Adhyaya 83
Chapter 83 — निर्वाणदीक्षाकथनम् (Description of the Nirvāṇa Initiation)
अध्यायेऽस्मिन् समयदीक्षातो निर्वाणदीक्षायाः प्रवृत्तिः, ईशानकल्पप्रयोगे मोक्षाभिमुखस्य दीक्षाविधानस्य निरूपणं च। मूलमन्त्रस्य मन्त्रदीपनं, हृदय-शिरो-मुखेष्वङ्गन्यासः, तथा होमक्रमाः—एकत्रित्र्याहुतयः, वषट्/वौषट्-प्रत्ययाः, ध्रुवा-मन्त्राः—उग्र-शान्ति-पुष्टिकर्मसु यथायोग्यं निर्दिश्यन्ते। मुख्यं तन्त्रं संस्कृतसूत्रं सुषुम्णारूपेण ध्यायित्वा संहारमुद्रादिभिः नाडीक्रियाभिः अवगुण्ठनरक्षया च प्रतिष्ठापनम्; त्र्याहुतिभिः हृदयमन्त्रेण च सन्निधिस्थापनं पुनःपुनः। अनन्तरं कलापाश-शोधनबन्धनं, ग्रहण-बन्धनं, तत्त्वदर्शन-कल्पनाः, शान्त्यतीत-ध्यानं च। अन्ते प्रायश्चित्तहोमाः, शिष्यस्य व्यवस्थापनं (दिक्-नियमनं, स्नानं, आहारनियमाः), विसर्जनं चण्डेशपूजा च, तथा दीक्षाधिवासन-समापनं—सर्वं मोक्षलक्ष्येण समन्वितम्।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये समयदीक्षाकथनं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः अथ त्र्यशीतितमो ऽध्यायः निर्वाणदीक्षाकथनं ईश्वर उवाच अथ निर्वाणदीक्षायां कुर्यान्मूलादिदीपनं पाशबन्धनशक्त्यर्थं ताडनादिकृतेन वा
इत्यादिमहापुराणे आग्नेये समयदीक्षाकथनं नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ त्र्यशीतितमोऽध्यायः—निर्वाणदीक्षाकथनम्। ईश्वर उवाच—अथ निर्वाणदीक्षायां मूलादिदीपनं कुर्यात्, पाशबन्धनशक्त्यर्थं; ताडनादिकृतेन वा।
Verse 2
एकैकया तदाहुत्या प्रत्येकं तत्त्रयेण वा वीजगर्भशिखार्धन्तु हूं फडन्तध्रुवादिना
एकैकया तदाहुत्या प्रत्येकं तत्त्रयेण वा, बीजगर्भशिखार्धं तु, हूंफडन्तध्रुवादिना हवनं कुर्यात्।
Verse 3
ॐ ह्रूं ह्रौं हौं ह्रूं फडिति मूलमन्त्रस्य दीपनं ॐ ह्रूं हौं हौं ह्रूं फडिति हृदय एवं शिरोमुखे
ॐ ह्रूं ह्रौं हौं ह्रूं फडिति मूलमन्त्रस्य दीपनम्। ॐ ह्रूं हौं हौं ह्रूं फडिति हृदये, एवं शिरसि मुखे च न्यसेत्।
Verse 4
प्रत्येकं दीपनं कुर्यात् सर्वस्मिन् क्रूरकर्मणि शान्तिके पौष्टिके चास्य वषडन्तादिनाणुना
प्रत्येकं दीपनं कुर्यात् सर्वस्मिन् क्रूरकर्मणि; शान्तिके पौष्टिके चास्य वषडन्तादिनाणुना।
Verse 5
वषड्वौषट्समोपेतैः सर्वकाम्योपरि स्थितैः हवनं संवरैः कुर्यात् सर्वत्राप्यायनादिषु
वषड्वौषट्समोपेतैः सर्वकाम्योपरि स्थितैः मन्त्रैः संवरैः सह हवनं कुर्यात्, सर्वत्राप्यायनादिषु।
Verse 6
