Adhyaya 96

Verse 1

ज शङ्खिनीत्योषधीगण इति ङ , ज , च हेमताम्रमयो रङ्गराजजञ्चेति ख पारदे इति ख , छ च गन्धकत्रिकमित्यष्टौ इति घ अथ षण्णवतितमो ऽध्यायः अधिवासनविधिः ईश्वर उवाच स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्घकरो गुरुः सहायैर् मूर्तिपैर् विप्रैः सह गच्छेन्मखालयं

अथ षण्णवतितमोऽध्यायः—अधिवासनविधिः। ईश्वर उवाच—स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्घकरो गुरुः सहायैर्मूर्तिपैर्विप्रैः सह गच्छेन्मखालयम्।

Verse 2

क्षान्त्यादितोरणांस्तत्र पूर्ववत् पूजयेत् क्रमात् प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान्

तत्र क्षान्त्यादितोरणान् पूर्ववत् क्रमात् पूजयेत्; प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान् पूजयेत्।

Verse 3

प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ वारुणे वृषभस्कन्दौ देवीचण्डौ ततोत्तरे

प्राच्यां नन्दिमहाकालौ, याम्ये भृङ्गिविनायकौ; वारुणे वृषभस्कन्दौ, ततोत्तरे देवीचण्डौ।

Verse 4

तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ पर्जन्याशोकनामानौ भूतं सञ्जीवनामृतौ

तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ; पर्जन्याशोकनामानौ सञ्जीवनामृतपूरितौ, भूतं सञ्जीवयितुं समर्थौ।

Verse 5

धनदश्रीप्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः स्वनामभिश् चतुर्थ्यन्तैः प्रणवादिनमोन्तगैः

द्वौ द्वौ युग्मशः क्रमात् पूजयेत्; स्वस्वनामभिः चतुर्थ्यन्तैः, प्रणवादिना आरभ्य ‘नमः’ इत्यन्तैः।

Verse 6

लोकग्रहवसुद्वाःस्थस्रवन्तीनां द्वयं द्वयं ङ च भूतसञ्जीवनासुतौ इति छ भूतसञ्जीवनामृतौ इति ख , ज च धनदद्विपदौ इति ख धनदौ द्विपदौ इति घ धनदश्चापदौ इति ज पूजयेदथ पूर्वश इति ग लोकग्रहवसुद्वाःस्थहस्तादीनामिति ग भानुत्रयं युगं वेदो लक्ष्मीर्गणपतिस् तथा

लोकग्रह-वसु-द्वाःस्थ-स्रवन्ती-प्रभृतिषु गणेषु द्वयं द्वयं गृह्यते; तथा परेष्वपि। केषुचित् पाठेषु ‘भूतसञ्जीवनासुतौ’ इति, अन्येषु ‘भूतसञ्जीवनामृतौ’ इति। तथा ‘धनदद्विपदौ’ वा ‘धनदौ द्विपदौ’ वा ‘धनदश्चापदौ’ इति पाठभेदाः। अन्यत्र ‘अथ पूर्वशः पूजयेत्’ इति, तथा ‘लोकग्रहवसुद्वाःस्थहस्तादीनाम्’ इति व्याख्या। अत्र भानुत्रयं, युगं, वेदः, लक्ष्मीः, गणपतिश्चापि निर्दिष्टाः।

Verse 7

इति देवामखागारे तिष्ठन्ति प्रतितोरणं विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च

इति देवामखागारे प्रतितोरणं तिष्ठन्ति; विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च।

Verse 8

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजंगदां त्रिशूलं चक्रमम्भोजम्पताकास्वर्चयेत् क्रमात्

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजं गदाम्। त्रिशूलं चक्रं चाम्भोजं पताकासु क्रमादर्चयेत्॥

Verse 9

ॐ ह्रूं फट् नमः ॐ ह्रूं फट् द्वाःस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः इत्य् आदिमन्त्रैः कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

ॐ ह्रूं फट् नमः, ॐ ह्रूं फट् द्वाःस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः—इत्यादिमन्त्रैः कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकः अथ वामनः। शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः—इमे द्वारपालाः आवाह्य स्थापयेत्।

Verse 10

ध्वजाष्टदेवताः पूज्याः पूर्वादौ भूतकोटिभिः ॐ कौं कुमुदाय नम इत्य् आदिमन्त्रैः

ध्वजस्याष्टदेवताः पूर्वादिदिक्षु क्रमशः पूजनीयाः, भूतकोटिभिः सह; ‘ॐ कौं कुमुदाय नमः’ इत्याद्यैः आदिमन्त्रैः पूजनं कुर्यात्।

Verse 11

हेतुकं त्रिपुरघ्नञ्च शक्त्याख्यं यमजिह्वकं कालं करालिनं षष्ठमेकाङ्घ्रिम्भीममष्टकं

हेतुकः त्रिपुरघ्नः शक्त्याख्यः यमजिह्वकः । कालः करालिनः षष्ठः एकाङ्घ्रिः भीम एव चाष्टमः ॥

Verse 12

तथैव पूजयेद् दिक्षु क्षेत्रपालाननुक्रमात् ॐ हुं फट् वक्राय हुं फट् नम इति ग ॐ हुं फट् वज्राय हुं फट् नम इति ङ प्रमुख इति ज ध्वजाश् च देवता इति ग पूजादौ इति ङ , ज च बुद्धाख्यमिति ग बुद्ध्याख्यमिति ज अजजिह्वकमिति ज बलिभिः कुसुमैर् धूपैः सन्तुष्टान् परिभावयेत्

तथैव दिक्षु क्षेत्रपालान् अनुक्रमात् पूजयेत्—‘ॐ हुं फट् वक्राय हुं फट् नमः’ ‘ॐ हुं फट् वज्राय हुं फट् नमः’ इत्यादिमन्त्रैः (पाठभेदानुसारम्)। बलिभिः कुसुमैर्धूपैश्च तान् सन्तुष्टान् परिभावयेत्।

Verse 13

कम्बलास्तृतेषु वर्णेषु वंशस्थूणास्वनुक्रमात् पञ्च क्षित्यादितत्त्वानि सद्योजातादिभिर्यजेत्

कम्बलास्तृतेषु वर्णेषु तथा वंशस्थूणासु चानुक्रमात् । क्षित्यादीनि पञ्च तत्त्वानि सद्योजातादिमन्त्रैः यजेत् ॥

Verse 14

सदाशिवपदव्यापि मण्डपं धाम शाङ्करं पताकाशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्ट्यावलोकयेत्

सदाशिवपदव्यापि शाङ्करं धाममण्डपम् । पताकाशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्ट्या अवलोकयेत् ॥

Verse 15

दिव्यान्तरिक्षभूमिष्ठविघ्नानुत्सार्य पूर्ववत् प्रविशेत् पश्चिमद्वारा शेषद्वाराणि दर्शयेत्

दिव्य-आन्तरिक्ष-भूमिष्ठ-विघ्नान् उत्सार्य पूर्ववत् विधिना पश्चिमद्वारेण प्रविशेत्, ततः शेषद्वाराणि दर्शयेत्।

Verse 16

प्रदक्षिणक्रमाद्गत्वा निविष्टोवेदिदक्षिणे उत्तराभिमुखः कुर्याद् भूतशुद्धिं यथा पुरा

प्रदक्षिणक्रमेण गत्वा वेदिदक्षिणे निविष्टः उत्तराभिमुखः सन्, यथा पुरा भूतशुद्धिं कुर्यात्।

Verse 17

अन्तर्यागं विशेषार्घ्यं मन्त्रद्रव्यादिशोधनं कुर्वीत आत्मनः पूजां पञ्चगव्यादि पूर्ववत्

