Adhyaya 63

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लक्ष्मीस्थापनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्टितमो ऽध्यायः सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच एवं तार्क्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेस् तथा प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या स्वस्वमन्त्रेण तां शृणु

इत्यादिमहापुराणेऽग्निपुराणे लक्ष्मीस्थापनं नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः। अथ त्रिषष्टितमोऽध्यायः—सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनम्। भगवानुवाच—एवं तार्क्ष्यस्य चक्रस्य ब्रह्मणो नृहरेश्च प्रतिष्ठा विष्णुवत् कार्या, स्वस्वमन्त्रेण; तां शृणु।

Verse 2

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर च्छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतान् त्रायस त्रायस हूं फट् सुदर्शनाय नमः अभ्यर्च्य चक्रं चानेन रणे दारयेते रिपून्

सुदर्शन महाचक्र शान्त दुष्टभयङ्कर। छिन्द छिन्द भिन्द भिन्द विदारय विदारय। परमन्त्रान् ग्रस ग्रस भक्षय भक्षय भूतान्। त्रायस त्रायस हूं फट्। सुदर्शनाय नमः। अनेन मन्त्रेण चक्रमभ्यर्च्य रणे रिपून् दारयेत्।

Verse 3

ॐ क्षौं नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा नरसिंहस्य मन्त्रोयं पातालाख्यस्य वच्मि ते ह शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः पातालेभ्यः फट् असुरेभ्यः फट् मन्त्ररूपेभ्यः फट् मन्त्रजातिभ्यः फट् संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट् नमो ऽस्तु ते नरसिंहस्य विद्येयं हरिरूपार्थसिद्धिदा

ॐ क्षौं नरसिंह उग्ररूप ज्वल ज्वल प्रज्वल प्रज्वल स्वाहा। नरसिंहस्य मन्त्रोऽयं पातालाख्यः वच्मि ते—ह शोषय शोषय निकृन्तय निकृन्तय तावद्यावन्मे वशमागताः। पातालेभ्यः फट्, असुरेभ्यः फट्, मन्त्ररूपेभ्यः फट्, मन्त्रजातिभ्यः फट्। संशयान्मां भगवन्नरसिंहरूप विष्णो सर्वापद्भ्यः सर्वमन्त्ररूपेभ्यो रक्ष रक्ष ह्रूं फट्। नमोऽस्तु ते। नरसिंहस्य विद्येयं हरिरूपार्थसिद्धिदा।

Verse 4

त्रिलोक्यमोहनैर् मन्त्रैः स्थाप्यस्त्रैलोक्यमोहनः गदो दक्षे शान्तिकरो द्विभुजो वा चतुर्भुजः

त्रिलोक्यमोहनैर् मन्त्रैः स्थाप्यः त्रैलोक्यमोहनः। गदो दक्षे शान्तिकरः द्विभुजो वा चतुर्भुजः।

Verse 5

वामोर्ध्वे कारयेच्चक्रं पाञ्चजन्यमथो ह्य् अधः श्रीपुष्टिसंयुक्तं कुर्याद् बलेन सह भद्रया

वामोर्ध्वभागे चक्रं कारयेत्, अधस्तात् पाञ्चजन्यशङ्खं च। श्रीपुष्टिसंयुक्तं बलेन भद्रया सह च विन्यसेत्॥

Verse 6

प्रासादे स्थापयेद्विष्णुं गृहे वा मण्डपे ऽपि वा वामनं चैव वैकुण्ठं हयास्यमनिरुद्धकं

प्रासादे विष्णुं स्थापयेत्, गृहे वा मण्डपेऽपि वा—वामनं च वैकुण्ठं हयास्यं चानिरुद्धकम्॥

Verse 7

स्थापयेज्जलशय्यास्थं मत्स्यादींश्चावतारकान् सङ्कर्षणं विश्वरूपं लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकं

स्थापयेज्जलशय्यास्थं, मत्स्यादीन् चावतारकान्। सङ्कर्षणं विश्वरूपं, लिङ्गं वै रुद्रमूर्तिकम्॥

Verse 8

अर्धनारीश्वरं तद्वद्धरिशङ्करमातृकाः भैरवं च तथा सूर्यं ग्रहांस्तद्विनायकम्

अर्धनारीश्वरं तद्वत् हरिशङ्करमातृकाः। भैरवं च तथा सूर्यं ग्रहांस्तद्विनायकम्॥

Verse 9

दर दर इति ख, ग, ङ, इति चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ॐ फट् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रक्ष रक्ष ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिरूपा सुमिद्विदा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गौरीमिन्द्रादिकां लेप्यां चित्रजां च बलाबलां पुस्तकानां प्रतिष्ठां च वक्ष्ये लिखनतद्विधिं

केषुचित् चिह्नितपुस्तकेषु “दर दर” इति पाठः; अन्यत्र “रक्ष रक्ष ॐ फट्” इति; अन्यत्र “रक्ष रक्ष ह्रीं फड्” इति; द्वयोश्च “हरिरूपा सुमिद्विदा” इति पाठः। इदानीं गौरीं, इन्द्रादिदेवतासम्बद्धं लेप्यं, चित्रजविधिं, बलाबलविधानं, पुस्तकानां प्रतिष्ठां च, तेषां लेखनविधिं सह वक्ष्ये॥

Verse 10

स्वस्तिके मण्डले ऽभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितं लेख्यञ्च लिखितं पुस्तं गुरुर्विद्यां हरिं यजेत्