ततः स्वसव्यभागस्थं मण्डले शुद्धविग्रहं अडिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हूं हों हूं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः३ ॐ हूं हां हां हूं फडिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ ह्रं ह्रीं ह्रं ह्रं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः वषडन्तादिनात्मनेति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः शिष्यं सम्पूज्य तत् सूत्रं सुषुम्णेति विभावितं
ततः स्वसव्यभागस्थितं मण्डले शुद्धविग्रहं ध्यायेत्। चिह्नितपुस्तकपाठेषु मन्त्रभेदाः— “ॐ हूं हों हूं फट्”, अथवा “ॐ हूं हां हां हूं फट्”, अथवा “ॐ ह्रं ह्रीं ह्रं ह्रं फट्”; केषुचित् “वषडाद्यन्ताक्षरात्मना” इति। शिष्यं सम्यक् सम्पूज्य, तत् सूत्रं ‘सुषुम्णा’ इति विभाव्य संस्कुर्यात्।
Verse 7
मूलेन तच्छिखाबन्धं पादाङ्गुष्ठान्तमानयेत् संहारेण मुमुक्षोस्तु बध्नीयाच्छिष्यकायके
मूलेन तच्छिखाबन्धं पादाङ्गुष्ठान्तं नयेत्। संहारेण तु मुमुक्षोः शिष्यकायके दृढं बध्नीयात्।
Verse 8
पुंसस्तु दक्षिणे भागे वामे नार्या नियोजयेत् शक्तिं च शक्तिमन्त्रेण पूजितान्तस्य मस्तके
पुंसः दक्षिणे भागे, नार्याः वामे नियोजयेत्। शक्तिं च शक्तिमन्त्रेण पूजितान्तस्य मस्तके स्थापयेत्।
Verse 9
संहारमुद्रयाअदाय सूत्रं तेनैव योजयेत् नाडीन्त्वादाय मूलेन सूत्रे न्यस्य हृदार्चयेत्
संहारमुद्रया आदाय सूत्रं तेनैव योजयेत्। नाडीन् त्वादाय मूलेन सूत्रे न्यस्य हृदा अर्चयेत्।
Verse 10
अवगुण्ठ्य तु रुद्रेण हृदयेनाहुतित्रयं प्रदद्यात्सन्निधानार्थं शक्तावप्येवमेव हि
अवगुण्ठ्य तु रुद्रेण, हृदयेनाहुतित्रयं प्रदद्यात् सन्निधानार्थम्। शक्तावपि एवमेव हि।
Verse 11
ॐ हां वर्णाध्वने नमो हां भवनाध्वने नमः ॐ हां कालाध्वने नमः शोध्याध्वानं हि सूत्रके
ॐ। हां बीजेन वर्णाध्वने नमः, हां बीजेन भवनाध्वने नमः। ॐ। हां बीजेन कालाध्वने नमः। सूत्रके हि शोध्याध्वानः एवं शोध्यते।
Verse 12
न्यस्यास्त्रवारिणा शिष्यं प्रोक्ष्यास्त्रमन्त्रितेन च पुष्पेण हृदि सन्ताड्य शिष्यदेहे प्रविश्य च
अस्त्रवारिणा न्यासं कृत्वा, अस्त्रमन्त्रितेन वारिणा शिष्यं प्रोक्ष्य; पुष्पेण हृदि सन्ताड्य, मन्त्रशक्तिं शिष्यदेहे प्रविश्य च कारयेत्।
Verse 13
गुरुश् च तत्र हूङ्कारयुक्तं रेचकयोगतः चैतन्यं हंसवीजस्थं विश्लिष्येदायुधात्मना
तत्र गुरुर्हूङ्कारयुक्तेन रेचकयोगतः, हंसबीजस्थं चैतन्यं आयुधात्मना विश्लिष्येत्।
Verse 14
