Adhyaya 312
Chapter 312 — Various Mantras (नानामन्त्राः)
अत्र भगवान् अग्निः विनायकपूजापूर्वकं संक्षिप्तं मन्त्रशास्त्रक्रमं उपदिशति—आधारशक्तेः पदन्यासः, पद्मरचनान्यासः, “हूं फट्” इति कवचः, दिशासु नामभिः सह बहिरन्तरावाहनं च। ततः त्रिपुरोपासनां प्रति प्रवर्तते; भैरव-वटुकादिसहचरनामावलिः, बीजानि (ऐं, क्षें, ह्रीं) तथा अभय-पुस्तक-वरद-मालाधररूपलक्षणानि निर्दिश्यन्ते। जालविन्यासः, हृदयादिन्यासः, कामकसिद्ध्यन्तक्रमश्च कथ्यते। अनन्तरं उच्छाटनकर्मणि नामाङ्कितयन्त्रप्रयोगः, श्मशानद्रव्योपयोगः, सूत्रबन्धनं च; युद्धे रक्षाजयमन्त्राः, ऐश्वर्यसूर्य-श्रीसम्बोधनानि च दत्तानि। आयुष्यवर्धनं, अभयप्रदं, शान्तिकं, वशीकरणोपायाश्च—तिलकाञ्जन-स्पर्श-तिलहोम-प्रसादान्नादिभिः—वर्ण्यन्ते। अन्ते नित्यक्लिन्नामूलमन्त्रः, षडङ्गन्यासः, रक्तत्रिकोणध्यानं, दिग्विन्यासः, कामस्य पञ्चविधचिन्तनं, पूर्णमातृकापाठः; आधारशक्ति-पद्म-सिंहासन-हृदयस्थापनसमापनं च।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताविद्या नामैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच ॐ विनायकार्चनं वक्ष्ये यजेदाधारशक्तिकम् धर्माद्यष्टककन्दञ्च नालं पद्मञ्च कर्णिकाम्
इति श्रीमदाग्नेये महापुराणे त्वरिताविद्यानामैकादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ द्वादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः—नानामन्त्राः। अग्निरुवाच—ॐ विनायकस्यार्चनं वक्ष्ये। आधारशक्त्यादिना यजनं कुर्यात्; धर्माद्यष्टकं, कन्दं, नालं, पद्मं, कर्णिकां च पूजयेत्।
Verse 2
तारहेम्ना चेति ख केशरं त्रिगुनं पद्मं तीव्रञ्च ज्वलिनीं यजेत् नन्दाञ्च सुयशाञ्चोग्रां तेजोवतीं विन्ध्यवासिनीं
तारहेम्ना च—इति क्रमात्—केशरं त्रिगुणं पद्मं च समर्प्य, तीव्रां ज्वलिनीं च यजेत्। नन्दां सुयशां चोग्रां तेजोवतीं विन्ध्यवासिनीं च पूजयेत्।
Verse 3
गणमूर्तिं गणपत्तिं हृदयं स्याद्गणं जयः एकदन्तोत्कटशिरःशिखायाचलकर्णिने
‘गणमूर्तिः’ हृदये विन्यसेत्; ‘गणपतिः’ स्वामित्वे; ‘गणं जयः’ जयमन्त्रः। एकदन्तं, उत्कटशिरसं, शिखायाचलकर्णिनं च (विनायकं) ध्यायेत् नमेत् वा।
Verse 4
गजवक्त्राय कवचं हूं फडन्तं तथाष्टकं महोदरो दण्डहस्तः पूर्वादौ मध्यतो यजेत्
गजवक्त्राय कवचं ‘हूं फट्’ इत्यन्तं प्रयोजयेत्; तथाष्टकं च। महोदरं दण्डहस्तं च ध्यायन्, पूर्वादौ मध्ये च यजेत्।
Verse 5
जयो गणाधिपो गणनायको ऽथ गणेश्वरः वक्रतुण्ड एकदन्तोत्कटलम्बोदरो गज
जयोऽस्तु। गणाधिपो गणनायकोऽथ गणेश्वरः; वक्रतुण्डः एकदन्तः उत्कट-लम्बोदरः गजवदनश्च।
Verse 6
वक्त्रो विकटाननो ऽथ हूं पूर्वो विघ्ननाशनः धूम्रवर्णो महेन्द्राद्यो वाह्ये विघ्नेशपूजनम्
