Adhyaya 311
The Root-Mantra of Tvaritā (Tvaritā-mūla-mantra)
अध्यायोऽयं त्वरितायाः मूलमन्त्रोपदेशस्य उपसंहाररूपः संक्रान्ति-कोलफनश्च; त्वरिता-विद्यायाः अधिक-तान्त्रिक-विधिविस्ताराय प्रवेशं सूचयति। आग्नेयपरम्परायां मूलमन्त्रः बीजाधिकाररूपेण प्रतिष्ठाप्यते, यस्मात् परं प्रयोगाः तथा यन्त्र-चक्रविन्यासाः प्रवर्तन्ते। विस्तृतविधेः पूर्वमेव अस्य समापनस्थापनं पुराणीय-शिक्षापद्धतिं दर्शयति—मन्त्रः प्रथमं श्रुतिनाभिरिव निश्चीयते, ततः नियतक्रमैः, न्यासैः, यन्त्र/चक्रनिर्माणैश्च शाखारूपेण क्रियात्मकः भवति। अयं अध्यायः परम्पराप्रामाण्यं ग्रन्थसन्ततिं च दृढीकृत्य, अनन्तराध्यायं पृथक् मन्त्रसमूहं न, किन्तु शास्त्रानुशासनाधीनं धर्म-काम-अर्थफलप्रदं व्यवस्थित-तन्त्रतन्त्रं इति बोधयितुं साधक-विद्वांसं सज्जीकरोति।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामूलमन्त्रो नाम दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताविद्या अग्निर् उवाच विद्याप्रस्तावमाख्यास्ये धर्मकामादिसिद्धिदम् नवकोष्ठविभागेन विद्याभेदञ्च विन्दति
इति आग्नेये महापुराणे “त्वरितामूलमन्त्रो” नाम एकादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ द्वादशाधिकत्रिशततमोऽध्यायः “त्वरिताविद्या” आरभ्यते। अग्निरुवाच—अस्याः विद्यायाः प्रस्तावं वक्ष्यामि, यः धर्मकामादिसिद्धिदः; नवकोष्ठविभागेन च विद्याभेदोऽपि ज्ञायते।
Verse 2
अनुलोमविलोमेन समस्तव्यस्तयोगतः कर्णाविकर्णयोगेन अत ऊर्ध्वं विभागशः
अनुलोमविलोमेन समस्तव्यस्तयोगतः। कर्णाविकर्णयोगेन अत ऊर्ध्वं विभागशः॥
Verse 3
त्रित्रिकेण च योगेन देव्या सन्नद्धविग्रहः जानाति सिद्धिदान्मन्त्रान् प्रस्तावान्निर्गतान् बहून्
त्रित्रिकेण च योगेन देव्या सन्नद्धविग्रहः। जानाति सिद्धिदान्मन्त्रान् प्रस्तावान्निर्गतान् बहून्॥
Verse 4
शास्त्रे शास्त्रे स्मृता मन्त्राः प्रयोगास्तत्र दुर्लभाः गुरुः स्यात् प्रथमो वर्णः पूर्वेद्युर्न च वर्ण्यते
शास्त्रे शास्त्रे स्मृता मन्त्राः प्रयोगास्तत्र दुर्लभाः। गुरुः स्यात् प्रथमो वर्णः पूर्वेद्युर्न च वर्ण्यते॥
Verse 5
प्रस्तावे तत्र चैकार्णा द्व्यर्णास्त्र्यर्णादयो ऽभवन् तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चतुरश् चतुरो भजेत्
प्रस्तावे तत्र चैकार्णा द्व्यर्णास्त्र्यर्णादयोऽभवन्। तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चतुरश् चतुरो भजेत्॥
Verse 6
नव कोष्ठा भवन्त्येवं मध्यदेशे तथा इमान् प्रदक्षिणेन संस्थाप्य प्रस्तावं भेदयेत्ततः
