
दमनकारोहणविधिः (Dāmanaka-ārohaṇa-vidhi) — Procedure for Raising/Placing the Dāmanaka Garland
अध्यायेऽस्मिन् वास्तुप्रतिष्ठायां दमनकारोहणस्य ईशानमुखो विधिः प्रतिपाद्यते। हरक्रोधसमुद्भवो भैरवो देवान् निगृह्य, शिववचनात् अस्य पूजायाः अव्यभिचारि फलम् इति मिथ्याधिकारः प्रदर्श्यते। साधकः शुभतिथीः (सप्तमीं वा त्रयोदशीं) गृह्णीयात्; शैवोच्चारणेन पवित्रवृक्षं पूजयित्वा ‘प्रबोध्य’ आवाहयेत्, अपराह्णे च अधिवासनं कुर्यात्। ततः सूर्यशङ्करपावकान् पूजयित्वा मूल-शिरः-काण्ड-पत्र-पुष्प-फलादीनि देवतायाः परितः दिक्षु नियतस्थानेषु स्थापयेत्, विशेषतः ईशाने शिवपूजनं कुर्यात्। प्रातः स्नानानन्तरं जगन्नाथपूजा, दमनार्पणं, अञ्जलिमन्त्रजपः (आत्मविद्या-शिवात्म-मूलादि ईश्वरान्तमन्त्राः) च; अन्ते न्यूनाधिकदोषशमनप्रार्थना, चैत्रमासपुण्येन स्वर्गप्राप्तिश्चोच्यते।
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः अथ अशीतितमो ऽध्यायः दमनकारोहणविधिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये दमनकारोहविधिं पूर्ववदाचरेत् हरकोपात् पुरा जातो भैरवो दमिताः सुराः
इत्यादिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणनामैकोनाशीतितमोऽध्यायः समाप्तः। अथाशीतितमोऽध्यायः—दमनकारोहणविधिः। ईश्वर उवाच—दमनकारोहविधिं वक्ष्ये; पूर्ववदाचरेत्। पुरा हरकोपात् भैरवो जातः; तेन सुरा दमिताः।
Verse 2
तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा प्रसन्नेनेरितं चेदं पूजयिष्यन्ति ये नराः
तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा प्रसन्नेन ईरितम्—इदं ये नराः पूजयिष्यन्ति।
Verse 3
परिपूर्णफलं तेषां नान्यथा ते भविष्यति सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां दमनं संहितात्मभिः
तेषां परिपूर्णफलं भविष्यति, नान्यथा। सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां दमनं संहितात्मभिः कर्तव्यम्।
Verse 4
सम्पूज्य बोधयेद्वृक्षं भववाक्येन मन्त्रवित् हरप्रसादसंभूत त्वमत्र सन्निधीभव
सम्पूज्य मन्त्रवित् भववाक्येन वृक्षं बोधयेत्—‘हरप्रसादसम्भूत, त्वमत्र सन्निधीभव।’
Verse 5
शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्यो ऽसि शिवाज्ञया गृहे ऽप्यामन्त्रणं कुर्यात् सायाह्ने चाधिवासनं
‘शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्योऽसि शिवाज्ञया। गृहेऽप्यामन्त्रणं कुर्यात्, सायाह्ने चाधिवासनम्।’
Verse 6
यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्यशङ्करपावकान् देवस्य पश्चिमे मूलं दद्यात्तस्य मृदा युतं
यथाविधि सूर्यशङ्करपावकान् समभ्यर्च्य, देवस्य पश्चिमे मृदायुतं मूलं दद्यात्।
Verse 7
वामेन शिरसा वाथ नालं धात्रीं तथोत्तरे दक्षिणे भग्नपत्रञ्च प्राच्यां पुष्पञ्च धारणं
वामे शिरो धारयेत्; नालं धात्रीं चोत्तरे; दक्षिणे भग्नपत्रं; प्राच्यां पुष्पं—एषा धारणाविधिः।
Verse 8
पुटिकास्थं फलं मूलमथैशान्यां यजेच्छिवं पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा आमन्त्र्य शिरसि न्यसेत्
ऐशान्यां दिशि शिवं यजेत्। पुटिकास्थं फलं मूलं चाञ्जलौ कृत्वा, आमन्त्र्य, शिरसि न्यसेत्।
Verse 9
आमन्त्रितो ऽसि देवेश प्रातःकाले मया प्रभो कर्तव्यस्तपसो लाभः पूर्णं सर्वं तवाज्ञया
देवेश प्रभो! प्रातःकाले मया त्वम् आमन्त्रितोऽसि। तपसो लाभः कर्तव्यः; तवाज्ञया सर्वं पूर्णं भवति।
Verse 10
मूलेन शेषं पात्रस्थं पिधायाथ पवित्रकं प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्
मूलेन पात्रस्थं शेषं पिधाय, ततः पवित्रकं गृहीत्वा, प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्।
Verse 11
नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा दमनैः पूजयेत्ततः शेषमञ्जलिमादाय आत्मविद्याशिवात्मभिः
नित्यं नैमित्तिकं कर्म कृत्वा दमनैस्ततः पूजयेत्। शेषपुष्पाण्यञ्जलिना गृहीत्वा आत्मविद्याशिवात्ममन्त्रैः समर्पयेत्॥
Verse 12
मूलाद्यैर् ईश्वरान्तैश् च चतुर्थाञ्जलिना ततः ॐ हौं मखेश्वराय मखं पूरय शूलपाणये नमः देवेश पूजाकाले इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गन्धपुष्पादिनार्चयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं वह्निं च सम्पूज्य गुरुं प्रार्च्याथ बोधयेत्
मूलादिमन्त्रैरीश्वरान्तैश्च चतुर्थाञ्जलिना ततः। ‘ॐ हौं मखेश्वराय मखं पूरय शूलपाणये नमः, देवेश पूजाकाले’ इति जपेत्। गन्धपुष्पादिभिरर्चयेत्। शिवं वह्निं च सम्पूज्य गुरुमादौ समर्च्याथ देवतां बोधयेत्॥
Verse 13
भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मया कृतं सर्वं तदस्तु सम्पूर्णं यच्च दामनकं मम सकलं चैत्रमासोत्थं फलं प्राप्य दिवं व्रजेत्
भगवन्, यन्मया कृतं तदतिरिक्तं वा हीनं वा सर्वं सम्पूर्णं भवतु। मम सकलं दामनकं चैत्रमासोत्थं फलं प्राप्य दिवं व्रजेत्॥
The rite is prescribed on Saptamī (7th) or Trayodaśī (13th), performed by disciplined practitioners (saṃhita-ātmabhis).
Adhivāsana functions as a pre-consecratory lodging/installation step done in the late afternoon, following formal invitation (āmantraṇa), to stabilize the rite before the morning worship sequence.
It explicitly centers Śiva worship in the north-east (Īśāna) direction and uses directional placement (dik-vinyāsa) of ritual components, expressing sacred space as a mandalic, Śaiva-ordered field.