अन्तर्यागं विशेषार्घ्यं मन्त्र-द्रव्यादि-शोधनं च कुर्वीत; पञ्चगव्यादिभिः पूर्ववत् आत्मनः पूजां च कुर्यात्।

Verse 18

साधारङ्कलसन्तस्मिन् विन्यसेत्तदनन्तरं विशेषाच्छिवतत्त्वाय तत्त्वत्रयमनुक्रमात्

साधारकलशे तस्मिन् विन्यसेत् तदनन्तरम्; विशेषात् शिवतत्त्वाय तत्त्वत्रयम् अनुक्रमात् विन्यसेत्।

Verse 19

ललाटस्कन्धपादान्तं शिवविद्यात्मकं परं रुद्रनारायणब्रह्मदैवतं निजसञ्चरैः

ललाटात् स्कन्धपर्यन्तं पादान्तं च, शिवविद्यात्मकं परं तत्त्वं ध्यायेत्/विन्यसेत्; यस्य देवता रुद्र-नारायण-ब्रह्माणः, तद् निजसञ्चरैः (न्यासक्रमैः) साधयेत्।

Verse 20

अ तत्तु दृष्ट्यावलोकयेदिति ख , छ च शेषद्वाराणि चङ्क्रमेदिति ख , छ च शेषद्वाराणि पूजयेदिति छ स्वात्मन इति ख , घ , छ , ज च निजसंवरैर् इति ग , ङ च निजसञ्चयैर् इति घ ॐ हं हां मूर्तीस्तदीश्वरांस्तत्र पूर्ववद्विनिवेशयेत् तद्व्यापकं शिवं साङ्गं शिवहस्तञ्च मूर्धनि

अथ तं तत्त्वं दृष्ट्यैकाग्र्येणावलोकयेत्। शेषद्वाराणि चङ्क्रम्य तानि पूजयेत्। स्वात्मन्येव निजसंवरैर्निजसञ्चयैश्च कृत्वा, “ॐ हं हां” इति जपन् पूर्ववत् तत्र मूर्तीः तदीश्वरांश्च विनिवेशयेत्; तद्व्यापकं साङ्गं शिवं तथा शिवहस्तं मूर्ध्नि न्यसेत्।

Verse 21

ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा वाह्यसान्तरं तमःपटलमाधूय प्रद्योतितदिगन्तरं

ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा बाह्यसान्तरं तमःपटलमाधूय प्रद्योतितदिगन्तरं।

Verse 22

आत्मानं मूर्तिपैः सार्धं स्रग्वस्त्रकुसुमादिभिः भूषयित्वा शिवोस्मीति ध्यात्वा बोघासिमुद्धरेत्

आत्मानं मूर्तिपैः सार्धं स्रग्वस्त्रकुसुमादिभिर्भूषयित्वा “शिवोऽस्मि” इति ध्यात्वा बोधासिमुद्धरेत्।

Verse 23

चतुष्पदान्तसंस्कारैः संस्कुर्यान्मखमण्डपं विक्षिप्य विकिरादीनि कुशकूर्चोपसंहरेत्

चतुष्पदान्तसंस्कारैः संस्कुर्यान्मखमण्डपं। विक्षिप्य विकिरादीनि कुशकूर्चोपसंहरेत्।

Verse 24

आसनीकृत्य वर्धन्यां वास्त्वादीन् पूर्ववद्यजेत् शिवकुम्भास्त्रवर्धन्यौ पूजयेच्च स्थिरासने

आसनीकृत्य वर्धन्यां वास्त्वादीन् पूर्ववद्यजेत्। शिवकुम्भास्त्रवर्धन्यौ पूजयेच्च स्थिरासने।

Verse 25

स्वदिक्षु कलशारूढांल्लोकपालाननुक्रमात् वाहायुधादिसंयुक्तान् पूजयेद्विधिना यथा

स्वदिक्षु कलशारूढान् लोकपालान् अनुक्रमात् वाहायुधादिसंयुक्तान् विधिना पूजयेत् यथा।

Verse 26

ऐरावतगजारूढं स्वर्णवर्णं किरीटिनं सहस्रनयनं शक्रं वज्रपाणिं विभावयेत्

ऐरावतगजारूढं स्वर्णवर्णं किरीटिनम्। सहस्रनयनं शक्रं वज्रपाणिं विभावयेत्॥

Verse 27

सप्तार्चिषं च विभ्राणमक्षमालां कमण्डलुं ज्वालामालाकुलं रक्तं शक्तिहस्तमजासनं

सप्तार्चिषं विभ्राणम् अक्षमालां कमण्डलुम्। ज्वालामालाकुलं रक्तं शक्तिहस्तम् अजासनम्॥

Verse 28

भास्त्रवर्धन्यां पूजयेदस्थिरासने इति घ , ज च वर्णवस्त्रमिति ग स्वर्णवस्त्रमिति ख , ज , च कालं मालाकुलं रक्तमिति ख , ग , ङ , छ च कालं मालाकुलं, व्यक्तमिति ग ज्वालामालाकुलं सक्तमिति घ महिषस्थं दण्डहस्तं यमं कालानलं स्मरेत् रक्तनेत्रं स्वरारूढं खड्गहस्तञ्च नैरृतं

भास्त्रवर्धन्यां पूजयेत् अस्थिरासने (इति केचित्)। वर्णवस्त्रं वा स्वर्णवस्त्रं वा। कालं मालाकुलं रक्तं (वा व्यक्तं) ज्वालामालाकुलं, महिषस्थं दण्डहस्तं यमं कालानलं स्मरेत्। रक्तनेत्रं स्वरारूढं खड्गहस्तं च नैरृतं स्मरेत्।

Verse 29

वरुणं मकरे श्वेतं नागपाशधरं स्मरेत् वायुं च हरिणे नीलं कुवेरं मेघसंस्थितं

वरुणं मकरे श्वेतं नागपाशधरं स्मरेत्। वायुं च हरिणे नीलं कुवेरं मेघसंस्थितम्॥

Verse 30

त्रिशूलिनं वृषे चेशं कूर्मेनन्तन्तु चक्रिणं ब्राह्माणं हंसगं ध्यायेच्चतुर्वक्त्रं चतुर्भुजं

त्रिशूलधारिणं वृषारूढमीशं, कूर्मरूपेणानन्तरूपेण च चक्रिणं विष्णुं, तथा हंसवाहनं चतुर्मुखं चतुर्भुजं ब्रह्माणं ध्यायेत्।

Verse 31

स्तम्भमूलेषु कुम्भेषु वेद्यां धर्मादिकान् यजेत् दिक्षु कुम्भेष्वनन्तादीन् पूजयन्त्यपि केचन

स्तम्भमूलेषु स्थापितेषु कुम्भेषु वेद्यां धर्मादिकान् यजेत्; दिक्षु स्थापितेषु कुम्भेष्वनन्तादीन् अपि केचन पूजयन्ति।

Verse 32

शिवाज्ञां श्रावयेत् कुम्भं भ्रामयेदात्मपृष्ठगं पूर्ववत् स्थापयेदादौ कुम्भं तदनु वर्धनीं

कुम्भं शिवाज्ञां श्रावयेत्, आत्मपृष्ठगं कृत्वा भ्रामयेत्; ततः पूर्ववत् आदौ कुम्भं स्थापयेत्, तदनु वर्धनीं स्थापयेत्।

Verse 33

शिवं स्थिरासनं कुम्भे शस्त्रार्थञ्च ध्रुवासनं पूजयित्वा यथापूर्वं स्पृशेदुद्भवमुद्रया

कुम्भे शिवस्य स्थिरासनं, शस्त्रार्थं ध्रुवासनं च यथापूर्वं पूजयित्वा, तत उद्भवमुद्रया स्पृशेत्।

