज्ञे, उग्रसेनस्ततोऽभवत्। देववानुपदेवश्च देवकस्य सुताः स्मृताः॥

Verse 31

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ देवकी श्रुतदेवी च मित्रदेवी यथोधरा

तेषां स्वसारः सप्तासन्; वसुदेवाय ता ददौ। देवकी श्रुतदेवी च मित्रदेवी यथोधरा॥

Verse 32

श्रीदेवी सत्यदेवी च सुरापी चेति सप्तमी नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषाञ्च पूर्वजः

श्रीदेवी सत्यदेवी च सुरापी चेति सप्तमी। नवोग्रसेनस्य सुताः; कंसस्तेषाञ्च पूर्वजः॥

Verse 33

न्यग्रोधश् च सुनामा च कङ्कः शङ्कुश् च भूमिपः सुतनूराष्ट्रपालश् च युद्धमुष्टिः सुमुष्टिकः

तत्र न्यग्रोधः सुनामा कङ्कः शङ्कुश्च; भूमिपो नाम राजा, तथा सुतनू राष्ट्रपालश्च; युद्धमुष्टिः सुमुष्टिकश्चेति (एते) आसन्।

Verse 34

भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः राजाधिदेवः शूरश् च विदूरथसुतो ऽभवत्

अथ भजमानस्य पुत्रो विदूरथो नाम, रथमुख्यः; विदूरथस्य च पुत्रः शूरो नाम, राजाधिदेव इति प्रसिद्धः, अभवत्।

Verse 35

राजाधिदेवपुत्रौ द्वौ शोणाश् चः श्वेतवाहनः शोणाश्वस्य सुताः पञ्च शमी शत्रुजिदादयः

राजाधिदेवस्य पुत्रौ द्वौ—शोणाश्च श्वेतवाहनश्च। शोणाश्वस्य तु पञ्च पुत्राः, शमी-शत्रुजिदादयः।

Verse 36

शमीपुत्रः प्रतिक्षेत्रः प्रतिक्षेत्रस्य भोजकः भोजस्य हृदिकः पुत्रो ह्य् अदिकस्य दशात्मजाः

शमेः पुत्रः प्रतिक्षेत्रः; प्रतिक्षेत्रस्य भोजकः; भोजकस्य हृदिकः; हृदिकस्य पुत्रोऽदिकः, यस्य दश पुत्राः आसन्।

Verse 37

कृतवर्मा शतधन्वा देवार्हो भीषणादयः कुकुरो भजमानस्त्विति क सुन्दरो भजमानस्त्विति ज कुकुरस्येति क शक्रजिदादय इति ख देवार्हात् कम्बलवर्हिरसमौजास्ततो ऽभवत्

तस्मिन्वंशे कृतवर्मा शतधन्वा देवार्हो भीषणादयश्च (आसन्)। कुकुरात् भजमानः इति केषुचित् पाठः; अन्यत्र ‘सुन्दरः भजमानः’ इति। केषुचित् ‘कुकुरस्य’ इति, अन्येषु ‘शक्रजिदादयः’ इति पाठः। देवार्हात् तु कम्बलः वर्हिः असमौजाश्च जाताः।

Verse 38

सुदंष्ट्रश् च सुवासश् च धृष्टो ऽभूदसमौजसः गान्धारी चैव माद्री च धृष्टभार्ये बभूवतुः

सुदंष्ट्रश्च सुवासश्च; असमौजसः पुत्रो धृष्टोऽभवत्। धृष्टस्य भार्ये द्वे—गान्धारी च माद्री च बभूवतुः।

Verse 39

सुमित्रो ऽभूच्च गान्धार्यां माद्री जज्ञे युधाजितम् अनमित्रः शिनिर्धृष्टात्ततो वै देवमीढुषः

गान्धार्यां सुमित्रोऽभवत्, माद्र्यां युधाजितो जज्ञे। अनमित्रात् शिनिर्जज्ञे; धृष्टात् तु देवमीढुषः।

Verse 40

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि प्रसेनकः सत्राजितः प्रसेनो ऽथ मणिं सूर्यात्स्यमन्तकम्

अनमित्रसुतो निघ्नः; निघ्नस्य प्रसेनकः सुतः। ततः सत्राजितः प्रसेनश्च; प्रसेनः सूर्यात् स्यमन्तकं मणिं लेभे।

Verse 41

प्राप्यारण्ये चरन्तन्तु सिंहो हत्वाग्रहीन्मणिं हतो जाम्बवता सिंहो जाम्बवान् हरिणा जितः