ॐ हौं हूं फट् आछिद्य शक्तिसूत्रेण हां हं स्वाहेति चाणुना संहारमुद्रया सूत्रे नाडीभूते नियोजयेत्
“ॐ हौं हूं फट्” इत्युच्चार्य, शक्तिसूत्रेण आच्छिद्य; “हां हं स्वाहा” इति चाणुना संहारमुद्रया, नाडीभूते सूत्रे नियोजयेत्।
Verse 15
ॐ हां हं हां आत्मने नमः व्यापकं भावयेदेनं तनुत्राणावगुण्ठयेत् अपुस्तकपाठः ॐ हां पदात्मने नमः ॐ हां वर्णात्मने नमः ॐ हां मन्त्रात्मने नमः ॐ हां कालात्मने नम इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां हौं हूं फट् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तन्मात्रेणावगुण्ठयेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः आहुतित्रितयं दद्यात् हृदा सन्निधिहेतवे
“ॐ हां हं हां आत्मने नमः” इति मन्त्रेण एनं व्यापकं भावयेत्, ततः तनुत्राणरूपेण अवगुण्ठयेत्। ततः हृदा सन्निधिहेतवे आहुतित्रितयं दद्यात्।
Verse 16
विद्यादेहञ्च विन्यस्य शान्त्यतीतावलोकनं तस्यामितरतत्त्वाद्यं मन्त्रभूतं विचिन्तयेत्
विद्यादेहं विन्यस्य शान्त्यतीतावलोकनं कृत्वा, तस्यां स्थितौ ‘इतर’तत्त्वादीनि नानातत्त्वानि मन्त्रस्वरूपाणि इति विचिन्तयेत्।
Verse 17
ॐ हां हौं शान्त्यतीतकलापाशाय नम इत्य् अनेनावलोकयेत् हे तत्त्वे मन्त्रमप्येकं पदं वर्णाश् च षोडश तथाष्टौ भुवनान्यस्यां वीजनाडीकथद्वयं
ॐ हां हौं शान्त्यतीतकलापाशाय नम इत्यनेनावलोकयेत्। हे तत्त्वे! अस्यां साधनायां एकपदात्मकमपि मन्त्रं, षोडश वर्णान्, अष्ट भुवनानि, तथा बीजनाडीकथद्वयं च निर्दिश्यते।
Verse 18
विषयञ्च गुणञ्चैकं कारणं च सदा शिवं सितायां शान्त्यतीतायामन्तर्भाव्य प्रपीडयेत्
विषयं गुणं चैकं कारणं च सदा शिवे सितायां शान्त्यतीतायां शक्तौ अन्तर्भाव्य, तदैक्यं दृढं प्रपीडयेत्।
Verse 19
ॐ हौं शान्त्यतीतकलापाशाय हूं फट् संहारमुद्रयाअदाय विदध्यात् सूत्रमस्तके पूजयेदाहुतींस्तिस्रो दद्यात् सन्निधिहेतवे
ॐ हौं शान्त्यतीतकलापाशाय हूं फट् इति जपन् संहारमुद्रया, सूत्रं मस्तके विन्यस्य; पूजां कृत्वा सन्निधिहेतवे तिस्रोऽऽहुतीर्दद्यात्।
Verse 20
तत्त्वे द्वे अक्षरे द्वे च वीजनाडीकथद्वयं गुणौ मन्त्रौ तथाब्जस्थमेकं कारणमीश्वरं
तत्त्वे द्वे, अक्षरे द्वे, बीजनाडीकथद्वयं; गुणौ द्वौ, मन्त्रौ द्वौ; तथा अब्जस्थ एक ईश्वरः एकं कारणं परम्।
Verse 21
पदानि भानुसङ्ख्यानि भुवनानि दश सप्त च एकञ्च विषयं शान्तौ कृष्णायामच्युतं स्मरेत्