‘वक्त्रः’, ‘विकटाननः’, ततः बीजं ‘हूं’; ‘पूर्वः’, ‘विघ्ननाशनः’; ‘धूम्रवर्णः’; तथा ‘महेन्द्र’ इत्यादयः—एते विघ्नेशस्य (गणेशस्य) बाह्यपूजायां आवाह्य-नामरूपाणि।
Verse 7
त्रिपुरापूजनं वक्ष्ये असिताङ्गो रुरुस् तथा चण्डः क्रोधस्तथोन्मत्तः कपाली भीषणः क्रमात्
त्रिपुरायाः पूजनं वक्ष्ये। क्रमात् असिताङ्गः, रुरुः, चण्डः, क्रोधः, उन्मत्तः, कपाली, भीषणश्च—एते न्यास्याः/आवाह्याः।
Verse 8
संहारो भैरवो ब्राह्मीर्मुख्या ह्रस्वास्तु भैरबाः ब्रह्माणीषण्मुखा दीर्घा अग्न्यादौ वटुकाः क्रमात्
‘संहारः’ भैरवः; ब्राह्मीषु मुख्योऽयम्। भैरवाः ह्रस्वबीजरूपाः। ब्रह्माणी षण्मुखा; दीर्घरूपाश्च निर्दिश्यन्ते। अग्न्यादौ क्रमात् वटुकाः परिगण्यन्ते।
Verse 9
समयपुत्रो वटुको योगिनीपुत्रकस् तथा सिद्धपुत्रश् च वटुकः कुलपुत्रश् चतुर्थकः
वटुकः ‘समयपुत्रः’ इति च कथ्यते; तथा ‘योगिनीपुत्रकः’; ‘सिद्धपुत्रः’ इत्यपि। चतुर्थं नाम ‘कुलपुत्रः’।
Verse 10
हेतुकः क्षेत्रपालश् च त्रिपुरान्तो द्वितीयकः अग्निवेतालो ऽग्निजिह्वः कराली काललोचनः
‘हेतुकः’, ‘क्षेत्रपालः’, ‘त्रिपुरान्तः’, ‘द्वितीयकः’, ‘अग्निवेतालः’, ‘अग्निजिह्वः’, ‘कराली’, ‘काललोचनः’—इति नामानि।
Verse 11
एकपादश् च भीमाक्ष ऐं क्षें प्रेतस्तयासनं ऐं ह्रीं द्वौश् च त्रिपुरा पद्मासनसमास्थिता
‘एकपाद’ तथा ‘भीमाक्ष’; बीजाक्षरे ‘ऐं’ ‘क्षें’—प्रेतासनस्थिता; तथा ‘ऐं’ ‘ह्रीं’—एते द्वौ—त्रिपुरा, या पद्मासने सम्यक् प्रतिष्ठिता।
Verse 12
विभ्रत्यभयपुस्तञ्च वामे वरदमालिकाम् विवासिनीमिति ख त्रिपुरायजनमिति ख , छ , ज , ञ , ट च मूलेन हृदयादि स्याज्जालपूर्णञ्च कामकम्
अभयमुद्रां पुस्तकं च धारयन्तीं, वामहस्ते वरदमुद्रां मालिकां च विभ्रतीं ध्यायेत्। ‘ख’ इत्यादि (ख, छ, ज, ञ, ट) वर्णेषु ‘विवासिनी’ इति तथा ‘त्रिपुरायजनम्’ इति पूजनं कार्यम्। मूलेन हृदयादिन्यासः स्यात्; जालपूर्णे सति ‘कामकं’ कर्म पूर्णमिति कथ्यते।
Verse 13
गोमध्ये नाम संलिख्य चाष्टपत्रे च मध्यतः श्मशानादिपटे श्मशानाङ्गारेण विलेखयेत्
गोमध्ये नाम संलिख्य, अष्टपत्रे च मध्यतः; श्मशानादिपटे तत्तु श्मशानाङ्गारेण विलेखयेत्।
Verse 14
चिताङ्गारपिष्टकेन मूर्तिं ध्यात्वा तु तस्य च क्षिप्त्वोदरे नीलसूत्रैर् वेष्ट्य चोच्चाठनं भवेत्
चिताङ्गारपिष्टकेन तस्य मूर्तिं ध्यात्वा तु, क्षिप्त्वोदरे नीलसूत्रैः वेष्ट्य, उच्चाटनं भवेत्।
Verse 15
ॐ नमो भगवति ज्वालामानिनि गृध्रगणपरिवृते स्वाहा युद्धेगच्छन् जपन्मन्त्रं पुमान् साक्षाज्जयी भवेत् ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्रियै नमः उत्तरादौ च घृणिनी सूर्या पुज्या चतुर्दले
