Adhyaya 122
Chapter 122 — Kāla-gaṇana (Computation of Time)
अग्निः सूर्यगतिनिबद्धां चैतादिमासक्रमेण चन्द्रमासानां सम्यग्गणनां (समागणनां) तन्त्रतः प्रवर्तयति। संख्याशब्दसंकेतैः स्थानक्रियाभिश्च वारा-तिथि-नाडी/घटिका-नक्षत्र-योग-करणादीनां पञ्चाङ्गाङ्गानां साधनविधिं निरूपयति। षष्टिगुणनं, व्यवकलनं, भाग-शेषग्रहणं, ऋण (ऋणशेष) परिगणनं, मासानुसारशोधनं, केषाञ्चिद्राशिषु प्रतिलोमगणना च विशेषतः कथ्यते। अशौचादि-प्रक्रियाभेदे गणितदोषपरिमाणानुसारं प्रायश्चित्तहोमादि प्रतिपूरणं निर्दिश्यते। अन्ते सूर्यचन्द्रमानसम्यक् समत्वेन योगस्थैर्यं, प्रतिपदि किंस्तुघ्नादिकरणनिर्णयश्च प्रतिपाद्यते; एवं कालगणना धर्मतन्त्ररूपेण यज्ञकर्मणां यथाकालप्रवृत्तिं लोकव्यवस्थां च ऋतधर्मेण समन्वयति।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A procedural arithmetic for calendrical computation: operations with multipliers (notably 60), quotient/remainder placement, fixed remainders (e.g., 27 for nakṣatra/yoga), month-by-month insertions (kṣepa), and handling of ṛṇa (negative) cases and reverse-counting across specific rāśis.
By establishing kāla-śuddhi—right timing and corrected calendrical factors—so rituals and vows align with cosmic order; the chapter frames precise Jyotiṣa computation as a dharmic aid that supports efficacy of practice, ethical order, and inner discipline toward puruṣārthas.