शान्तिकर्मणि भानुसङ्ख्यैः (द्वादशभिः) पदैः जपन्, भुवनानि दश सप्त चैकं च ध्यायन्, कृष्णायां रात्रौ एकमेव विषयं मनसा निधाय अच्युतं स्मरेत्।
Verse 22
ताडयित्वा समादाय मुखसूत्रे नियोजयेत् जुहुयान्निजवीजेन सान्निध्यायाहुतित्रयं
ताडयित्वा तत् समादाय मुखसूत्रे नियोजयेत्; ततः स्ववीजेन सान्निध्यार्थं आहुतित्रयं जुहुयात्।
Verse 23
विद्यायां सप्त तत्त्वानि पादानामेकविंशतिं षड् वर्णान् सञ्चरं चैकं लोकानां पञ्चविंशतिं
अस्यां विद्यायां सप्त तत्त्वानि, पादानामेकविंशतिः, षड्वर्णाः, सञ्चरश्चैकः, लोकानां पञ्चविंशतिश्च निरूप्यते।
Verse 24
गुणानान्त्रयमेकञ्च विषयं रुद्रकारणं अन्तर्भाव्यातिरिक्तायां जीवनाडीकथद्वयं
गुणानां त्रयम्, विषयश्चैकः, रुद्रकारणं, अन्तर्भाव्यातिरिक्ते, तथा जीवनाडीकथयोर्द्वयं—एतानि व्याख्येयानि।
Verse 25
अस्त्रमादाय दध्याच्च पदं द्व्यधिकविंशतिं लोकानाञ्च कलानाञ्च षष्टिं गुणचतुष्टयं
अस्त्रमादाय, पदं द्व्यधिकविंशतिं ध्यायेत्; लोकानां कलानां च षष्टिं, तथा गुणचतुष्टयं च चिन्तयेत्।
Verse 26
ॐ हां हौं हों शान्त्यतीतकलापाशायेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्राणां त्रयमेकञ्च विषयं कारणं हरिं अन्तर्भाव्य प्रतिष्ठायां शुक्लयान्ताडनादिकं
ॐ हां हौं हों—शान्त्यतीतकलापाशाय इति मन्त्रः, चिह्नितपुस्तकपाठे तथा निर्दिष्टः। प्रतिष्ठाकर्मणि मन्त्राणां त्रयम्, एकं चापरं मन्त्रं—विषयं कारणं हरिं च अन्तर्भाव्य—शुक्लयन्त्रप्रताडनादिकं विधिं सह प्रयोजयेत्।
Verse 27
विधाय नाभिसूत्रस्थां सन्निधायाहुतीर्यजेत् ह्रीं भुवनानां शतं साग्रंपदानामष्टविंशतिं
नाभिसूत्रस्थं न्यासं विधाय, आहुतिं सन्निधाय यजेत्। ह्रीं बीजेन भुवनानां शतं साग्रं, पदानामष्टाविंशतिं च सम्यक् प्रयोजयेत्।
Verse 28
वीजनाडीसमीराणां द्वयोरिन्द्रिययोरपि वर्णन्तत्त्वञ्च विषयमेकैकं गुणपञ्चकं
वीजनस्य नाडीसमीरयोश्च, तथा द्वयोरिन्द्रिययोः अपि, एकैकस्य तत्त्वं विषयं गुणपञ्चकं च क्रमशः वर्णयति।
Verse 29
हेतुं ब्रह्माण्डमन्त्रस्थं शम्बराणां चतुष्टयं निवृत्तौ पीतवर्णायामन्तर्भाव्य प्रताडयेत्
हेतुं ब्रह्माण्डमन्त्रे अन्तर्भाव्य, निवृत्तौ पीतवर्णायां शम्बराणां चतुष्टयं समावेश्य प्रताडयेत्।
Verse 30
आदौ यत्तत्त्वभागान्ते सूत्रे विन्यस्यपूजयेत् जुहुयादाहुतीस्तिस्रः सन्निधाय पावके
आदौ तत्तत्त्वं सूत्रस्य भागान्ते विन्यस्य पूजयेत्। ततः पावके सन्निधाय तिस्रोऽऽहुतीर्जुहुयात्।
Verse 31
इत्यादाय कलासूत्रे योजयेच्छिष्यविग्रहात् सवीजायान्तु दीक्षायां समयाचारयागतः
