Adhyaya 319

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजा नामाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मण्डलानि ईश्वर उवाच सर्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः

इत्याग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजानामाष्टादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः—मण्डलानि। ईश्वर उवाच—सर्वतोभद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे; प्राचीमुखः विषुवकाले यथेष्टकर्मणा सुधीः शक्तिं समासाधयेत्।

Verse 2

चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतो ऽङ्कयेत्

अथ चित्रास्वात्यन्तरेण दृष्टसूत्रेण वा पुनः। पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतोऽङ्कयेत्॥

Verse 3

द्विपर्णकमिति ख कोटिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्कयेद्दक्षिणोत्तरम् मध्ये द्वयं प्रकर्तव्य स्फालयेद्दक्षिनोत्तरम्

द्विपर्णकमिति। तन्मध्यात्कोटिद्वयं दक्षिणोत्तरमङ्कयेत्। मध्ये द्वयं प्रकर्तव्यं स्फालयेद्दक्षिणोत्तरम्॥

Verse 4

शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्

शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत्। एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्॥

Verse 5

जायते तत्र कर्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् वसुभक्तेन्दु द्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका

तत्र कर्तव्यं भद्रं स्वेदकरं शुभम्। वसुभक्तेन्दुद्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका॥

Verse 6

द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्धै सकपोलकम् कीणबन्धविचित्रन्तु द्विपदं तत्र वर्तयेत्

द्वारं द्विपदिकं कार्यं पद्ममानार्धमितं तथा। सकपोलकसमायुक्तं कीणबन्धविचित्रितं द्विपदं तत्र विन्यसेत्॥

Verse 7

शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम् रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं

शुक्लं पद्मं प्रलेख्यं स्यात् कर्णिका पीतवर्णिका। केशरं चित्रितं कार्यं रक्तवीथीं च कल्पयेत्। द्वारं लोकेशरूपं स्यात्॥

Verse 8

रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकाब्जकं शृणु असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिकृत्

नित्यविधौ रक्तकोणो विधेयः; नैमित्तिके तु अब्जकं शृणु। असंसक्तं संसक्तं च द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिप्रदम्॥

Verse 9

असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् बालो युवा च वृद्धश् च नामतः फलसिद्धिदाः

असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तु त्रिधा पृथक्। बालो युवा च वृद्धश्च नामतः फलसिद्धिदाः॥

Verse 10

पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत् वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु

पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत्। वृत्तानि पञ्च कल्प्यानि पद्मक्षेत्रसमप्रमाणकानि॥

Verse 11

प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर् नवभिर्युता केशराणि चतुर्विंशद्वितीये ऽथ तृतीयके

प्रथमे विन्यासे तत्र कर्णिका भवति, सा नवभिः पुष्करैः समन्विता; द्वितीये तथा तृतीयके च चतुर्विंशतिः केशराणि भवन्ति।

Verse 12

दलसन्धिर्गजकुम्भ निभान्तर्यद्दलाग्रकम् पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं

यत्र दलसन्धिर्गजकुम्भनिभः, दलाग्रं चान्तर्मुखं भवति, तत् कमलं पञ्चमे व्योमरूपं संसक्तं च स्मृतम्।

Verse 13

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर् विस्तराद्भजेत् भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर् वर्तयेद्दलम्

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर्विस्तराद्भजेत्; भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर्दलम् वर्तयेत्।

Verse 14

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम्; सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत् तथा।

Verse 15

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत् सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत्

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत्; सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा, बालपद्मं तथा भवेत्।

Verse 16

सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्

सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत्। तीक्ष्णाग्रेण सुवातेन कमलं विन्यसेद् यत् भुक्तिमुक्तिप्रदं भवेत्॥

Verse 17

भुक्तिवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं नवनाभं नवहस्तं भागैर् मन्त्रात्मकैश् च तत्

भुक्तिवृद्ध्यर्थं वश्यादिकर्मार्थं च समानमितं बालपद्मं विन्यसेत्। नवनाभं नवहस्तं च तत् भागैर्मन्त्रात्मकैर्विभजेत्॥

Verse 18

मध्ये ऽब्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता

मध्येऽब्जं विन्यसेत्; पट्टिकाबीजं द्वारेणाब्जमानतः। कण्ठोपकण्ठमुक्तानि; तद्बाह्ये वीथिका मता॥