Verse 34

निजयागं जगन्नाथ रक्ष भक्तानुकम्पया एभिः संश्राव्य रक्षार्थं कुम्भे खड्गं निवेशयेत्

“जगन्नाथ! भक्तानुकम्पया निजयागं रक्ष।” इत्येभिः रक्षार्थं संश्राव्य, कुम्भे खड्गं निवेशयेत्।

Verse 35

दीक्षास्थापनयोः कुम्भे स्थण्डिले मण्डले ऽथवा मण्डलेभ्यर्च्य देवेशं व्रजेद्वै कुण्डसन्निधौ

दीक्षास्थापनयोः कर्मणि कुम्भे स्थण्डिले मण्डलेऽथवा मण्डलेभ्यः समर्च्य देवेशं ततः कुण्डसन्निधौ व्रजेत्।

Verse 36

कुण्डनाभिं पुरस्कृत्य निनिष्ठा मूर्तिधारिणः गुरोरादेशतः कुर्युर् निजकुण्डेषु संस्कृतिं

कुण्डनाभिं पुरस्कृत्य निनिष्ठा मूर्तिधारिणः। गुरोरादेशतः कुर्युः स्वकुण्डेषु संस्कृतिम्॥

Verse 37

ष्ठगमिति घ स्थिरासने इति ख , घ च शस्त्राणुञ्चेति ख , ग , छ च इमं यागमिति ङ शङ्खन्निवेदयेदिति ग खड्गन्निवेदयेदिति घ , ङ च कुर्युर् निजकुम्भेष्विति ख , घ , छ , ज च जपेयुर्जापिनः सङ्ख्यं मन्त्रमन्ये तु संहितां पठेयुर्ब्राह्मणाः शान्तिं स्वशाखावेदपारगाः

केषुचित् पाठेषु ‘ष्ठगम्’, केषुचित् ‘स्थिरासने’, अन्यत्र ‘शस्त्राणुज्य’ इति; तथा ‘इमं यागम्’ इति। केचित् ‘शङ्खं निवेदयेत्’, अन्ये ‘खड्गं निवेदयेत्’ इति; तथा ‘कुर्युः निजकुम्भेषु’ इति। जपिनो मन्त्रं नियतसङ्ख्यया जपेयुः; अन्ये तु स्वशाखावेदपारगा ब्राह्मणाः शान्त्यर्थं संहितां पठेयुः।

Verse 38

श्रीसूक्तं पावमानीश् च मैत्रकञ्च वृषाकपिं ऋग्वेदी सर्वदिग्भागे सर्वमेतत् समुच्चरेत्

श्रीसूक्तं पावमानीश्च मैत्रकं वृषाकपिम्। ऋग्वेदी सर्वदिग्भागे सर्वमेतत् समुच्चरेत्॥

Verse 39

देवव्रतन्तु भारुण्डं ज्येष्ठसाम रथन्तरं पुरुषं गीतिमेतानि सामवेदी तु दक्षिणे

देवव्रतं भारुण्डं ज्येष्ठसाम रथन्तरम्। पुरुषं गीतिमेतानि सामवेदी तु दक्षिणे॥

Verse 40

रुद्रं पुरुषसूक्तञ्च श्लोकाध्यायं विशेषतः ब्राह्मणञ्च यजुर्वेदी पश्चिमायां समुच्चरेत्

यजुर्वेदी पश्चिमदिशि स्थित्वा रुद्रपाठं पुरुषसूक्तं च, विशेषतः श्लोकाध्यायविहितं पाठं, ब्राह्मणभागैः सह समुच्चरेत्।

Verse 41

नीलरुद्रं तथाथर्वी सूक्ष्मासूक्ष्मन्तथैव च उत्तरे ऽथर्वशीर्षञ्च तत्परस्तु समुद्धरेत्

नीलरुद्रं तथाथर्वीं सूक्ष्मासूक्ष्मे च समुच्चरेत्; अनन्तरं तु तत्परः अथर्वशीर्षं सम्यक् उपसंहारे पठेत्।

Verse 42

आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्य प्रतिकुण्डं प्रदापयेत् वह्नेः पूर्वादिकान् भागान् पूर्वकुण्डादितः क्रमात्

आचार्यः पावकं उत्पाद्य प्रतिकुण्डेऽपि प्रदीपयेत्; पूर्वकुण्डादारभ्य क्रमात् पूर्वादिदिग्भागान् वह्नेः विन्यसेत्।

Verse 43

धूपदीपचरूणाञ्च ददीताग्निं समुद्धरेत् पूर्ववच्छिवमभ्यर्च्य शिवाग्नौ मन्त्रतर्पणं

धूपदीपचरून् दत्त्वा ततः अग्निं समुद्धरेत्; पूर्ववत् शिवं अभ्यर्च्य शिवाग्नौ मन्त्रतर्पणं कुर्यात्।

Verse 44

देशकालादिसम्पत्तौ दुर् निमित्तप्रशान्तये प्रदीपयेदिति घ पूर्वादिदिग्भागादिति ज पूर्वादिकाद्भागादिति घ सर्वकुण्डादित इति ख , छ , च आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्येत्यादिः ददीताग्निं समुद्धरेदित्यन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति देशकालादिसङ्ख्याप्तौ इति घ होमङ्कृत्वा तु मन्त्रज्ञः पूर्णां दत्त्वा शुभावहां

देशकालादिसम्पत्तौ दुर्‌निमित्तप्रशान्तये अग्निं प्रदीपयेत् इति; पाठभेदाः— ‘पूर्वादिदिग्भागात्’ इति वा ‘पूर्वादिकाद्भागात्’ इति, तथा ‘सर्वकुण्डादितः’ इति। ‘ग’ पुस्तके ‘आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्य’ इत्यादि ‘ददीताग्निं समुद्धरेत्’ इत्यन्तः पाठो नास्ति। देशकालादिसङ्ख्याप्तौ मन्त्रज्ञः होमं कृत्वा शुभावहां पूर्णाहुतिं दद्यात्।

Verse 45

पूर्ववच्चरुकं कृत्वा प्रतिकुण्डं निवेदयेत् यजमानालङ्कृतास्तु व्रजेयुः स्नानमण्डपं

पूर्ववत् चरुं कृत्वा प्रतिकुण्डे निवेदयेत् । ततः यजमानाः अलङ्कृताः स्नानमण्डपं व्रजेयुः ॥

Verse 46

भद्रपीठे निधायेशं ताडयित्वावगुण्ठयेत् स्नापयेत् पूजयित्वा तु मृदा काषायवारिणा

भद्रपीठे निधायेशं ताडयित्वावगुण्ठयेत् । स्नापयेत् पूजयित्वा तु मृदा काषायवारिणा ॥

Verse 47

गोमूत्रैर् गोमयेनापि वारिणा चान्तरान्तरा भस्मना गन्धतोयेन फडन्तास्त्रेण वारिणा

गोमूत्रैर्गोमयेनापि वारिणा चान्तरान्तरा । भस्मना गन्धतोयेन फडन्तास्त्रेण वारिणा ॥

Verse 48

देशिको मूर्तिपैः सार्धं कृत्वा कारणशोधनं धर्मजप्तेन सञ्छाट्य पीतवर्णेन वाससा

देशिको मूर्तिपैः सार्धं कृत्वा कारणशोधनम् । धर्मजप्तेन सञ्छाट्य पीतवर्णेन वाससा ॥

Verse 49

सम्पूज्य सितपुष्पैश् च नयेदुत्तरवेदिकां तत्र दत्तासनायाञ्च शय्यायां सन्निवेश्य च

सम्पूज्य सितपुष्पैश्च नयेदुत्तरवेदिकाम् । तत्र दत्तासनायाञ्च शय्यायां सन्निवेश्य च ॥

