Adhyaya 149
Lakṣa–Koṭi Homa (लक्षकोटिहोमः)
अत्राग्निर्देवो युद्धजयार्णवप्रसङ्गे राज्यरक्षण–ऐश्वर्यसाधकं लक्ष–कोटिहोमविधानं उपदिशति। होमः सद्यः संग्रामविजयाय, राज्यलाभाय, विघ्ननाशाय च समर्थ इति प्रतिपाद्यते; किन्तु पूर्वं कृच्छ्रव्रतं शुद्धिः, नियमयुक्तः प्राणायामश्च आवश्यकौ। ततः बीजवत् विशेषोच्चारणैः सह जप–प्राणायामाभ्यासः, दीक्षिताग्नौ आहुतिकाल–नियमश्च निर्दिश्यते; यावत्कर्मसमाप्तिः तावत् एकभुक्तिनियमः। अयुत–लक्ष–कोटिप्रमाणभेदेन फलभेदः—अल्पसिद्धयः, व्याधि–दुःखशमनम्, सर्वकामसिद्धिः सर्वतो रक्षणं च। उत्पातशमनत्वेन अनावृष्टि–अतिवृष्टि–कीटोपद्रव–शत्रुभूतादि सामाजिक–प्राकृतिक आपदः प्रशम्यन्ते। महाहोमे ऋत्विजां संख्या, ग्राह्याः मन्त्रकुलाः (गायत्री, ग्रह-मन्त्राः, देवताविशेषसमूहाः), हविषां प्रकाराः (धान्य, तिल, क्षीर, घृत, कुश, पत्रादि) तथा होमकुण्डस्य प्रमाणनिर्माणं च—अग्नेयविद्यायाः सूक्ष्मं यन्त्रवत् विधानं धर्म–राज्यरक्षणार्थं प्रदर्श्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes scalable ritual engineering: counts (ayuta/lakṣa/koṭi), priest selection numbers (20/100/1000), prescribed oblations (grains, ghee, kuśa, leaves), and precise construction measures for the homa-pit (eight hastas for koṭi; half for lakṣa), alongside timing (forenoon offerings) and prerequisites (Kṛcchra + prāṇāyāma).
It integrates outer efficacy (victory, obstacle removal, omen-pacification) with inner discipline (purification vows, regulated diet, prāṇāyāma, mantra-japa), presenting state-protection and personal welfare as dharmic outcomes grounded in sādhana.
Gāyatrī; graha (planetary) mantras; Kuṣmāṇḍī and Jātavedas; deity-linked sets (Aindra, Vāruṇa, Vāyavya, Yāmya, Āgneya, Vaiṣṇava); and also Śākta, Śāmbhava, and Saura mantras.
Portents in general (utpāta), excessive rain and drought, crop-raiding pests (rats, locusts, parrots), harmful beings such as rākṣasas, and enemies in battle.