ॐ नमो भगवति ज्वालामानिनि गृध्रगणपरिवृते स्वाहा। युद्धे गच्छन् जपन् मन्त्रं पुमान् साक्षाज्जयी भवेत्। ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्रियै नमः। उत्तरादौ च घृणिनी सूर्याः पूज्याः चतुर्दले पद्मे।
Verse 16
आदित्या प्रभावती च हेमाद्रिमधुराश्रयः ॐ ह्रीं गौर्यै नमः गौरीमन्त्रः सर्वकरः होमाद्ध्यानाज्जपार्चनात्
सा आदित्या प्रभावती च; हेमाद्रिमधुराश्रया। ‘ॐ ह्रीं गौर्यै नमः’ इति गौरीमन्त्रः सर्वकरः, होम-ध्यान-जप-अर्चनैः फलप्रदः।
Verse 17
रक्ता चतुर्भुजा पाशवरदा दक्षिणे करे अङ्कुशाभययुक्तान्तां प्रार्थ्य सिद्धात्मना पुमान्
रक्तवर्णां चतुर्भुजां देवीं पाशवरदां, दक्षिणे करे अङ्कुशाभययुक्तां प्रार्थ्य, सिद्धात्मना पुमान् तां समुपासीत।
Verse 18
जीवेद्वर्षशतं धीमान्न चौरारिभयं भवेत् क्रुद्धः प्रसादी भवति युधि मन्त्राम्बुपानतः
मन्त्राम्बुपानतः धीमान् वर्षशतं जीवेत्; न चौरारिभयं भवेत्। क्रुद्धोऽपि प्रसादी भवति; युधि मन्त्राम्बुपानतः शान्तिं प्रसादं च लभते।
Verse 19
अञ्जनं तिलकं वश्ये जिह्वाग्रे कविता भवेत् तज्जपान्मैथुनं वश्ये तज्जपाद्योनिवीक्षणम्
अञ्जनतिलकयोर्वश्यं स्यात्; जिह्वाग्रे कविता भवेत्। तज्जपान्मैथुनं वश्यं; तज्जपाद्योनिवीक्षणं सिद्ध्यति।
Verse 20
स्पर्शाद्वशी तिलहोमात्सर्वञ्चैव तु सिध्यति सप्ताभिमन्त्रितञ्चान्नं भुञ्जंस्तस्य श्रियः सदा
स्पर्शाद्वशी भवति; तिलहोमात् सर्वं च सिद्ध्यति। सप्ताभिमन्त्रितं चान्नं भुञ्जानस्तस्य श्रियः सदा।
Verse 21
अर्धनारीशरूपो ऽयं लक्ष्म्यादिवैष्णवादिकः अनङ्गरूपा शक्तिश् च द्वितीया मदनातुरा
अयं तत्त्वं अर्धनारीश्वररूपं, लक्ष्म्यादिवैष्णवप्रकारकं च। द्वितीया शक्तिरनङ्गरूपा, मदनातुरभावेन व्याकुलिता॥
Verse 22
पवनवेगा भुवनपाला वै सव्वसिद्धिदा अनङ्गमदनानङ्गमेखलान्ताञ्चपेच्छ्रिये
पवनवेगा भुवनपाला सर्वसिद्धिदा। अनङ्गमदनानङ्गमेखलान्ताञ्चपेच्छ्रिये नमः॥
Verse 23
पद्ममध्यदलेषु ह्रीं स्वरान् कादींस्तितः स्त्रियाः षट्कोणे वा घटे वाथ लिखित्वा स्याद्वशीकरं
पद्मयन्त्रस्य मध्यदलेषु ह्रींबीजं स्वरैः कादीव्यञ्जनैश्च स्त्रीनामसहितं लिखेत्। षट्कोणे वा घटे वाथ लिखित्वा वशीकरणं स्यात्॥
Verse 24
ॐ ह्रीं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ मूलमन्त्रः षडङ्गओयं रक्तवर्णे त्रिकोणके द्रवणी ह्लादकारिणी क्षोभिणी गुरुशक्तिका
ॐ ह्रीं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ इति मूलमन्त्रः। अस्य षडङ्गविधिः। रक्तवर्णा त्रिकोणस्था द्रवणी ह्लादकारिणी क्षोभिणी गुरुशक्तिका॥
Verse 25
ईशानादौ च मध्ये तां नित्यां पाशाङ्कुशौ तथा कपालकल्पकतरुं वीणा रक्ता च तद्वती
