Adhyaya 313
Tvaritājñānam (Knowledge of Tvaritā, the Swift Goddess) — Agni Purana, Adhyāya 314 (as introduced after 313)
अग्निर्देवः पूर्वोक्तमन्त्रसङ्ग्रहात् निवर्त्य त्वरितादेव्याः तन्त्रकर्मविधिं निरूपयति। बीजबहुलं त्वरितामन्त्रं, न्यासपूजा, द्विभुज-अष्टभुजध्यानभेदाः, आधारशक्तिस्थापनं, पद्मासनं, सिंहवाहनं, हृदाद्यङ्गन्यासश्चोच्यते। दिक्षु मण्डलक्रमे गायत्री-शक्तिपूजा, मध्ये स्थाप्यदेवताः, द्वारपालाः जया-विजया-किङ्कराश्च निर्दिश्यन्ते। अनन्त-कुलिका-वासुकि-शङ्खपाल-तक्षक-महापद्म-कर्कोट-पद्म(पद्मा)नागराजेभ्यो नामव्याहृतिहोमः। निग्रहचक्रे एकाशीतिपदलेखनं, लेख्यद्रव्याणि, साध्यनामस्थापनस्थानं च; ततः उग्ररक्षा-मारणप्रयोगाः, काली/कालरात्रिकासम्बन्धाः, यमसीमाचित्रणं, गूढरक्षोच्चारणानि, मस्यादिनिर्माणं, श्मशान-चतुष्पथादिषु लेखनं, कुम्भाधः वल्मीकविभीतकवृक्षादिषु न्यासः। अनुग्रहचक्रं शुभद्रव्यैः, रुद्र-विद्यावर्णक्रमजालं, प्रत्यङ्गिरारूपनिर्माणं, निग्रहानुग्रहयोः संयुक्तं चतुःषष्टिपदचक्रं च वर्ण्यते। अन्ते अमृती/विद्याबीजं ‘क्रीं सः हूं’, त्रिह्रीं-परिवेष्टनं, ताबीजधारण-कर्णजपाद्युपयोगैः शत्रुनिवारणं विषादहरणं च धर्मनियमेन प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
ं फट् स्वाहा इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताज्ञानम् अग्निर् उवाच ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायैनमः त्वरितां पूजयेन्न्यस्य द्विभुजाञ्चाष्टवाहुकां आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिकम्
ं फट् स्वाहा—इत्याग्नेये महापुराणे नानामन्त्राणां नाम द्वादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—त्वरिताज्ञानम्। अग्निरुवाच—ॐ ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायै नमः। न्यासं कृत्वा त्वरितां पूजयेत्—द्विभुजां चाष्टबाहुकां; आधारशक्तिं पद्मं सिंहासनं च न्यस्य देवीं हृदादिषु॥
Verse 2
पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणींस्त्रियाः
पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया। हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणीं स्त्रियाः॥
Verse 3
हुंकारां क्षेमकारीञ्च फट्कारीं मध्यतो यजेत् जयाञ्च विजयां द्वारि किङ्करञ्च तदग्रतः
मध्यदेशे हुंकारां क्षेमकारीं फट्कारीं च यजेत्। द्वारदेशे जयां विजयां च स्थापयित्वा पूजयेत्, तदग्रतः किङ्करं च।
Verse 4
लिलैहीमैश् च सर्वाप्त्यै नामव्याहृतिभिस् तथा अनन्ताय नमः स्वाहा कुलिकाय नमः स्वधा
लिलैः (मृदुभिः) उच्चारणैः ‘हीं’ बीजेन च सर्वार्थसिद्ध्यर्थं नामव्याहृतीः प्रयुञ्जीत— “अनन्ताय नमः स्वाहा”, “कुलिकाय नमः स्वधा” इति।
Verse 5
स्वाहा वासुकिराजाय शङ्खपालाय वौषट् तक्षकाय वषन्नित्यं महापद्माय वै नमः