Verse 19

पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम्

सा पञ्चभागान्विता; समन्ताद्दशभागिका च। दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि; द्वारपद्मं सवीथिकम्॥

Verse 20

तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता पद्मवद्द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं

तद्बाह्ये पञ्च पदिकाः; वीथिका यत्र भूषिता। द्वारकण्ठं पद्मवत्; पदिकं चोष्ठकण्ठकं च विधीयते॥

Verse 21

कपोलं पदिकं कार्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटम् कोणबन्धं त्रिपत्तन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत्

कपोलं पदिकां च कार्यां, दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटं विन्यसेत्। कोणबन्धः त्रिपत्तन्तु-युक्तः स्यात्, द्विपट्टं च वज्रवद् दृढं भवेत्॥

Verse 22

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम्

मध्ये कमलं शुक्लं पीतं रक्तं नीलं च ध्यायेत्। पीतशुक्लं धूम्रवर्णं तथा रक्तं पीतं च—एषा भावना मुक्तिदा॥

Verse 23

पूर्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकं जपेत् प्रासादमध्यतो ऽभ्यर्च्य शक्रादीनब्जकादिषु

पूर्वादौ कमलान्यष्टौ विन्यस्य, शिवविष्ण्वादिकं जपेत्। प्रासादमध्यतोऽभ्यर्च्य, शक्रादीन् अब्जकादिषु पूजयेत्॥

Verse 24

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेघभाक् पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत्

वाह्यवीथिषु अस्त्राणि विन्यसेत्, तत्र विष्ण्वादीन् अश्वमेघभाक् प्रतिष्ठापयेत्। पवित्रारोहणादौ च महामण्डलं आलिखेत्॥

Verse 25

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर् विवर्तयेत् पञ्चभागमितेति ख , छ च द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः

पुरा क्षेत्रम् अष्टहस्तं विन्यस्य, रसपक्षैः विवर्तयेत्। ख-छ-भागौ पञ्चभागमितौ स्याताम्। मध्ये द्विपदं कमलं स्थाप्य, ततः वीथिकां पदिकां च विन्यसेत्॥

Verse 26

दिग्विदिक्षु ततो ऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु

ततः दिग्विदिक्षु अष्टासु नीलाब्जानि विवर्तयेत्। मध्यपद्मप्रमाणेन तानि त्रिंशत्पद्मानि स्युः॥

Verse 27

दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः

दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च। तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः॥

Verse 28

द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्वहिः

द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु। वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्बहिः॥

Verse 29

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि तु रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्चमण्डले

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि तु। रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्च मण्डले॥

Verse 30

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह। पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्॥

Verse 31

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा

द्विपदविन्यासः ‘कमल’ इति कथ्यते। ‘वीथी’ मार्गः, ‘पट्टिका’ पट्टबन्धः। दिक्षु तदेव ‘पङ्कज’ इति संज्ञितम्। ‘चतुष्क’विन्यासः विधीयते; तस्य पृष्ठतः वीथी भवति। ‘पदिका’ अपि द्विपदप्रमाणा।

Verse 32

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः पञ्चाब्जमण्डले ह्य् अस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्वकम्

अस्मिन् पञ्चाब्जमण्डले द्वाराणि मध्यतः स्थाप्यानि, कण्ठोपकण्ठयुक्तानि। पूर्वादारभ्य वर्णाः—प्रथमं सितं ततः पीतम्।

Verse 33

वैदूर्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् उत्तराब्जन्तु शङ्खाभमन्यत् सर्वं विचित्रकम्

दक्षिणाब्जं वैदूर्याभं कार्यम्; वारुणं कमलं कुन्दाभं श्वेतम्। उत्तराब्जं शङ्खाभं भवेत्; अन्यत् सर्वं विचित्रवर्णकम्।

Verse 34

सर्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् विकारभक्तन्तुर्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत्

सर्वकामप्रदं मण्डलं वक्ष्ये; तस्य प्रमाणं दशहस्तम्। अपेक्षितविकारानुसारं भागविभागः कार्यः, चतुरश्रं विन्यासं भवेत्; द्वारं तु द्विपदविस्तारम्।