स्वस्तिकमण्डले हरिमभ्यर्च्य शरपत्रासने स्थितं देवं ध्यायेत्। लेखनीं लेख्यं च पुस्तकमपि पूजयेत्; गुरुर्विद्यां हरिं च यजेत्॥

Verse 11

यजमानो गुरुं विद्यां हरिं लिपिकृतं नरं प्राङ्मुखः पद्मिनीं ध्यायेत् लिखित्वा श्लोकपञ्चकं

यजमानः प्राङ्मुखो भूत्वा गुरुं विद्यां हरिं च ध्यायेत्। लिपिकृतं नरं पद्मिनीं च स्मरेत्; श्लोकपञ्चकं लिखित्वा ततः कर्म समाचरेत्॥

Verse 12

रौप्यस्थमस्या हैम्या च लेखन्या नागराक्षरं ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्या शक्त्या दद्याच्च दक्षिणां

एतद् नागराक्षरेण लिखेत्, हैम्या लेखन्या रौप्यस्थे निधापयेत्। यथाशक्ति ब्राह्मणान् भोजयेत्, दक्षिणां च प्रदद्यात्॥

Verse 13

गुरुं विद्यां हरिं प्रार्च्य पुराणादि लिखेन्नरः पूर्ववन्मण्डलाद्ये च ऐशान्यां भद्रपीठके

गुरुं विद्यां हरिं च प्रथमं प्रार्च्य, नरः पुराणादि लिखेत्। पूर्ववन्मण्डलादिकं कृत्वा, ऐशान्यां दिशि भद्रपीठके उपविश्य लिखेत्॥

Verse 14

दर्पणे पुस्तकं दृष्ट्वा सेचयेत् पूर्ववद् घटैः नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा शय्यायां तु न्यसेन्नरः

दर्पणे पुस्तकप्रतिबिम्बं दृष्ट्वा, पूर्ववद् घटैः सेचनं कुर्यात्। नेत्रोन्मीलनकं कृत्वा, नरः शय्यायां तु तन्न्यसेत्॥

Verse 15

न्यसेत्तु पौरुषं सूक्तं देवाद्यं तत्र पुस्तके कृत्वा सजीवीकरणं प्रार्च्य हुत्वा चरुं ततः

ततः तस्मिन् पुस्तके देवाद्यं पौरुषं सूक्तं न्यसेत्। सजीवीकरणं विधाय पूर्वं समर्च्य, ततः चरुं हुत्वा वह्नौ समर्पयेत्॥

Verse 16

सम्प्राश्य दक्षिणाभिस्तु गुर्वादीन् भोजयेद्द्विजान् रथेन हस्तिना वापि भ्राम्येत् पुस्तकं नरैः

सम्प्राश्य दक्षिणाभिः सह गुरून् आदीन् च द्विजान् भोजयेत्। नरैः रथेन हस्तिना वा पुस्तकं परिभ्रामयेत्॥

Verse 17

गृहे देवालयादौ तु पुस्तकं स्थाप्य पूजयेत् वस्त्रादिवेष्टितं पाठादादावन्ते समर्चयेत्

गृहे देवालयादौ वा पुस्तकं स्थाप्य पूजयेत्। वस्त्रादिभिः वेष्टितं पाठस्य आदौ अन्ते च समर्चयेत्॥

Verse 18

त्वा च प्रदापयेत् ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या शक्त्यादद्याच्च दक्षिणामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्वमण्डपपार्श्वे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पुस्तकं नर इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्ते सदार्चयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जगच्छान्तिञ्चावधार्य पुस्तकं वाचयेन्नरः अध्यायमेकं कुम्भाद्भिर्यजमानादि सेचयेत्

तच्च प्रदापयेत्; ब्राह्मणान् शक्त्या भोजयेत्, शक्त्यादद्याच्च दक्षिणाम्। जगच्छान्तिं चावधार्य नरः पुस्तकं वाचयेत्; अध्यायमेकं पठयेत्। ततः कुम्भोदकैः यजमानादीन् सेचयेत्॥

Verse 19

द्विजाय पुस्तकं दत्वा फलस्यान्तो न विद्यते त्रीण्याहुरतिदानानि गावः पृथ्वीं सरस्वती

द्विजाय पुस्तकं दत्त्वा तस्य दानफलस्य अन्तो न विद्यते। त्रीण्यतिदानानि आहुः—गावः, पृथ्वी, सरस्वती च॥

Verse 20

विद्यादानफलं दत्वा मस्यन्तं पत्रसञ्चयं यावत्तु पत्रसङ्ख्यानमक्षराणां तथानघ

हे अनघ! विद्यादानफलरूपं मस्यलिखितं पत्रसञ्चयं दत्त्वा, यावत् पत्रसङ्ख्यानं तावद् एव पुण्यं तिष्ठति; तथा अक्षराणां सङ्ख्यया अपि पुण्यवृद्धिः भवति।

Verse 21

तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते पञ्चरात्रं पुराणानि भारतानि ददन्नरः कुलैकविंशमुद्धृत्य परे तत्त्वे तु लीयते

यः पञ्चरात्रं पञ्चरात्रशास्त्राणि पुराणानि भारतानि च ददाति, स विष्णुलोके तावद्वर्षसहस्राणि महीयते; कुलैकविंशं समुद्धृत्य अन्ते परे तत्त्वे लीयते।