इत्यादाय यत् साधनं तद् कलासूत्रे शिष्यविग्रहाद् आनीय योजयेत्। सवीजदीक्षायां तु समयाचारयागतं विधिमनुसरेत्॥
Verse 32
देहारम्भकरक्षार्थं मन्त्रसिद्धिफलादपि इष्टापूर्तादिधर्मार्थं व्यतिरिक्तं प्रबन्धकं
देहारम्भकरक्षार्थं मन्त्रसिद्धिफलार्थं च। इष्टापूर्तादिधर्मार्थं व्यतिरिक्तः प्रबन्धकः॥
Verse 33
चैतन्यबोधकं सूक्ष्मं कलानामन्तरे स्मरेत् अमुनैव क्रमेणाथ कुर्यात्तर्पणदीपने
चैतन्यबोधकं सूक्ष्मं कलानामन्तरे स्मरेत्। अमुनैव क्रमेणाथ कुर्यात् तर्पणदीपने॥
Verse 34
आहुतिभिः स्वमन्त्रेण तिसृभिस्तिसृभिस् तथा ॐ हौं शान्त्यतीतकलापाशाय स्वाहेत्यादितर्पणं ॐ हां हं हां शान्त्यतीतकलापाशाय हूम्फडित्यादिदीपनं तत् सूत्रं व्याप्तिबोधाय कलास्थानेषु पञ्चसु
आहुतिभिः स्वमन्त्रेण तिसृभिस्तिसृभिस्तथा। ॐ हौं शान्त्यतीतकलापाशाय स्वाहेत्यादितर्पणम्॥ ॐ हां हं हां शान्त्यतीतकलापाशाय हूम्फडित्यादिदीपनम्॥ तत् सूत्रं व्याप्तिबोधाय कलास्थानेषु पञ्चसु॥
Verse 35
ह्रीं त्रिभुवनाधिपानामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पदानामूनविंशतिमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः आदौ सतत्त्वभावेनेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ हां हौं हौं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्गृह्य कुङ्कुमाज्येन तत्र साङ्गं शिवं यजेत् हूम्फडन्तैः कलामन्त्रैर् भित्त्वा पाशाननुक्रमात्
कुङ्कुमाज्येन सङ्गृह्य तत्र साङ्गं शिवं यजेत्। हूम्फडन्तैः कलामन्त्रैर्भित्त्वा पाशाननुक्रमात्॥ (पाठान्तराणि: ह्रीं त्रिभुवनाधिपानाम्; पदानामूनविंशतिम्; आदौ सतत्त्वभावेन; ॐ हां हौं हौं इति च)
Verse 36
नमो ऽन्तैश् च प्रविश्यान्तः कुर्याद् ग्रहणबन्धने ॐ हूं हां हौं हां हूं फट् शान्त्यतीतकलां गृह्णामि बध्नामि चेत्यादिमन्त्रैः कलानां ग्रहणबन्धनादिप्रयोगः पाशादीनाञ्च स्वीकारो ग्रहणं बन्धनं पुनः
अन्तः प्रविश्य नमोऽन्तैश्च समाप्य, ‘ॐ हूं हां हौं हां हूं फट्’ इति मन्त्रेण ग्रहणबन्धनं कुर्यात्— ‘शान्त्यतीतकलां गृह्णामि बध्नामि’ इत्यादिमन्त्रैः कलानां ग्रहणबन्धनादिप्रयोगः; पाशादीनामपि स्वीकारः। एवं पुनर्ग्रहणबन्धनविधिः कथितः।
Verse 37
पुरुषं प्रति निःशेषव्यापारप्रतिपत्तये उपवेश्याथ तत् सूत्रं शिष्यस्कन्धे निवेशयेत्
पुरुषं प्रति निःशेषव्यापारप्रतिपत्तये प्रथमं तं उपवेश्य, ततः तत्सूत्रं शिष्यस्य स्कन्धे निवेशयेत्।
Verse 38