Verse 50

कुङ्कुमालिप्तसूत्रेण विभज्य गुरुरालिखेत् शलाकया सुवर्णस्य अक्षिणी शस्त्रकर्मणा

कुङ्कुमालिप्तसूत्रेण रेखाः पूर्वं विभज्य गुरुर् वैद्यः शलाकया सुवर्णमय्या नेत्रयोः शस्त्रकर्म सम्यक् आचरेत्।

Verse 51

अञ्जयेल्लक्ष्मकृत् पश्चाच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा कृतकर्मा च शस्त्रेण लक्ष्मी शिल्पी समुत्क्षिपेत्

पश्चाल्लक्ष्मकृत् शास्त्रदृष्टेन कर्मणा तद् अञ्जयेत्; कृतकर्मा च शस्त्रेण शिल्पी लक्ष्मीम् समुत्क्षिपेत्।

Verse 52

त्र्यंशादर्धोथ पादार्धादर्धाया इति छ शास्त्रकर्मणेति ख , ग , छ , ज च शास्त्रवर्मणेति घ शास्त्रकर्मणि इति ड समुत्किरेत् इति घ , ज च त्र्यंशादप्यथेति घ त्र्यंशादधोथेति ज अर्धतो ऽपिवेति ग अर्धतो वरमिति ज सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं शुभं लक्ष्मावतारणं

त्र्यंशादर्धपर्यन्तं पादार्धादपि वा यावत्, शास्त्रकर्मणि नियमानुसारं समुत्क्षिपेत्। सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं शुभं लक्ष्मावतारणं विधीयते।

Verse 53

लिङ्गदीर्घविकारांशे त्रिभक्तं भागवर्णनात् विस्तारो लक्ष्म देहस्य भवेल्लिङ्गस्य सर्वतः

लिङ्गस्य दीर्घविकारांशे त्रिभक्ते भागवर्णनात्, लक्ष्मदेहस्य विस्तारो लिङ्गस्य सर्वतः समो भवेत्।

Verse 54

यवस्य नवभक्तस्य भागैर् अष्टाभिरावृता हस्तिके लक्ष्मरेखा च गाम्भीर्याद् विस्तरादपि

हस्तिके यवस्य नवभक्तस्य भागैर् अष्टाभिरावृता लक्ष्मरेखा; सा गाम्भीर्याद् विस्तरादपि परीक्ष्या।

Verse 55

एवमष्टांशवृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरात्र च हास्तिके

एवमष्टांशवृद्ध्या तु सार्धकरादिमाने लिङ्गे, पृथ्वीपीठस्य प्रमाणं अष्टयवमितं भवेत्; हास्तिकमाने च गम्भीरा (निम्नता) तदनुसारमेव विधीयते।

Verse 56

एवमष्टांश वृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरान्नवहास्तिके

एवमष्टांशवृद्ध्या तु सार्धकराद्यादिलिङ्गे पृथ्वी अष्टयवमिता भवेत्; नवहस्तके तु गम्भीरां (निम्नतां) विधायेत्।

Verse 57

शाम्भवेषु च लिङ्गेषु पादवृद्धेषु सर्वतः लक्ष्म देहस्य विष्कम्भो भवेद्वै यववर्धनात्

शाम्भवेषु च लिङ्गेषु सर्वतः पादवृद्धेषु, एतल्लक्ष्म शुभं भवति—देहस्य विष्कम्भो यववर्धनात् नूनं वर्धते।

Verse 58

गम्भीरत्वष्टयुवाभ्यां रेखापि त्र्यंशवृद्धितः सर्वेषु च भवेत् सूक्ष्मां लिङ्गमस्तकमस्तकं

गम्भीरत्वे च प्रमाणे च रेखापि त्र्यंशवृद्ध्या वर्धनीया; सर्वेषु च लिङ्गेषु मस्तकभागे सा सूक्ष्मा कार्या।

Verse 59

गम्भीरा नवहस्तके इति ज सोत्तरेषु इति ज यवस्य नवभक्तस्येत्यादिः पादवृद्धेषु सर्वत इत्य् अन्तः पाठो ङ पुस्तके नास्ति द्व्यंशवृंहितेति ख , घ , छ च त्र्यंशवृंहितेति ङ द्व्यंशवृद्धित इति ज लक्ष्मक्षेत्रेष्टधाभक्ते मूर्ध्निभागद्वये शुभे षड्भागपरिवर्तनमुक्त्वा भागद्वयन्त्वधः

‘गम्भीरा नवहस्तके’ इति (ज-पाठः), तथा ‘सोत्तरेषु’ इति (ज-पाठः) इत्यादि पाठभेदाः। ‘यवस्य नवभक्तस्य…’ इत्यादि वाक्यांशः निर्दिष्टः। ‘पादवृद्धेषु सर्वतः’ इत्यन्तः पाठः ङ-पुस्तके नास्ति। ख-घ-छेषु ‘द्व्यंशवृद्धिते’ इति, ङे ‘त्र्यंशवृद्धिते’ इति, जे ‘द्व्यंशवृद्धित’ इति। लक्ष्मक्षेत्रेऽष्टधा विभक्ते मूर्ध्नि भागद्वयं शुभं; षड्भागपरिवर्तनं उक्त्वा, अधः भागद्वयं स्थापनीयम्।

Verse 60

रेखात्रयेण सम्बद्धं कारयेत् पृष्टदेशगं रत्नजे लक्षणोद्धारो यवौ हेमसमुद्भवे

रेखात्रयेण संयुक्तं पृष्ठदेशे शुभलक्षणं कारयेत्। रत्नजस्य लक्षणोद्धारः परीक्ष्यः; हेमसमुद्भवे तु ‘यव’लक्षणं विहितम्॥

Verse 61

स्वरूपं लक्षणन्तेषां प्रभा रत्नेषु निर्मला नयनोन्मीलनं वक्त्रे सान्निध्याय च लक्ष्म तत्

तेषां लक्षणं स्वरूपं चेदम्—रत्नेषु निर्मला प्रभा भवति। या प्रभा सान्निध्येन नयनोन्मीलनं वक्त्रप्रसादनं च करोति, तत् ‘लक्ष्म’ इति कथ्यते॥

Verse 62

लक्ष्मणोद्धाररेखाञ्च घृतेन मधुना तथा मृत्युञ्जयेन सम्पूज्य शिल्पिदोषनिवृत्तये

शिल्पिदोषनिवृत्तये लक्ष्मणोद्धाररेखां घृतेन मधुना च सम्पूज्य, मृत्युञ्जयेनापि विधिवत् पूजयेत्॥

Verse 63

अर्चयेच्च ततो लिङ्गं स्नापयित्वा मृदादिभिः शिल्पिनन्तोषयित्वा तु दद्याद्गां गुरवे ततः

ततः लिङ्गम् अर्चयेत्। मृदादिभिः स्नापयित्वा शिल्पिनं सन्तोष्य, ततः गुरवे दक्षिणार्थं गां दद्यात्॥

Verse 64

लिङ्गं धूपादिभिः प्राच्यं गायेयुर्भर्तृगास्त्रयः सव्येन चापसव्येन सूत्रेणाथ कुशेन वा

लिङ्गं प्राच्यं धूपादिभिः सेवयेत्। ततः भर्तृगास्त्रयः स्तुवन्तु। सव्येन चापसव्येन च सूत्रेण कुशेन वा परितः परिवेष्टयेत्॥

Verse 65

स्मृत्वा च रोचनं दत्वा कुर्यान्निर्मञ्जनादिकं गुडलवणधान्याकदानेन विसृजेच्च ताः

स्मृत्वा देवतां मन्त्रं वा रोचनां दत्त्वा निर्मञ्जन-प्रक्षालन-मार्जनादिकं कुर्यात्। गुड-लवण-धान्याकदानैः ताः अशुच्यादि-दोषप्रभावान् विसृजेत्।