वासुकिराजाय स्वाहा। शङ्खपालाय वौषट्। तक्षकाय वषट् नित्यं (हविः समर्पयेत्)। महापद्माय वै नमः।
Verse 6
स्वाहा कर्कोटनागाय फट् पद्माय च वै नमः लिखेन्निग्रहचक्रन्तु एकाशीतिपदैर् नरः
“कर्कोटनागाय स्वाहा, फट्, पद्माय च वै नमः” इति मन्त्रं लिखेत्। नरः एकाशीतिपदैः निग्रहचक्रं लिखेत्।
Verse 7
वस्ते पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च मध्ये कोष्ठे साध्यनाम पूर्वादौ पट्टिकासु च
वस्त्रे पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च लिखेत्। मध्ये कोष्ठे साध्यनाम, पूर्वादौ पट्टिकासु च (क्रमेण) लिखेत्।
Verse 8
ॐ ह्रीं क्षूं छन्द छन्द चतुरः कण्ठकान् कालरात्रिकां ऐशादावम्बुपादौ च यमराज्यञ्च वाह्यतः कालीनारवमाली कालीनामाक्षमालिनी
ॐ ह्रीं क्षूं—एतेन बीजेन चतुरः छन्दांसि पुनःपुनरावाहयेत्, कण्ठरक्षकान् न्यसेत्, कालरात्रिकां च समाह्वयेत्। ईशानादिदिशः आरभ्य अम्बुपादौ (शुद्ध्याधारौ) स्थापयेत्, बहिर्भागे यमराज्यं च। एवं काली नादमालाविभूषिता, अक्षरमालाधारिणी च भवति।
Verse 9
मामोदेतत्तदोमोमा रक्षत स्वस्व भक्षवा यमपाटटयामय मटमो टट मोटमा
मां रक्षत—एतन्मन्त्रं मा व्यर्थं भवतु। सर्वतः परितो रक्षत। स्वस्वभागभक्षका यूयं निवर्तध्वम्। यमपथगान् यमदूतांश्च निवारयत, आमयं च अपाकुरुत—दुष्टशक्तयः प्रतिहन्यन्ताम्।
Verse 10
वामो भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट यमराजाद्वाह्यतो वं तं तोयं मारणात्मकं
अयं वामाचारः—“भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट” इति, तथा “वं तं” इति। एतेन संस्कृतं तोयं यमराजादिव बहिर्निष्क्रान्तं मारणात्मकं भवति।
Verse 11
कज्जलं निम्बनिर्यासमज्जासृग्विषसंयुतम् काकपक्षस्य लेखन्या श्मशाने वा चतुष्पथे
कज्जलं निम्बनिर्यासेन मज्जासृग्विषैश्च संयुतं कृत्वा, काकपक्षकृतलेखन्या, श्मशाने वा चतुष्पथे वा लिखेत्।
Verse 12
निधापयेत् कुम्भाधस्ताद्वल्मीके वाथ निक्षिपेत् विभीतद्रुमशास्वाधो यन्त्रं सर्वारिमर्दनम्
यन्त्रं कुम्भाधस्तान् निधापयेत्, अथवा वल्मीके निक्षिपेत्; अथवा विभीतकद्रुमशाखाधः स्थापयेत्। एतद् यन्त्रं सर्वारिमर्दनं नाम।
Verse 13
लिखेच्चानुग्रहञ्चक्रं शुक्लपत्रे ऽथ भूर्जके लाक्षया कुङ्कुमेनाथ स्फटिकाचन्दनेन वा
शुक्लपत्रे अथवा भूर्जके लाक्षया कुङ्कुमेन वा स्फटिकचन्दनेन वा अनुग्रहचक्रं लिखेत्।
Verse 14
भुवि भित्तौ पूर्वदले नाम मध्यमकोष्ठके खण्डे तु वारिमध्यस्थं ॐ हंसो वापि पट्टिशम्
भुवि वा भित्तौ पूर्वदले नाम लिखेत्, मध्यमकोष्ठके च; खण्डे तु वारिमध्यस्थं ‘ॐ हंसः’ अथवा ‘पट्टिश’ इति लिखेत्।
Verse 15
लक्ष्मीश्लोकं शिवादौ च राक्षसादिक्रमाल्लिखेत् श्रीःसाममोमा सा श्रीः सानौ याज्ञे ज्ञेया नौसा
शिवादौ लक्ष्मीश्लोकं राक्षसादिक्रमात् लिखेत्। अस्मिन् मन्त्रे ‘श्रीः’ साम इति ज्ञेया, ‘ओमा’ सा श्रीः; याज्ञे तु ‘सानौ’ (नौसा इति वा) ज्ञेया।
Verse 16