स अरण्यं प्राप्य तत्र चरन् सिंहः कञ्चिद् हत्वा मणिमग्रहीत्। स सिंहः जाम्बवता हतः; जाम्बवान् तु हरिणा जितः।

Verse 42

तस्मान्मणिं जाम्बवतीं प्राप्यागाद्दारकां पुरीम् सत्राजिताय प्रददौ शतधन्वा जघान तम्

तस्मात् मणिं जाम्बवतीं च प्राप्य स दारकां पुरीमगात्। सत्राजिताय मणिं प्रददौ; ततः शतधन्वा तं जघान।

Verse 43

हत्वा शतधनुं कृष्णो मणिमादाय कीर्तिभाक् बलयादवमुख्याग्रे अक्रूरान्मणिमर्पयेत्

हत्वा शतधनुं कृष्णः कीर्तिभाक् मणिमादाय बलरामयादवमुख्यसन्निधौ अक्रूराय मणिमर्पयामास।

Verse 44

मिथ्याभिशस्तिं कृष्णस्य त्यक्त्वा स्वर्गी च सम्पठन् सत्राजितो भङ्गकारः सत्यभामा हरेः प्रिया

कृष्णस्य मिथ्याभिशस्तिं त्यक्त्वा एतत् सम्पठन् स्वर्गी भवति। सत्राजितो भङ्गकारः, सत्यभामा हरेः प्रिया।

Verse 45

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे सत्यकस्तु शिनेः सुतः सत्यकात्सात्यकिर्जज्ञे युयुधानाद्धुनिर्ह्यभूत्

अनमित्रात् शिनिर्जज्ञे, शिनेः सुतः सत्यकः। सत्यकात् सात्यकिर्जज्ञे, युयुधानाद्धुनिर्ह्यभूत्।

Verse 46

धुनेर्युगन्धरः पुत्रः स्वाह्यो ऽभुत् स युधाजितः ऋषभक्षेत्रकौ तस्य ह्य् ऋषभाच्च स्वफल्ककः

धुनेः पुत्रो युगन्धरः; तस्य पुत्रः स्वाह्यः स युधाजित इति ख्यातः। तस्मादृषभक्षेत्रकौ, ऋषभात् स्वफल्ककः।

Verse 47

स्वफल्कपुत्रो ह्य् अक्रूरो अकूराच्च सुधन्वकः शूरात्तु वसुदेवाद्याः पृथा पाण्डोः प्रियाभवत्

स्वफल्कपुत्रो ह्यक्रूरः, अक्रूरात् सुधन्वकः। शूरात् तु वसुदेवाद्याः, पृथा पाण्डोः प्रियाभवत्।

Verse 48

सुधाजितमिति ख , छ च स्वान्धोभूदिति ख , छ च साक्षो ऽभूदिति ज धर्माद्युधिष्ठिरः पाण्डोर्वायोः कुन्त्यां वृकोदरः इन्द्राद्धनञ्जयो माद्र्यां नकुलः सहदेवकः

‘सुधाजित’ इति ख-छ-पाठः; ‘स्वान्धोभू’ इति ख-छ-पाठः; ‘साक्षः’ इति ज-पाठः। धर्मात् युधिष्ठिरः; वायोः कुन्त्यां वृकोदरः; इन्द्रात् धनञ्जयः; माद्र्यां तु नकुलः सहदेवश्च जातौ।

Verse 49

वसुदेवाच्च रोहिण्यां रामः सारणदुर्गमौ वसुदेवाच्च देवक्यामादौ जातः सुसेनकः

वसुदेवात् रोहिण्यां रामः, सारणदुर्गमौ च जातौ। वसुदेवात् देवक्यां तु आदौ सुसेनकः समजायत।

Verse 50

कीर्तिमान् भद्रसेनश् च जारुख्यो विष्णुदासकः भद्रदेहः कंश एतान् षड्गर्भान्निजघान ह

कीर्तिमान् भद्रसेनश्च जारुख्यो विष्णुदासकः भद्रदेहश्च—एतान् षड्गर्भान् कंसो निहतवान्।

Verse 51

ततो बलस्ततः कृष्णः सुभद्रा भद्रभाषिणी चारुदेष्णश् च शाम्बाद्याः कृष्णाज्जाम्बवतीसुताः

ततो बलः, ततः कृष्णः; सुभद्रा भद्रभाषिणी, चारुदेष्णश्च। शाम्बादयश्च—कृष्णाज्जाम्बवतीसुताः।