विस्तृताघप्रमोषाय शतं मूलेन होमयेत् शरावसम्पुटे पुंसः स्त्रियाश् च प्रणितोदरे
विस्तृताघप्रमोषाय मूलेन शतं होमयेत्; शरावसम्पुटे पुंसः स्त्रियाश्च प्रणितोदरे (तत्कर्म कुर्यात्)।
Verse 39
हृदस्त्रसम्पुटं सूत्रं विधायाभ्यर्चयेद्धृदा सूत्रं शिवेन साङ्गेन कृत्वा सम्पातशोधितं
हृदस्त्रसम्पुटं सूत्रं विधाय, हृदा मन्त्रेण तदभ्यर्चयेत्। ततः साङ्गेन शिवमन्त्रेण सूत्रं संस्कृत्य, सम्पातशोधितं शुद्धं भवति।
Verse 40
निदध्यात् कलशस्याधो रक्षां विज्ञापयेदिति शिष्यं पुष्पं करे दत्वा सम्पूज्य कलशादिकं
कलशस्याधो रक्षां निदध्यात्, रक्षाविधिं शिष्यं विज्ञापयेत्। ततः शिष्यस्य करे पुष्पं दत्त्वा, कलशादिकं सम्पूज्य समापयेत्।
Verse 41
प्रणमय्य वहिर्यायाद् यागमन्दिरमध्यतः मण्डलत्रितयं कृत्वा मुमुक्ष्वनुत्तराननान्
प्रणम्य यागमन्दिरस्य मध्यात् बहिर्यायात्। मण्डलत्रितयं कृत्वा मुमुक्षुः अनुत्तराननान् देवान् सम्यगर्चयेत्॥
Verse 42
भुक्तये पूर्ववक्त्रांश् च शिष्यांस्तत्र निवेशयेत् प्रथमे पञ्चगव्यस्य प्राशयेच्चुल्लकत्रयं
भुक्त्यर्थं पूर्वाभिमुखान् शिष्यान् तत्र निवेशयेत्। प्रथमे पञ्चगव्यस्य चुल्लकत्रयं प्राशयेत्॥
Verse 43
पाणिना कुशयुक्तेन अर्चितानन्तरान्तरं चरुन्ततस्तृतीये तु ग्रासत्रितयसम्मितं
कुशयुक्तेन पाणिना अर्चितं चरुं यथाकालं दद्यात्। तृतीये तु ग्रासत्रयसम्मितं भागं प्राशयेत्॥
Verse 44
अष्टग्रासप्रमाणं वा दशनस्पर्शवर्जितं पालाशपुटके मुक्तौ भुक्तौ पिप्पलपत्रके
अष्टग्रासप्रमाणं भुञ्जीत, दशनस्पर्शवर्जितम्। पालाशपुटके निक्षिप्य मुक्तौ, पिप्पलपत्रके भुक्तौ॥
Verse 45
कुम्भमाज्येनेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः निदध्यान् पूर्ववद्धृदा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हृदा सम्भोजनं दत्वा पूतैर् आचामयेज्जलैः दन्तकाष्ठं हृदा कृत्वा प्रक्षिपेच्छोभने शुभं
हृदा सम्भोजनं दत्वा पूतैर् आचामयेज्जलैः। दन्तकाष्ठं हृदा कृत्वा प्रक्षिपेच्छोभने शुभे॥ (क्वचित् ‘कुम्भमाज्येन’ इति पाठः; क्वचित् ‘निदध्यान् पूर्ववत्’ इति पाठः)
Verse 46
न्यूनादिदोषमोषाय मूलेनाष्टोत्तरं शतं विधाय स्थिण्डिलेशाय सर्वकर्मसमर्पणं
न्यूनादिदोषनिवारणार्थं मूलेन मन्त्रेणाष्टोत्तरशतं जपं वा हवनं कृत्वा, ततः स्थिण्डिलेशाय सर्वकर्मसमर्पणं कुर्यात्।
Verse 47
पूजाविसर्जनञ्चास्य चण्डेशस्य च पूजनं निर्माल्यमपनीयाथ शेषमग्नौ यजेच्चरोः