एवं मध्यदेशे नव कोष्ठाः भवन्ति। तान् प्रदक्षिणक्रमेण संस्थाप्य ततः प्रस्तावमार्गं भेदयेत्।
Verse 7
प्रस्तावक्रमयोगेन प्रस्तावं यस्तु विन्दति करमुष्टिस्थितास्तस्य साधकस्य हि सिद्धयः
प्रस्तावक्रमयोगेन यः प्रस्तावं विन्दति, तस्य साधकस्य सिद्धयः करमुष्टिस्थिता इव भवन्ति।
Verse 8
त्रैलोक्यं पादमूले स्यान्नवखण्डां भुवं लभेत् कपाले तु समालिख्य शिवतत्त्वं समन्ततः
पादमूले त्रैलोक्यं स्थापयेत्; भुवं नवखण्डां लभेत्। कपाले समालिख्य शिवतत्त्वं समन्ततः प्रदर्शयेत्।
Verse 9
श्मशानकर्पटे वाथ वाह्यं निष्क्रम्य मन्त्रवित् तस्य मध्ये लिखेन्नाम कर्णिकोपरि संस्थितम्
अथवा श्मशानकर्पटे बाह्यं निष्क्रम्य मन्त्रवित् तस्य मध्ये कर्णिकोपरि संस्थितं नाम लिखेत्।
Verse 10
तापयेत्खादिराङ्गारैर् भूर्जमाक्रम्य पादयोः सप्ताहादानयेत् सर्वं त्रेलोक्यं सचराचरम्
भूर्जं पादयोः अधः स्थापयित्वा खादिराङ्गारैस्तापयेत्। सप्ताहात् सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् आकृष्य वश्यं नयेत्।
Verse 11
वज्रसम्पुटगर्भे तु द्वादशारे तु लेखयेत् मध्ये गर्भगतं नाम सदाशिवविदर्भितम्
वज्रसम्पुटस्य गर्भे द्वादशारचक्रे तु लेखयेत्। मध्ये गर्भस्थितं नाम सदाशिवशक्त्या विदर्भितं परितः पूरयेत्॥
Verse 12
कुड्ये फलकके वाथ शिलापट्टे हरिद्रया मुखस्तम्भं गतिस्तम्भं सैन्यस्तम्भन्तु जायते
कुड्ये फलकके वाथ शिलापट्टे हरिद्रया लेपनं कृत्वा मुखस्तम्भो गतिस्तम्भः सैन्यस्तम्भश्च जायते॥
Verse 13
विषरक्तेन संलिख्य श्मशाने कर्परे बुधः षट्कोणं दण्डमाक्रान्तं समन्ताच्छक्तियोजितम्
विषरक्तेन संलिख्य श्मशाने कर्परे बुधः। षट्कोणं दण्डमाक्रान्तं समन्ताच्छक्तियोजितम्॥
Verse 14
मारयेदचिरादेष श्मशाने निहतं रिपुं छेदं करोति राष्ट्रस्य चक्रमध्ये न्यसेद्रिपुं
अनेनाचिरादेव श्मशाने रिपुं निहन्यात्। राष्ट्रस्य छेदं करोति; चक्रमध्ये रिपुं न्यसेत्॥
Verse 15
चक्रधाराङ्गतां शक्तिं रिपुनाम्ना रिपुं हरेत् तार्क्ष्येणैव तु वीजेन खड्गमध्ये तु लेखयेत्
चक्रधाराङ्गतां शक्तिं गृहित्वा रिपुनाम्ना रिपुं हरेत्। तार्क्ष्यबीजेन तु खड्गमध्ये लेखयेत्॥
Verse 16
विदर्भरिपुनामाथ श्मशानाङ्गारलेखितम् सप्ताहात्साधयेद्देशं ताडयेत् प्रेतभस्मना
अथ विदर्भरिपोर्नाम श्मशानाङ्गारलेखितं कृत्वा, सप्ताहात् देशं साधयेत्; प्रेतभस्मना लक्ष्यं ताडयेत्।
Verse 17
भेदने छेदने चैव मारणेषु शिवो भवेत् तारकं नेत्रमुद्दिष्टं शान्तिपुष्टौ नियोजयेत्
भेदने छेदने च मारणेषु च शिवरूपं नियोजयेत्। ‘तारकं नेत्रम्’ उद्दिष्टं; शान्तिपुष्ट्यर्थं तद् विनियोजयेत्।
