Adhyaya 314
Adhyaya 314 — Tvaritājñāna (Immediate/Quick Knowledge) (Colophon/Transition)
अध्यायोऽयं त्वरिताज्ञाननाम्नो विद्याखण्डस्य समाप्तिसूचक-कोलोफोनेनैव निरूप्यते। आग्नेयपरम्परायां स कोलोफोनः संरचनासन्धिरिव—एकं विद्यामोड्यूलं समाप्य तत्क्षणं परं तान्त्रिक-क्रमं प्रवर्तयति। मन्त्रशास्त्रकाण्डे एते संक्रमणाः पाठ्यक्रम-क्रमसूचकाः; त्वरितज्ञानं मन्त्रप्रयोग-विधिषु प्रवर्तते। कथाप्रसङ्गः पूर्ववत्—भगवानग्निः प्रकाशकः, वसिष्ठः श्रोता—इति, येन ‘शीघ्रविधयः’ अपि धर्म्योपदेशस्याङ्गत्वेन स्थिताः, न केवलं जादू-प्रयोगाः।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताज्ञानं नाम त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः स्तम्भनादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे विषव्याधिमरोगञ्च मारणं शमनं पुनः
इत्याग्नेये महापुराणे त्वरिताज्ञानं नाम त्रयोदशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ चतुर्दशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः स्तम्भनादिमन्त्राः। अग्निरुवाच—स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे; विषव्याधिमरोगं च मारणं शमनं पुनः।
Verse 2
भूर्जे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षड्ङ्गुलम् मुखपादचतुर्ष्केषु ततो मन्त्रं न्यसेद्द्विजः
भूर्जपत्रे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षडङ्गुलप्रमाणं कृत्वा, मुखपादचतुष्केषु ततः मन्त्रं न्यसेद्द्विजः।
Verse 3
चतुष्पादेषु क्रीं कारं ह्रीं कारं मुखमध्यतः गर्भे विद्यां ततो लिख्य साधकं पृष्ठतो लिखेत्
चतुष्पादेषु क्रींकारं लिखेत्, मुखमध्यतः ह्रींकारं च। गर्भे विद्यां ततः लिखित्वा, पृष्ठतो ‘साधक’शब्दं लिखेत्।
Verse 4
मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यमेत् विधाय कूर्मपृष्ठेन करालेनाभिसम्पठेनत्
मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यसेत्। कूर्मपृष्ठेन विन्यस्य करालेनाभिसम्पठेत्।
Verse 5
महाकूर्मं पूजयित्वा पादप्रोक्षन्तु निक्षिपेत् ताडयेद्वामपादेन स्मृत्वा शत्रुञ्च सप्तधा
महाकूर्मं सम्यक् पूजयित्वा पादोदकेन प्रोक्ष्य तद्वस्तु निक्षिपेत्। ततः शत्रुं स्मृत्वा वामपादेन सप्तकृत्वस्ताडयेत्॥
Verse 6
ततः सञ्जायते शत्रोस्तम्भनं मुखरागतः कृत्वा तु भैरवं रूपं मालामन्त्रं समालिखेत्
ततः मुखोच्चारितेन कर्मणा शत्रोः स्तम्भनं सञ्जायते। भैरवरूपं कृत्वा ततो मालामन्त्रं समालिखेत्॥
Verse 7
ॐ शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु ॐ हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट् हेतुञ्च समालिख्य तज्जपान्तं महाबलं वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्दक्षिणे करे
ॐ शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु ॐ हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट्। हेतुं च समालिख्य तज्जपान्तं कुर्यात्; तन्महाबलम्। वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्, दक्षिणे करे च लिप्येत॥
Verse 8
लिखेन्मन्त्रमघोरस्य संग्रामे स्तम्भयेदरीन् ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर स्पन्द नित्यक्लिन्ने द्रव हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा एतेन रोचनाद्यैस्तु तिलकाम्मोहयेज्जगत्
अघोरस्य मन्त्रं लिखेत्; संग्रामेऽरीन् स्तम्भयेदिति श्रूयते। ॐ नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर स्पन्द नित्यक्लिन्ने द्रव हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा। एतेन रोचनाद्यैः रञ्जनैस्तु तिलकं कृत्वा जगन्मोहयेत्॥
Verse 9
ॐ फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल त्रैलोक्यं मोहय गुह्यकालिके स्वाहा अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च
ॐ फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल त्रैलोक्यं मोहय गुह्यकालिके स्वाहा। अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं स्यात्। गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च॥
Verse 10
नारीरजः क्षिपेद्रात्रौ शय्यादौ द्वेषकृद्भवेत् गोखुरञ्च तथा शृङ्गमश्वस्य च खुरं तथा
रात्रौ शय्यादिषु नारीरजः क्षिप्तं द्वेषजनकं मलत्वेन मन्यते। तदपाकरणाय गोखुरं शृङ्गं च अश्वखुरश्चोपयुज्यते।
Verse 11
शिरः सर्पस्य संक्षिप्तं हृहेषूच्चाटनं भवेत् करवीरशिफा पीता ससिद्धार्था च मरणे
सर्पशिरः संक्षिप्तं गृहेषु उच्चाटनकारकं कथ्यते। पीता करवीरशिफा ससिद्धार्था च मरणकर्मणि विहिता।
Verse 12
व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं तदर्थकृत् सरटं षट्पदञ्चापि तथा कर्कटवृश्चिकम्
तदर्थं प्रतिकर्मणि व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं सरटं षट्पदं तथा कर्कटवृश्चिकं चोपयोजयेत्।
Verse 13
चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तैले तदभ्यङ्गश् च कुष्ठकृत् ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय मारय ॐ सों मं वुं चुं ॐ शं वां कें ॐ स्वहा अनेनार्कशतैर् अर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्
चूर्णीकृत्य तैले क्षिपेत्; तेन तैलाभ्यङ्गः कुष्ठजनक इति कथ्यते। मन्त्रः—“ॐ नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय मारय। ॐ सों मं वुं चुं; ॐ शं वां कें; ॐ स्वाहा।” अनेनार्कशतैरर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्।
Verse 14
भूर्जे वा प्रतिमायां वा मारणाय रिपोर्ग्रहाः ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी ॐ मञ्जरी माहेश्वरी ॐ वेताली कौमारी ॐ काली वैष्णवी ॐ अघोरा वाराहि ॐ वेताली इन्त्राणी उर्वशी ॐ जयानी यक्षिणी नवमातरो हे मम शत्रुं गृह्णत भूर्जे नाम रिपोर्लिख्य श्मशाने पूजिते म्रियेत्
मरणाय रिपोर्ग्रहान् भूर्जपत्रे प्रतिमायां वा विन्यसेत्—“ॐ कुञ्जरी ब्रह्माणी, ॐ मञ्जरी माहेश्वरी, ॐ वेताली कौमारी, ॐ काली वैष्णवी, ॐ अघोरा वाराहि, ॐ वेताली इन्द्राणी, ॐ उर्वशी, ॐ जयानी यक्षिणी। नवमातरः, हे मम शत्रुं गृह्णत।” भूर्जे रिपोर्नाम लिखित्वा श्मशाने पूजिते स म्रियते इति।
Frequently Asked Questions
It emphasizes textual closure and curricular continuity—ending Tvaritājñāna and preparing the reader for the next applied mantra section without breaking the Agni–Vasiṣṭha revelation frame.
By placing rapid techniques within a structured dharmic curriculum, it implies that speed or efficacy must remain accountable to right order, restraint, and the broader puruṣārtha framework.