अस्य पूजायाः विसर्जनं विधाय, चण्डेशस्यापि पूजनं कुर्यात्। ततः निर्माल्यं अपनयित्वा, शिष्टं चरुं अग्नौ यजेत्।
Verse 48
कलशं लोकपलांश् च पूजयित्वा विसृज्य च विसृजेद्गणमग्निञ्च रक्षितं यदि वाह्यतः
कलशं लोकपालांश्च पूजयित्वा, तान् विसृज्य च; गणानपि विसृजेत्। वाह्यतः रक्षितोऽग्निः यदि, स यथाविधि संरक्ष्य समाप्यताम्।
Verse 49
वाह्यतो लोकपालानां दत्वा सङ्क्षेपतो बलिं भस्मना शुद्धतोयैर् वा स्नात्वा या गालयं विशेत्
वाह्यतः लोकपालानां संक्षेपतो बलिं दत्त्वा, भस्मना शुद्धतोयैर्वा स्नात्वा, ततः यागालयं विशेत्।
Verse 50
गृहस्थान् दर्भशय्यायां पूर्वशीर्षान् सुरक्षितान् हृदा सद्भस्मशय्यायां यतीन् दक्षिणमस्तकान्
गृहस्थाः दर्भशय्यायां पूर्वशीर्षाः सुरक्षिताः स्थापनीयाः; यतयः तु सद्भस्मशय्यायां धृत्या दक्षिणमस्तकाः स्थापनीयाः।
Verse 51
शिखाबद्धसिखानस्त्रसप्तमाणवकान्वितान् विज्ञाय स्नापयेच्छिष्यांस्ततो यायात् पुनर्वहिः
शिखाबद्धां सम्यग्विज्ञाय, सप्तमाणवकसहितान् सशस्त्रान् च तान् निरीक्ष्य, शिष्यान् स्नापयेत्; ततः पुनर्बहिर्यायात्।
Verse 52
ॐ हिलि हिलि त्रिशूलपाणये स्वाहा पञ्चगव्यञ्चरुं प्राश्य गृहीत्वा दन्तधावनं समाचम्य शिवं ध्यात्वा शय्यामास्थाय पावनीं
ॐ हिलि हिलि त्रिशूलपाणये स्वाहा इति। पञ्चगव्यं चरुं च प्राश्य, दन्तधावनं गृहीत्वा, समाचम्य, शिवं ध्यात्वा, पावनीं शय्यामास्थाय शयीत।
Verse 53
दीक्षागतङ्क्रियाकाण्डं संस्मरन् संविशेद्गुरुः इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तो विधिर्दीक्षाधिवासने
दीक्षासम्बद्धं क्रियाकाण्डं संस्मरन् गुरुः संविशेत्। इति दीक्षाधिवासने विधिः सङ्क्षेपतः प्रोक्तः।
Frequently Asked Questions
The technical core is the activation (dīpana) and deployment of mūla/aṅga mantras through nyāsa and homa, centered on consecrating and installing a sūtra envisioned as Suṣumṇā, then performing kalā-pāśa purification and grahaṇa–bandhana operations to establish sannidhi and loosen bondage.
It frames initiation as a controlled purification-and-binding technology: the sūtra/nāḍī work, kalā-pāśa visualization, and seizing-binding rites function to reorganize subtle forces, establish divine presence, and progressively ‘pierce’ bonds (pāśa), making the procedure explicitly mokṣa-oriented rather than merely protective or prosperity-focused.