Verse 66

गुरुमूर्तिधरैः सार्धं हृदा वा प्रणवेन वा मृत्स्नागोमयगोमूत्रभस्मभिः सलिलान्तरं

गुरुमूर्तिधरैः सह हृदयेन वा प्रणवेन वा, मृत्स्ना-गोमय-गोमूत्र-भस्मभिः सलिलेन च अन्तरशुद्धिं साधयेत्।

Verse 67

स्नापयेत् पञ्चगव्येन पञ्चामृतपुरःसरं च पुष्पावरोधनं दत्वा कुर्यान्निर्मन्थनादिकमिति ज स्पृष्ट्वा च रोचनां दत्वा कुर्यान्निर्मञ्जनादिकमिति ङ गुरुमूर्तिर्यवैर् इति ख , ङ , ज च ततो मृण्मयगोमूत्रभस्मभिरिति ग स्नापयेदित्यर्धश्लोको छ पुस्तके नास्ति विरूक्षणं कषायैश् च सर्वौषधिजलेन वा

पञ्चामृतपुरःसरं पञ्चगव्येन स्नापयेत्। पुष्पावरोधनं दत्त्वा निर्मन्थनादिकं कुर्यात्। स्पृष्ट्वा रोचनां दत्त्वा निर्मञ्जनादिकं कुर्यात्। ततः मृण्मय-गोमूत्र-भस्मभिः, कषायैः सर्वौषधिजलेन वा विरूक्षणं कुर्यात्। (पाठभेदाः केषुचित् पुस्तकेषु दृश्यन्ते; अर्धश्लोकः कस्यचित् नास्ति।)

Verse 68

शुभ्रपुष्पफलस्वर्णरत्नशृङ्गयवोदकैः तथा धारासहस्रेण दिव्यौषधिजलेन च

शुभ्रपुष्प-फल-स्वर्ण-रत्न-शृङ्ग-यवोदकैः, तथा धारासहस्रेण, दिव्यौषधिजलेन च (स्नापनं कुर्यात्)।

Verse 69

तीर्थोदकेन गाङ्गेन चन्दनेन च वारिणा क्षीरार्णवादिभिः कुम्भैः शिवकुम्भजलेन च

तीर्थोदकेन गाङ्गेन चन्दनवारिणा च, क्षीरार्णवादि-कुम्भैः, शिवकुम्भजलेन च (स्नापनं कुर्यात्)।

Verse 70

विरूक्षणं विलेपञ्च सुगन्धैश् चन्दनादिभिः सम्पूज्य ब्रह्मभिः पुष्पैर् वर्मणा रक्तचीवरैः

विरूक्षणं विलेपं च सुगन्धैश्चन्दनादिभिः कृत्वा, ब्रह्ममन्त्रैः पुष्पैः सम्यक् सम्पूज्य, वर्मणा रक्तचीवरैश्च पूजयेत्।

Verse 71

रक्तरूपेण नीराज्य रक्षातिलकपूर्वकं घृतौषधैर् जलदुग्धैश् च कुशाद्यैर् अर्घ्यसूचितैः

रक्तरूपेण नीराज्यं कृत्वा, रक्षातिलकपूर्वकं, घृतौषधिसंयुक्तैः जलदुग्धैश्च, कुशाद्यैः अर्घ्यसूचितैः कर्म समाचरेत्।

Verse 72

द्रव्यैः स्तुत्यादिभिस्तुष्टमर्चयेत् पुरुषाणुना समाचम्य हृदा देवं ब्रूयादुत्थीयतां प्रभो

द्रव्यैः स्तुत्यादिभिश्च देवः तुष्टः कृत्वा, पुरुषाणुना समाचम्य, हृदा देवं सम्बोध्य, “उत्थीयतां प्रभो” इति ब्रूयात्।

Verse 73

देवं ब्रह्मरथेनैव क्षिप्रं द्रव्याणि तन्नयेत् मण्डपे पश्चिमद्वारे शय्यायां विनिवेशयेत्

देवं ब्रह्मरथेनैव क्षिप्रं द्रव्याणि च तन्नयेत्। मण्डपे पश्चिमद्वारे शय्यायां तं विनिवेशयेत्॥

Verse 74

शक्त्यादिशक्तिपर्यन्ते विन्यसेदासने शुभे बहुरूपेण इति ग , घ , ज च स्तुत्यादिभिस्तुत्यमर्घयेदिति ख , छ च पुरुषात्मनेति ख , ग , घ , छ च समाचर्येति ग तर्पयेदिति ख , छ च शक्त्यादिमूर्तिपर्यन्ते इति ख , घ , ज च पश्चिमे पिण्डिकान्तस्य न्यसेद्ब्रह्मशलान्तदा

शुभे आसने शक्त्यादिशक्तिपर्यन्तं विन्यसेत्। “बहुरूपेण” इति मन्त्रेण स्तुत्यादिभिः स्तुत्यं अर्घ्ययेत्। “पुरुषात्मने” इति मन्त्रेण समाचर्य तर्पयेत्। “शक्त्यादिमूर्तिपर्यन्ते” इति मन्त्रेण पश्चिमे पिण्डिकान्तपर्यन्तं ब्रह्मशलान्तं न्यसेत्।

Verse 75

शस्त्रमस्त्र शतालब्धनिद्राकुम्भध्रुवासनं प्रकल्प्य शिवकोणे च दत्वार्घ्यं हृदयेन तु

शस्त्राण्यस्त्राणि च शतं, आसनं कुम्भं च ध्रुवोपकरणानि यथास्थानं विन्यस्य; शिवकोणे प्रतिष्ठाप्य हृदयमन्त्रेण अर्घ्यं दद्यात्।

Verse 76

उत्थाप्योक्तासने लिङ्गं शिरसा पूर्वमस्तकं समारोप्य न्यसेत्तस्मिन् सृष्ट्या धर्मादिवन्दनं

लिङ्गम् उत्थाप्य उक्तासने स्थापयेत्; पूर्वाभिमुखं शिरः कृत्वा तत्र सम्यक् न्यसेत्; ततः सृष्टिक्रमात् धर्मादीनां वन्दनं कुर्यात्।

Verse 77

दद्याद्धूपञ्च सम्पूज्य तथा वासांसि वर्मणा गृहोपकृतिनैवेद्यं हृदा दद्यात् स्वशक्तितः

सम्पूज्य धूपं दद्यात्; तथा वासांसि वर्म च अर्पयेत्। गृहोपकृतं नैवेद्यं स्वशक्तितः हृदा दद्यात्।

Verse 78

घृतक्षौद्रयुतं पात्रमभ्यङ्गाय पदान्तिके देशिकश् च स्थितस्तत्र षट्त्रिंशत्तत्त्वसञ्चयं

घृतक्षौद्रयुतं पात्रं पादान्तिके अभ्यङ्गाय स्थापयेत्; देशिकः तत्र स्थित्वा षट्त्रिंशत्तत्त्वसञ्चयं उपदिशेत्।

Verse 79

शक्त्यादिभूमिपर्यन्तं स्वतत्त्वाधिपसंयुतं विन्यस्य पुष्पमालाभिस्त्रिखण्डं परिकल्पयेत्

शक्त्यादिभूमिपर्यन्तं स्वतत्त्वाधिपसंयुतं विन्यस्य; पुष्पमालाभिः त्रिखण्डं परिकल्पयेत्।

Verse 80

मायापदेशशक्त्यन्तन्तुर्याशाष्टांशवर्तुलं तत्रात्मतत्त्वविद्याख्यं शिवं सृष्टिक्रमण तु

