Adhyaya 99
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
अस्मिन्नध्याये भगवान् वास्तु–प्रतिष्ठा तथा ईशानकल्पसन्दर्भे सूर्यप्रतिष्ठाविधिं निरूपयति। विधिः बीजवर्णसमूहैः आरभ्य पूर्वोक्तरीत्या मण्डपनिर्माणादि, स्नान-शुद्ध्यादि पूर्वकर्म च प्रवर्तते। विद्यासने/शय्यायां ऋत्विक् भास्करस्य अङ्गन्यासं कृत्वा त्रितत्त्वं स्थापयति, ततः स्वरैः सह खादीपञ्चकं न्यस्य मन्त्र-तत्त्व-रूपाणां स्तरितस्थापनं दर्शयति। पुनः पिण्डीशुद्धिं कृत्वा तत्त्वपञ्चकेन निर्दिष्टसदेशपदपर्यन्तं न्यासं विस्तारयति। गुरुः सर्वतोमुखीं शक्तिं प्रतिष्ठाप्य स्वहस्तेन शक्तियुक्तं सूर्यं स्थापयति। अन्ते ‘स्वामिन्’ इत्यन्तनामविधानं तथा पूर्वोक्तसूर्यमन्त्राणां प्रामाण्यं प्रतिष्ठायै पुनः प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
ख , ग , घ , ङ च ॐ हूं स इति घ ह्रीं क्रियाशक्तये नम इति झ ॐ क्रियाशक्तये नम इति घ जप्त्वानुरूपतः इति ग , छ , च अथोनशततमो ऽध्यायः सूर्यप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठाञ्च पूर्ववन्मण्डपादिकं स्नानादिकञ्च सम्याद्य पूर्वोक्तविधिना ततः
(मन्त्राक्षराः) ख-ग-घ-ङ-च; ततः ‘ॐ हूं स’ इति (घ-संज्ञा); ततः ‘ह्रीं क्रियाशक्तये नमः’ इति (झ-संज्ञा); ततः ‘ॐ क्रियाशक्तये नमः’ इति (घ-संज्ञा); एतान् यथानुरूपं जप्त्वा (ग-छ-च-संज्ञा)। अथोनशततमोऽध्यायः—सूर्यप्रतिष्ठाकथनम्। ईश्वर उवाच—वक्ष्ये सूर्यप्रतिष्ठां च पूर्ववन्मण्डपादिकं, स्नानादिकं च सम्यगाद्य पूर्वोक्तविधिना ततः।
Verse 2
विद्यामासनशय्यायां साङ्गं विन्यस्य भास्करं त्रितत्त्वं विन्यसेत्तत्र सस्वरं खादिपञ्चकं
विद्यायाः आसनशय्यायां भास्करं साङ्गं विन्यस्य, तत्र त्रितत्त्वं विन्यसेत्। ततः सस्वरं खादिपञ्चकं अपि विन्यसेत्।
Verse 3
शुद्ध्यादि पूर्ववत् कृत्वा पिण्डीं संशोध्य पूर्ववत् सदेशपदपर्यन्तं विन्यस्य तत्त्वपञ्चकं
पूर्वोक्तविधिना शुद्ध्यादिकर्माणि कृत्वा, पिण्डीं पुनः पूर्ववत् संशोध्य, ‘सदेशपद’पर्यन्तं तत्त्वपञ्चकस्य विन्यासं कुर्यात्।
Verse 4
शक्त्या च सर्वतोमुख्या संस्थाप्य विधिवततः स्वाणुना विधिवत् सूर्यं शक्त्यन्तं स्थापयेद्गुरुः
सर्वतोमुख्यां शक्तिं विधिवत् संस्थाप्य, गुरुः स्वहस्तेन विधिवत् शक्त्यन्तं सूर्यं स्थापयेत्।
Verse 5
स्वाम्यन्तमथवादित्यं पादान्तन्नाम धारयेत् सूर्यमन्त्रास्तु पूर्वोक्ता द्रष्टव्याः स्थापनेपि च
ततोऽथ आदित्यस्य पादान्ते ‘स्वामिन्’ इत्यन्तं नाम धारयेत्। पूर्वोक्ताः सूर्यमन्त्राः स्थापनेऽपि द्रष्टव्याः।
Frequently Asked Questions
A staged installation workflow: aṅga-nyāsa of Bhāskara on the Vidyā-seat, placement of tri-tattva and tattva-pañcaka, khādi-pañcaka with vowels, repeated piṇḍī purification, and the prior installation of sarvatomukhī Śakti before establishing Sūrya.
It frames consecration as disciplined alignment of mantra (sound), tattva (principle), and ritual action (kriyā), so that correct Vāstu–pratiṣṭhā becomes a dharmic technology supporting worship, inner purification, and the integrated pursuit of bhukti and mukti.