माया लीला लाली यामा याज्ञे ज्ञेया नौसा माया यत्र ज्ञेया वहिः शीघ्रा दिक्षुरं कलसं वहिः
‘माया लीला लाली यामा’ इति याज्ञे ज्ञेयम्। ‘नौसा’ माया; यत्र ज्ञेया तत्र वहिः। ‘शीघ्रा’ वहिः; तथा ‘दिक्षुरम्’ ‘कलसम्’ च वहिः।
Verse 17
पद्मस्थं पद्मचक्रञ्च भृत्युजित् स्वर्गगन्धृतिं शान्तीनां परमा सान्तिः सौभाग्यादिप्रदायकम्
पद्मस्थं पद्मचक्रधरं भृत्युजितं स्वर्गगन्धृतिं; शान्तीनां परमा शान्तिः, सौभाग्यादिफलप्रदम्।
Verse 18
रुद्रे रुद्रसमाः कार्याः कोष्ठकास्तत्र ता लिखेत् ओमाद्याह्रूंफडन्ता च आदिवर्णमथानुतः
रुद्रपूजायां रुद्रसमाः कोष्ठकाः कार्याः; तत्र तान् लिखेत—ॐ-आद्याः, ‘ह्रूं फड्’-अन्ताः; ततः क्रमशः आदिवर्णान् अनुतः लिखेत्।
Verse 19
विद्यावर्णक्रमेनेव संज्ञाञ्च वषडन्तिकां पूर्वपदे इति ञ अधस्थात् प्रत्यङ्गिरैषा सर्वकामार्थसाधिका
विद्यावर्णक्रमेणैव वषडन्तिकां संज्ञां न्यसेत्; पूर्वपदे ‘ञ’ इति वर्णं योजयेत्। अधस्तात् एषा प्रत्यङ्गिरा सर्वकामार्थसाधिका।
Verse 20
एकाशीतिपदे सर्वामादिवर्णक्रमेण तु आदिमं यावदन्तं स्याद्वषडन्तञ्च नाम वै
एकाशीतिपदे सर्वाणि नामानि आदिवर्णक्रमेण विन्यसेत्; आदिमादन्तं यावत्, वषडन्तं नामैव भवति।
Verse 21
एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी निग्रहानुग्रहञ्चक्रञ्चतुःषष्टिपदैर् लिखेत्
एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी; निग्रहानुग्रहचक्रं चतुःषष्टिपदैः लिखेत्।
Verse 22
अमृती सा च विद्या च क्रीं सः हूं नामाथ मध्यतः फट्काराद्यां पत्रगतां त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्
अमृती सा च विद्या च; मध्ये ‘क्रीं’ ‘सः’ ‘हूं’ इति बीजानि स्थापयेत्। फट्काराद्यां पत्रगतां लेखनीं त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्।
Verse 23
कुम्भववद्धारिता सर्वशत्रुहृत् सर्वदायिका विषन्नश्येत् कर्णजपादक्षराद्यैश् च दण्डकैः
कुम्भवत् दृढतया धारिता सा सर्वशत्रुहन्त्री सर्वदायिनी च भवति। कर्णे जपेन विषादो नश्यति; अक्षराद्यैः छन्दोमन्त्रैः दण्डकैश्चापि तद्वत्।
Frequently Asked Questions
Precise ritual engineering: dik-krama maṇḍala placements, āvaraṇa-śakti listing, and the construction/inscription rules for multiple cakras (Nigraha 81-pada; Nigraha–Anugraha 64-pada), including substrates, central sādhya-name placement, and bīja-sequence/letter-order grids tied to vidyā-mantras.
It frames tantric efficacy as disciplined sādhana: nyāsa and mantra precision cultivate concentration and sacralize the body-mind, while protective/restraint-and-grace diagrams model dharmic control of forces—channeling worldly aims (bhukti) through regulated rites aligned to spiritual steadiness and ethical containment.