मायापदेशशक्तेः पर्यन्ते तुरीयाषोडशांशवर्तुलं भवति; तत्रात्मतत्त्वविद्याख्यः शिवः सृष्टिक्रमतो बोध्यः।

Verse 81

एकशः प्रतिभागेषु ब्रह्मविष्णुहराधिपान् विन्यस्य मूर्तिमूर्तीशान् पूर्वादिक्रमतो यथा

पूर्वादिक्रमतो यथाविधि विभागेषु एकशः ब्रह्मविष्णुहराधिपान् मूर्तिमूर्तीशसहितान् विन्यसेत्।

Verse 82

क्ष्मावह्निर्यजमानार्कजलवायुनिशाकरान् ति षड्लिङ्गतनुसञ्चयमिति ज षड्विंशतत्त्वसञ्चयमिति घ त्रिशृङ्गमिति ग मायाशादशशक्त्यन्ततूर्या ग्राह्या प्रवर्तनमिति ज मायापदेशेति अर्धश्लोको घ पुस्तके नास्ति तत्रानुतत्त्वविध्याख्यमिति ज सृष्टिक्रमेण चेति ग आकाशमूर्तिरूपांस्तान् न्यसेत्तदधिनायकान्

सृष्टिक्रमेण क्ष्मावह्नियजमानार्कजलवायुनिशाकरान् आकाशमूर्तिरूपान् तान् तदधिनायकान् च न्यसेत्।

Verse 83

सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमखेश्वरं महादेवञ्च भीमञ्च मन्त्रास्तद्वाचका इमे

सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमखेश्वरम्। महादेवं च भीमं च मन्त्राः तद्वाचका इमे॥

Verse 84

लवशषचयसाश् च हकारश् च त्रिमात्रिकः प्रणवो हृदयार्णुर्वा मूलमन्त्रो ऽथवा क्वचित्

लवशषचयसाश्च हकारश्च त्रिमात्रिकः प्रणवः। हृदयबीजार्णवो वा मूलमन्त्रोऽथवा क्वचित्॥

Verse 85

पञ्चकुण्डात्मके यागे मूर्तीः पञ्चाथवा न्यसेत् पृथिवीजलतेजांसि वायुमाकाशमेव च

पञ्चकुण्डात्मके यागे पञ्च मूर्तीः स्थापयेत्—पृथिवीं जलं तेजो वायुम् आकाशं च।

Verse 86

क्रमात्तदधिपान् पञ्च ब्रह्माणं धरणोधरं रुद्रमीशं सदाख्यञ्च सृष्टिन्यायेन मन्त्रवित्

सृष्टिक्रमं विदित्वा मन्त्रवित् पञ्चाधिपान् क्रमात् वदेत्—ब्रह्माणं धरणीधरं रुद्रम् ईशं सदाख्यं च।

Verse 87

मुमुक्षोर्वा निवृत्ताद्याः अजाताद्यास्तदीश्वराः त्रितत्त्वं वाथ सर्वत्र न्यसेद्व्याप्त्यात्मकारणं

मुमुक्षोः निवृत्त्याद्याः शक्तीः अजाताद्याश्च तदीश्वरैः सह न्यसेत्; अथवा सर्वत्र त्रितत्त्वं व्याप्त्यात्मकारणं न्यसेत्।

Verse 88

शुद्धे चात्मनि विद्येशा अशुद्धे लोकनायकाः द्रष्टव्या मूर्तिपाश् चैव भोगिनी मन्त्रनायकाः

शुद्धात्मनि विद्येशाः सेवनीयाः; अशुद्धात्मनि लोकनायकाः द्रष्टव्याः। तथा मूर्तिपाश्च भोगिन्यः मन्त्रनायकाश्च यथायोग्यं ज्ञेयाः।

Verse 89

पञ्चविंशत्तथैवाष्टपञ्चत्रीणि यथाक्रमं एषान्तत्त्वं तदीशानामिन्द्रादीनां ततो यथा

पञ्चविंशत् तथा अष्टौ पञ्च त्रीणि च यथाक्रमम्; एषां तत्त्वं तदीशानां च इन्द्रादीनां क्रमशः ततः कथ्यते।

Verse 90

ह , ज च शब्दतत्त्वाधिपतये इति ख , घ , छ च शूक्ष्ममूर्तये इति घ शिवाय नम इत्य् आदि ॐ हां पृथिवीमूर्तये नमः ॐ हां मूर्त्यधिपाय ब्रह्मणे नम इत्य् आदि ॐ हां शिवतत्त्वाधिपाय रुद्राय नम इत्य् आदि नाभिकन्दात्समुच्चार्य घण्टानादविसर्पणं ब्रह्मादिकारणत्यागाद् द्वादशान्तसमाश्रितं

‘ह’ ‘ज’ इति वर्णौ ‘शब्दतत्त्वाधिपतये’ इति मन्त्रेण जपेत्; ‘ख’ ‘घ’ ‘छ’ इति वर्णान् ‘सूक्ष्ममूर्तये’ इति मन्त्रेण। ततः ‘घ—शिवाय नमः’ इत्यादि। एवं ‘ॐ हां पृथिवीमूर्तये नमः’, ‘ॐ हां मूर्त्यधिपाय ब्रह्मणे नमः’ इत्यादि, ‘ॐ हां शिवतत्त्वाधिपाय रुद्राय नमः’ इत्यादि च। नाभिकन्दात् समुच्चार्य घण्टानादवत् नादं विसर्पयेत्; ब्रह्मादिकारणत्यागेन द्वादशान्ते समाश्रयेत्।

Verse 91

मन्त्रञ्च मनसा भिन्नं प्राप्तानन्दरसोपमं द्वादशान्तात्समानीय निष्कलं व्यापकं शिवं

मन्त्रं मनसा भिन्नं कृत्वा प्राप्तानन्दरसोपमं, द्वादशान्तात् समानीय निष्कलं व्यापकं शिवं ध्यायेत्।

Verse 92

अष्टत्रिंशत्कलोपेतं सहस्रकिरणोज्ज्वलं सर्वशक्तिमयं साङ्गं ध्यात्वा लिङ्गे निवेशयेत्

अष्टत्रिंशत्कलोपेतं सहस्रकिरणोज्ज्वलं सर्वशक्तिमयं साङ्गं ध्यात्वा लिङ्गे निवेशयेत्।

Verse 93

जीवन्यासो भवेदेवं लिङ्गे सर्वार्थसाधकः पिण्डिकादिषु तु न्यासः प्रोच्यते साम्प्रतं यथा

एवं जीवन्यासो लिङ्गे सर्वार्थसाधकः भवेत्। पिण्डिकादिषु तु न्यासः साम्प्रतं यथा प्रोच्यते।

Verse 94

पिण्डिकाञ्च कृतस्नानां विलिप्ताञ्चन्दनादिभिः सद्वस्त्रैश् च समाच्छाद्य रन्ध्रे च भगलक्षणे

पिण्डिकां कृतस्नानां चन्दनादिभिर्विलिप्तां सद्वस्त्रैश्च समाच्छाद्य, भगलक्षणे रन्ध्रे स्थापयेत्।

Verse 95

पञ्चरत्नादिसंयुक्तां लिङ्गस्योत्तरतः स्थितां लिङ्गवत्कृतविन्यासां विधिवत्सम्प्रपूजयेत्

पञ्चरत्नादिभिः सम्यगुपेतां लिङ्गोत्तरदिशि स्थिताम्। लिङ्गवत्कृतविन्यासां तां विधिवत्सम्प्रपूजयेत्॥

Verse 96

कृतस्नानादिकान्तत्र लिङ्गमूले शिलां न्यसेत् कृतस्नानादिसंस्कारं शक्त्यन्तं वृषभं तथा