ईशानदिशि मध्ये च नित्यां देवीं ध्यायेत्। सा पाशाङ्कुशौ कपालं कल्पतरुं वीणां च धारयति; रक्तवर्णा तदायुधवती॥
Verse 26
नित्याभया मङ्गला च नववीरा च मङ्गला दुर्भगा मनोन्मनी पूज्या द्रावा पूर्वादितः स्थिता
सा नित्याभया मङ्गला नववीरा पुनर्मङ्गला। दुर्भगा मनोन्मनी पूज्या द्रावा च पूर्वादिदिक्षु प्रतिष्ठिता॥
Verse 27
ॐ ह्रीं अनङ्गाय नमः ॐ ह्रीं ह्रीं स्मराय नमः मन्मथाय च माराय कामायैवञ्च पञ्चधा कामाः पाशाङ्कुशौ चापवाणाः ध्येयाश् च विभ्रतः
ॐ ह्रीं अनङ्गाय नमः। ॐ ह्रीं ह्रीं स्मराय नमः। मन्मथाय च माराय कामायैव च नमः। कामः पञ्चधा ध्येयः पाशाङ्कुशौ चापवाणांश्च विभ्रतः॥
Verse 28
रतिश् च विरतिः प्रीतिर्विप्रीतिश् च मतिर्धृतिः विधृतिः पुष्टिरेभिश् च क्रमात् कामादिकैर् युताः ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ऌ ॡ ए ऐ ओ औ अं अः क ख ग घ ङ च छ ज झ ञ ट ठ ड ढ ण त थ द ध न प फ ब भ म य र ल व श ष स ह क्ष ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिषु
रतिश्च विरतिः प्रीतिर्विप्रीतिश्च मतिर्धृतिः। विधृतिः पुष्टिरित्येताः क्रमात् कामादिभिर्युताः॥ ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे। ततः मातृकां जपेत्—अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ऌ ॡ ए ऐ ओ औ अं अः, कखगघङ…हक्ष। पुनरपि—ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा। ततः आधारशक्तिं पद्मं सिंहासनं च न्यस्य देवीं हृदादिषु प्रतिष्ठापयेत्॥
Frequently Asked Questions
A precise ritual architecture: lotus-based placements (kanda–nāla–padma–karṇikā), kavaca application with “hūṃ phaṭ,” hṛdayādi-nyāsa, jāla (mantra-network) completion, and mātrikā (alphabet) recitation integrated into deity-installation.
It frames mantra technology as disciplined sādhanā: purification through nyāsa and visualization, removal of obstacles via Vināyaka, and focused śakti-upāsanā (Tripurā/Nityaklinnā) that links protective and prosperity aims to concentrated worship under dharma.
Vināyaka/Vighneśa for obstacle-removal and protective rites; Tripurā with Bhairava/Vaṭuka retinues for śakti-centric worship; and Nityaklinnā as a red-triangle śakti with a defined root-mantra, ṣaḍaṅga, and mātrikā framework.
Victory-in-battle japa, mantra-charged water for longevity and fearlessness, vaśīkaraṇa via tilaka/añjana/touch, tila-homa for siddhi, seven-times consecrated food for prosperity, and uccāṭana using cremation-ground materials and thread-binding.