Verse 35

मध्ये पद्मं पूर्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्रञ्चैव करद्वयम्

मध्ये पद्मं पूर्ववत् स्थापयेत्। अथ ‘विघ्नध्वंस’ं वदामि—चतुर्हस्तं रूपं कृत्वा, पुरं च, वृत्रं च करद्वयेन धार्यं/नियोज्यम्।

Verse 36

वीथीका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर् वहुभिर्वृता तद्वदुपकण्ठयुतानीति ख , ञ च हस्तमात्राणि द्वाराणि विक्षु वृत्तं सपद्मकम्

वीथिका हस्तमात्रा कार्या, बहुभिः स्वस्तिकचिह्नैः परिवृता। तथैव ‘ख’ ‘ञ’ इत्येतौ उपकण्ठयुक्तौ विधेयौ। द्वाराण्यपि हस्तमात्राणि; विक्षुषु वृत्तं सपद्मकं लिखेत्।

Verse 37

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश् च निष्कलः हृदयादीनि पूर्वादौ विदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत्

पञ्च शुक्लानि पद्मानि विन्यस्य, मध्ये निष्कलं पूजयेत्। पूर्वादारभ्य हृदयाद्यङ्गमन्त्रान् यजेत्, विदिक्षु चास्त्रमन्त्रान् पूजयेत्।

Verse 38

प्राग्वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे शतभागे तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि

प्राग्वद् पञ्च ब्रह्माणि विन्यसेत्; अतः बुद्ध्याधारं वदामि। शतभागविभागे तिथिभागे च पद्मं विन्यस्य, दिशि दिशि लिङ्गाष्टकं स्थापयेत्।

Verse 39

मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम्

मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत्। आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य लतादिकं च कल्पयेत्।

Verse 40

चतुःषट्पञ्चमाष्टादि खाछिखाद्यादि मण्डलम् खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात्

चतुःषट्पञ्चमाष्टादि-क्रमेण, खाछिखाद्यादि-वर्णक्रमेण च मण्डलं कल्पयेत्। सर्वं चन्द्रसूर्यगमनानुगतं बोध्यम्; ‘खाक्षि’ च इन्दुवर्णनात् तथोच्यते।

Verse 41

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्दशशतानि हि मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य सन्ति च

चतुर्दशशतानि चत्वारिंशदधिकानि मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य च सन्ति।

Verse 42

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं शृणु दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत्

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं विधिं शृणु; दिक्षु लोमलेपनं पञ्चत्रयञ्चैकं, ततः त्रयं पञ्च च।

Verse 43

ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः मध्येन द्बिपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं

ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं स्थापयेत्; पार्श्वकोष्ठयोर्मध्यदेशे द्विपदं पद्मं कुर्यात्, एकं पङ्कजं च।

Verse 44

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारमलोपनात् तत्पार्श्वशोभाः षड्लोप्य लताः शेषास् तथा हरेः

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारादारभ्य पार्श्वशोभाः कुर्यात्; षड्लोप्य शेषा लताः हरेरपि तथा विन्यसेत्।

Verse 45

ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम्

ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम्; रश्मिमानससमायुक्तं वेदलोपाच्च तत् शोभिकं कथ्यते।

Verse 46

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास् तथाष्ट च

पञ्चविंशतिपत्रं पद्मं लिखेत्; ततः पीठमपीठकं च स्थापयेत्। द्वयं द्वयं यथास्थानं रक्षित्वा, अष्टौ चोपशोभाः सम्यक् विन्यसेत्।

Verse 47

देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये परं लघु लोपयेदिति ञ लोपयेदिति ट मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम्

देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये, परं लघु च यथास्थानं विन्यसेत्। ‘लोपयेत्’ इत्यत्र ञं लोपयेत्, तथा ‘लोपयेत्’ इत्यत्र टं लोपयेत्। मध्ये नवपदं पद्मं, कोणे भद्रचतुष्टयम्।

Verse 48

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्डलं शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु

शेषं त्रयोदशपदं; मण्डलं तु बुद्ध्याधार एव। हरादिषु मतेषु बुद्ध्याधारं शतपत्रं षष्ट्यधिकं (षष्ट्युत्तरशतपत्रं) पद्मं कथ्यते।