कृतस्नानादिकान्तत्र लिङ्गमूले शिलां न्यसेत्। कृतस्नानादिसंस्कारं शक्त्यन्तं वृषभं तथा॥

Verse 97

च सहस्रैः साहमासाद्येति ज यवरत्नादिसंयुक्तामिति घ , ज च लिङ्गवत्कृतविन्यासमिति ख , छ च कृतस्नानादिकामिति तद्वल्लिङ्गमूले शिलामिति ख , घ , ङ च कृतस्नानादिकं तद्वल्लिङ्गमूले शिवामिति ज प्रणवपूर्वं हुं पूं ह्रीं मध्यादन्यतमेन च क्रियाशक्तियुतां पिण्डीं शिलामाधररूपिणीं

प्रणवपूर्वं हुं पूं ह्रीं मध्यादन्यतमेन च। क्रियाशक्तियुतां पिण्डीं शिलामाधररूपिणीं॥ लिङ्गाधः स्थापयेद्विधिवत् स्नानादिशुद्धिसंयुताम्॥

Verse 98

भस्मदर्भतिलैः कुर्यात् प्राकारत्रितयन्ततः रक्षायै लोकपालांश् च सायुधान्याजयेद्वहिः

भस्मदर्भतिलैः कुर्यात् प्राकारत्रितयन्ततः। रक्षायै लोकपालांश्च सायुधान्याजयेद्वहिः॥

Verse 99

ॐ हूं ह्रं क्रियाशक्तये नमः ॐ हूं ह्रां हः महागौरी रुद्रदयिते स्वाहेति च पिण्डिकायां ॐ हां आधारशक्तये नमः ॐ हां वृषभाय नमः धारिकां दीप्तिमत्युग्रा ज्योत्स्ना चैता बलोत्कटाः तथा धात्री विधात्री च न्यसेद्वा पञ्चनायिकाः

ॐ हूं ह्रं क्रियाशक्तये नमः। ॐ हूं ह्रां हः महागौरी रुद्रदयिते स्वाहा—इति पिण्डिकायां न्यसेत्। ॐ हां आधारशक्तये नमः। ॐ हां वृषभाय नमः। धारिकां दीप्तिमत्युग्रां ज्योत्स्नां चैतां बलोत्कटाम्। धात्रीं विधात्रीं च न्यसेद्वा पञ्चनायिकाः॥

Verse 100

वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना बेधा तिस्रीथवा न्यसेत् क्रियाज्ञाना तथेच्छा च पूर्ववच्छान्तिमूर्तिषु

वामा-ज्येष्ठा-क्रिया-ज्ञानाख्याः शक्तीः त्रिविधभेदेन न्यसेत्; अथवा शान्तिमूर्तिषु पूर्ववद् क्रिया-ज्ञान-इच्छाशक्तीः विन्यसेत्।

Verse 101

तमो मोहा क्षमी निष्ठा मृत्युर्मायाभवज्वराः पञ्च चाथ महामोहा घोरा च त्रितयज्वरा

तमः, मोहाः, क्षमी, निष्ठा, मृत्युः, मायाभवज्वरश्च—एते पञ्च ज्वराः; अपि च महामोहा, घोरा, तथा त्रितयज्वराश्च।

Verse 102

च स्वाहेति ख , ग , ङ , छ च ॐ ह्रीं इति ख , ग , ङ , छ च क्रिया मेधेति ङ तथैवैच्छेति ङ तमा मोहा क्षमा निष्ठा मृत्युर्माय भया ज्वरेति ख उमा मोहा क्षमा नित्या मृत्युर्मायाभयाज्वरा इति ज तिस्रोथवा क्रियाज्ञाना तथा बाधाधिनायिका आत्मादित्रिषु तत्त्वेषु तीव्रमूर्तिषु विन्यसेत्

स्वाहेति मन्त्रं ख-ग-ङ-छ-चेषु न्यसेत्; तथा ॐ ह्रीं इति ख-ग-ङ-छ-चेषु। क्रिया-मेधेति ङे, तथैव इच्छेति ङे। ‘तमा मोहा क्षमा निष्ठा मृत्युर्मायाभया ज्वरा’ इति खे; अथवा ‘उमा मोहा क्षमा नित्या मृत्युर्मायाभयाज्वरा’ इति जे। अथवा क्रिया-ज्ञानादित्रयम् बाधाधिनायिकया सह आत्मादित्रिषु तत्त्वेषु तीव्रमूर्तिषु विन्यसेत्।

Verse 103

अत्रापि पिण्डिका ब्रह्मशिलादिषु यथाविधि गौर्यादिसंवरैर् एव पूर्ववत् सर्वमाचरेत्

अत्रापि ब्रह्मशिलादिषु यथाविधि पिण्डिकां कुर्यात्; गौर्यादिसंवरैरेव पूर्ववत् सर्वमाचरेत्।

Verse 104

एवं विधाय विन्यासं गत्वा कुण्डान्तिकं ततः कुण्डमध्ये महेशानं मेखलासु महेश्वरं

एवं विन्यासं विधाय ततः कुण्डान्तिकं गच्छेत्; कुण्डमध्ये महेशानं, मेखलासु महेश्वरं विन्यसेत्।

Verse 105

क्रियाशक्तिं तथान्यासु नादमोष्ठे च विन्यसेत् घटं स्थण्डिलवह्नीशैः नाडीसन्धानकन्ततः

अन्यासु स्थानेषु क्रियाशक्तिं न्यसेत्, ओष्ठयोर्नादं विन्यसेत्। कण्ठादारभ्य नाडीसन्धानकृत्या स्थण्डिल-वह्नि-ईशसहितं घटं स्थापयेत्।

Verse 106

पद्मतन्तुसमां शक्तिमुद्वातेन समुद्यतां विशन्ती सूर्यमार्गेण निःसरन्तीं समुद्गतां

पद्मतन्तुसमा सूक्ष्मा शक्तिरुद्वातेनोन्नीयमाना सूर्यमार्गेण विशन्ती, पुनरुत्थिता निःसरन्ती चेति ध्यायेत्।

Verse 107

पुनश् च शून्यमार्गेण विशतीं स्वस्य चिन्तयेत् एवं सर्वत्र सन्धेयं मूर्तिपैश् च परस्परं

पुनश्च शून्यमार्गेण स्वस्य शक्तिं (वा चैतन्यं) विशन्तीं चिन्तयेत्। एवं सर्वत्र मूर्तिभिः परस्परं सन्धानं कर्तव्यम्।

Verse 108

सम्पूज्य धारिकां शक्तिं कुण्डे सन्तर्प्य च क्रमात् तत्त्वतत्त्वेश्वरा मुर्तीर्मूर्तीर्शांश् च घृतादिभिः

धारिकां शक्तिं सम्पूज्य, ततः क्रमेण कुण्डे सन्तर्प्य, तत्त्वतत्त्वेश्वरमूर्तीः तासां मूर्तीशांश्च घृतादिभिः जुहुयात्।

Verse 109

सम्पूज्य तर्पयित्वा तु सन्निधौ संहिताणुभिः समुद्यतामिति ङ समुद्गमानिति ज सूर्यमार्गेणेति छ मूर्ति मूर्तीशांश्चेति ज घटस्थण्डिलेत्यादिः, घृतादिभिरत्यन्तः पाठो घ पुस्तके नास्ति संहितात्मभिरिति ख सहितात्मभिरिति छ संघटाणुभिरिति ज शतं सहस्रमर्धं वा पूर्णया सह होमयेत्

सम्पूज्य तर्पयित्वा च सन्निधौ संहिताणुभिः होमं कुर्यात्। शतं सहस्रमर्धं वा पूर्णया सह यथाविधि होमयेत्।