Verse 18
दहनादिप्रयोगोयं शाकिनीञ्चैव कर्पयेत् मध्यादिवारुणीं यावद्वक्रतुण्डसमन्वितः
अयं दहनादिप्रयोगः; शाकिनीं चापि कर्पयेत्। मध्यादि वारुणीं यावत् वक्रतुण्डसमन्वितः प्रवर्तयेत्।
Verse 19
कुण्ड इति क वज्रतुण्दसमन्वित इति ट कुष्टाद्या व्याधयो ये तु नाशयेत्तान्न संशयः मध्यादिउत्तरान्तन्तु करालीबन्धनाज्जपेत्
‘कुण्ड’ इति ककारेण, ‘वज्रतुण्डसमन्वित’ इति टकारेण पठेत्। एतेन कुष्ठाद्या व्याधयो नश्यन्ति, न संशयः। मध्याद्युत्तरान्तं करालीबन्धनानुसारं जपेत्।
Verse 20
रक्षयेदात्मनो विद्यां प्रतिवादी यदा शिवः वारुण्यादि ततो न्यस्य ज्वरकाशविनाशनम्
आत्मनो विद्यां रक्षेत्। प्रतिवादी यदा शिवो भवति, तदा वारुण्यादि न्यस्य ज्वरकाशविनाशनं साधयेत्।
Verse 21
सौम्यादि मध्यमान्तन्तु गुरुत्वं जायते वटे पूर्वादि मध्यमान्तन्तु लघुत्वं कुरुते क्षणात्
सौम्यादिगणे मध्यान्ताक्षरयोर्गुरुत्वं भवति; पूर्वादिगणे तु मध्यान्ताक्षरयोर्लघुत्वं क्षणादेव जायते।
Verse 22
भूर्जे रोचनया लिख्य एतद्वज्राकुलं पुरम् क्रमस्थैर् मन्त्रवीजैस्तु रक्षां देहेषु कारयेत्
भूर्जपत्रे रोचनया एतद्वज्राकुलं पुरं लिखित्वा, क्रमस्थैर् मन्त्रबीजैस्तु देहेषु रक्षां कारयेत्।
Verse 23
वेष्टिता भावहेम्ना च रक्षेयं मृत्युनाशिनी विघ्नपापारिदमनी सौभाग्यायुःप्रदा धृता
भावहेम्ना वेष्टिता एषा रक्षा मृत्युनाशिनी; विघ्नपापारिदमनी, धृता सौभाग्यायुःप्रदा।
Verse 24
द्यूते रेणे च जयदा शक्रसैन्ये न संशयः बन्ध्यानां पुत्रदा ह्य् एषा चिन्तामणिरिवापरा
द्यूते रेणे च जयदा, शक्रसैन्येऽपि न संशयः; बन्ध्यानां पुत्रदा ह्येषा, चिन्तामणिरिवापरा।
Verse 25
साधयेत् परराष्ट्राणि राज्यञ्च पृथिवीं जयेत् फट् स्त्रीं क्षें हूं लक्षजप्याद्यक्षादिर्वशगो भवेत्
साधयेत् परराष्ट्राणि, राज्यं च पृथिवीं जयेत्; फट् स्त्रीं क्षें हूं—लक्षजप्याद् यक्षादिर्वशगो भवेत्।
Frequently Asked Questions
The chapter’s technical emphasis is structural: it establishes the Tvaritā mūla-mantra as the authoritative basis that precedes and governs later prayogas, diagrammatic layouts, and operational sequences described in the following chapter.
By grounding practice in an authorized root-mantra and textual continuity, it reinforces discipline, lineage-dependence, and right ordering—conditions presented in the Agni Purana as necessary for siddhi to remain aligned with dharma rather than mere power-seeking.