Verse 110

तत्त्वतत्त्वेश्वरा मूर्तिर्मूर्तीशांश् च करेणुकान् तथा सन्तर्प्य सान्निध्ये जुहुयुर्मूर्तिपा अपि

तत्त्वतत्त्वेश्वरां मूर्तिं मूर्तीशांश्च करेणुकाशक्तीः सम्यक् सन्तर्प्य, सान्निध्ये मूर्तिपा अपि वह्नौ जुहुयुः।

Verse 111

ततो ब्रह्मभिरङ्गैश् च द्रव्यकालानुरोधतः सन्तर्प्य शक्तिं कुम्भाम्भःप्रोक्षिते कुशमूलतः

ततो ब्रह्ममन्त्रैरङ्गैश्च द्रव्यकालानुरोधतः शक्तिं सम्यक् सन्तर्प्य, कुम्भाम्भःप्रोक्षितकुशमूलतः कर्म स्थापयेत्।

Verse 112

लिङ्गमूलं च संस्पृश्य जपेयुर्होमसङ्ख्यया सन्निधानं हृदा कुर्युर्वर्मणा चावगुण्ठनं

लिङ्गमूलं संस्पृश्य होमसङ्ख्यया जपेयुः; हृदा सन्निधानं कुर्युः, वर्ममन्त्रेण चावगुण्ठनं विधाय।

Verse 113

एवं संशोध्य ब्रह्मादि विष्ण्वन्तादि विशुद्धये विधाय पूर्ववत्सर्वं होमसङ्ख्याजपादिकम्

एवं ब्रह्मादिविष्ण्वन्तं विशुद्धये संशोध्य, पूर्ववत् सर्वं विधाय—होमसङ्ख्याजपादिकं समाचरेत्।

Verse 114

कुशमध्याग्रयोगेन लिङ्गमध्याग्रकं स्पृशेत् यथा यथा च सन्धानं तदिदानीमिहोच्यते

कुशमध्याग्रयोगेन लिङ्गमध्याग्रकं स्पृशेत्; यथायथं सन्धानविधिः इदानीमिहोच्यते।

Verse 115

, छ च ॐ हां ॐ हां ॐ ॐ वां ॐ भूं हां वां क्ष्मामूर्तये नम इति ज घ पुस्तके भूं भूं वां इति विशेषः ॐ हां हां ॐ ॐ वां ॐ ॐ हूं हूं वाह्यमूर्तये नम इति ङ ओ हां वां आं ॐ आं षां ॐ भूं भूं वा वह्निमूर्तये नमः एवञ्च यजमानादिमूर्तिभिरभिसन्धेयं पञ्चमूर्त्यात्मकेप्येवं सन्धानं हृदयादिभिः

‘छ’ ‘च’ इत्येतयोः—“ॐ हां ॐ हां ॐ ॐ वां ॐ भूं हां वां क्ष्मामूर्तये नमः” इति। ‘ज’ ‘घ’ इत्यत्र पुस्तके “भूं भूं वां” इति विशेषः। अनन्तरं—“ॐ हां हां ॐ ॐ वां ॐ ॐ हूं हूं वाह्यमूर्तये नमः”। पुनः—“ॐ हां वां आं ॐ आं षां ॐ भूं भूं वा वह्निमूर्तये नमः”। एवं यजमानादिमूर्तिभिः सह मनसा सन्धानं कर्तव्यम्; पञ्चमूर्त्यात्मकेऽपि हृदयादिषु न्यासस्थानेषु एवमेव सन्धानं विधेयम्।

Verse 116

मूलेन स्वीयवीजैर् वा ज्ञेयन्तत्त्वत्रयात्मके शिलापिण्डो वृषेष्वेवं पूर्णाछिन्नं सुसंवरैः

मूलेन स्वीयबीजैर्वा ज्ञेयं तत्त्वत्रयात्मकम्। एवं वृषरूपे शिलापिण्डः पूर्णोऽच्छिन्नः सुसंवरैः सुसंयतः कार्यः।

Verse 117

भागाभागविशुद्ध्यर्थं होमं कुर्याच्छतादिकं न्यूनादिदोषमोषाय शिवेनाष्टाधिकं शतं

भागाभागविशुद्ध्यर्थं होमं कुर्याच्छतादिकम्। न्यूनादिदोषमोक्षाय शिवेनाष्टाधिकं शतम्।

Verse 118

हुत्वाथ यत् कृतं कर्म शिवश्रोत्रे निवेदयेत् एतत्समन्वितं कर्म त्वच्छक्तौ च मया प्रभो

हुत्वाथ यत्कृतं कर्म शिवश्रोत्रे निवेदयेत्। एतत्समन्वितं कर्म त्वच्छक्तौ च मया प्रभो।

Verse 119

ॐ नमः भगवते रुद्राय रुद्र नमोस्तु ते विधिपूर्णमपूर्णं वा स्वशक्त्यापूर्य गृह्यतां

ॐ नमो भगवते रुद्राय। रुद्र नमोऽस्तु ते। विधिपूर्णमपूर्णं वा स्वशक्त्यापूर्य गृह्यताम्।

Verse 120

ॐ ह्रीं शाङ्करि पूरय स्वाहा इति पिण्डिकायां अथ लिङ्गे न्यसेज् ज्ञानी क्रियाख्यं पीठविग्रहे

ॐ ह्रीं शाङ्करि पूरय स्वाहा—इति मन्त्रं जपन् ज्ञानी साधकः प्रथमं पिण्डिकायां ततः लिङ्गे न्यासं कुर्यात्; एवं पीठविग्रहे क्रियाख्यं तत्त्वं प्रतिष्ठापयेत्।

Verse 121

आधाररूपिणीं शक्तिं न्यसेद् ब्रह्मशिलोपरि निबध्य सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं त्रिरात्रकं

आधाररूपिणीं शक्तिं ब्रह्मशिलोपरि न्यसेत्; तां निबध्य सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं वा त्रिरात्रकं वा अधिवसेत्।

Verse 122

शिवाग्रे तदिति ङ समर्पितमिति ख , घ , ज च रुद्राय रुद्रो रुद्र नमोस्तु ते इति ङ , ज च स्वशक्त्यापूज्येति ख , छ च ॐ ह्रूं इति घ पूजयेति ख , छ , ङ च निरुध्येति ख , ज , ङ च एकरात्रमथो वापि यद्वा सद्योधिवासनं विनाधिवासनं यागः कृतो ऽपि फलप्रदः

शिवाग्रे ‘तत्’ इति वा ‘समर्पितम्’ इति वा; अथवा ‘रुद्राय—रुद्रो रुद्र नमोऽस्तु ते’ इति जपेत्। ‘स्वशक्त्या पूज्य’ इति वा ‘ॐ ह्रूं’ इति वा; ‘पूजये’ ‘निरुध्य’ इति पाठभेदाः। एकरात्रमथवा सद्योधिवासनं कृत्वा, अधिवासनं विना कृतोऽपि यागः फलप्रदः।

Verse 123

स्वमन्त्रैः प्रत्यहं देयमाहुतीनां शतं शतं शिवकुम्भादिपूजाञ्च दिग्बिलञ्च निवेदयेत्

स्वमन्त्रैः प्रत्यहं आहुतीनां शतं शतं दद्यात्; शिवकुम्भादिपूजां च कुर्यात्, दिग्बिलं च निवेदयेत्।

Verse 124

गुर्वादिसहितो वासो रात्रौ नियमपूर्वकम् अधिवासः स वसतेवधेर्भावः समीरितः

गुर्वादिसहितो रात्रौ नियमपूर्वकं वासः—स एव अधिवासः; स च वसतिवधेः पर्यन्तं भावः इति समीरितः।