Adhyaya 173
Prāyaścitta — Definitions of Killing, Brahmahatyā, and Graded Expiations
अग्निर्भगवान् धर्मशास्त्ररूपे प्रायश्चित्तप्रकरणं प्रवर्तयति, तस्य विधानं ब्रह्मणः प्रवृत्तमिति निर्दिश्य ‘वध’ इति प्राणवियोगपर्यवसानं कर्म परिभाषते। स्वकर्मणः परं नियोजनं, समूहसहभागिता, परोक्षकारणत्वं च—यथा ताडनतर्जनादिभिः प्रेरित आत्महत्यापि—महापातकहेतवः, विशेषतः ब्रह्महत्यायाः, इति विस्तरेणोक्तम्। देशकालशक्त्यपराधस्वभावानुसारं प्रायश्चित्तनिर्णयस्य न्यायसूत्राणि प्रदर्श्य ब्राह्मणवधस्य महाप्रायश्चित्तानि गणयति—आत्मत्यागः, दीर्घकालीनतपः-चिह्नधारणं भिक्षाजीवनं, आचारानुसारं लघुकरणं च। ततः वर्णानुसारं तथा वृद्ध-स्त्री-बाल-रुग्णादिविशेषेषु वधस्य क्रमिकदण्डाः, गोवध-आघात-उपकरणजन्यापघातादिषु प्रायश्चित्तानि च निर्दिश्यन्ते। शौचाशौच-भोजनदूषण, मद्यादि निषिद्धभक्षण, स्तेयस्य प्रत्यर्पण-राजदण्डन्यायः, गुरुतल्पादि मैथुनदोषाः—एतेषु क्वचिद् मृत्युप्रायश्चित्तं क्वचिद् बहुमासचन्द्रायणं विधीयते। सर्वत्र प्रायश्चित्तं न्यायसम्यक्-परिमाणं च, अन्तःकरणशुद्ध्यर्थं आध्यात्मिकौषधं च इति प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वपापप्रायश्चित्ते पापनाशनस्तोत्रं नाम द्विसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तं अग्निर् उवाच प्रायश्चित्तं ब्रह्णोक्तं वक्ष्ये पापोपशान्तिदं स्यात् प्राणवियोगफलो व्यापारो हननं स्मृतं
इति श्रीआग्नेये महापुराणे सर्वपापप्रायश्चित्तप्रकरणे ‘पापनाशनस्तोत्र’नाम द्विसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ त्रिसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः—प्रायश्चित्तम्। अग्निरुवाच—ब्रह्मोक्तं प्रायश्चित्तं वक्ष्ये, यत् पापोपशान्तिदं भवेत्। प्राणवियोगफलो यः व्यापारः स ‘हननम्’ इति स्मृतः।
Verse 2
रागाद् द्वेषात् प्रमादाच्च स्वतः परत एव वा ब्राह्मणं घातयेद्यस्तु स भवेद्ब्रह्मघातकः
रागाद् द्वेषात् प्रमादाच्च स्वतो वा परतोऽपि वा यः ब्राह्मणं घातयेत्, स ब्रह्मघातकः भवति।
Verse 3
बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणां यद्येको घातकस्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः
बहूनाम् एककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्। यद्येको घातकस्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः॥
Verse 4
आक्रोशितस्ताडितो वा धनैव्वा परिपीडितः ततः कर्माणीति ख , ग , घ , छ च यमुद्दिश्य त्यजेत् प्राणांस्तमाहुर्ब्रह्मघातकं
आक्रोशितस्ताडितो वा धनैर्वा परिपीडितः। ततः कर्माण्युद्दिश्य यस्त्यजेत् प्राणान्, तमुद्दिश्य ब्रह्मघातक इति कथ्यते॥
Verse 5
औषधाद्युपकारे तु न पापं स्यात् कृते मृते पुत्रं शिष्यन्तथा भार्यां शासते न मृते ह्य् अघं
औषधाद्युपकारे तु न पापं स्यात् कृते मृते। पुत्रं शिष्यं तथा भार्यां शासने न मृते ह्यघम्॥
Verse 6
देशं कालञ्च यः शक्तिं पापञ्चावेक्ष्य यत्नतः प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र चोक्ता ब निष्कृतिः
देशं कालं तथा शक्तिं पापस्य च स्वरूपकम् । सम्यगवेक्ष्य यत्नेन प्रायश्चित्तं प्रकल्पयेत्, यत्रोक्ता निष्कृतिः सम्यक् तदेव विनियोजयेत् ॥
Verse 7
गवार्थे ब्राह्मणार्थे वा सद्यः प्राणान् परित्यजेत् प्रास्येदात्मानमग्नौ वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
गवार्थे ब्राह्मणार्थे वा सद्यः प्राणान् परित्यजेत् । आत्मानं वा हुताशने प्रास्येत्, तेन ब्रह्महत्यया मुच्यते ॥
Verse 8
शिरःकपाली ध्वजवान् भैक्षाशी कर्म वेदयन् ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात्
शिरःकपाली ध्वजवान् भैक्षाशी कर्म वेदयन् । ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात् ॥
Verse 9
षड्भिर्वर्षैः शुद्धचारी ब्रह्महा पूयते नरः विहितं यदकामा मां कामात्तु द्विगुणं स्मृतं
षड्भिर्वर्षैः शुद्धचारी ब्रह्महा पूयते नरः । विहितं यदकामा तु, कामात्तु द्विगुणं स्मृतम् ॥
Verse 10
प्रायश्चित्तं प्रवृत्तस्य बधे स्यात्तु त्रिवार्षिकं ब्रह्मघ्नि क्षत्रे द्विगुणं विट्च्छूद्रे द्विगुणं त्रिधा
प्रायश्चित्तं प्रवृत्तस्य बधे स्यात्तु त्रिवार्षिकम् । ब्रह्मघ्नि द्विगुणं प्रोक्तं, क्षत्रे द्विगुणमेव च । विट्शूद्रयोस्तु द्विगुणं त्रिधा, क्रमात् परिकीर्तितम् ॥
Verse 11
अन्यत्र विप्रे सकलं पादोनं क्षत्रिये मतं वैश्ये ऽर्धपादं क्षत्रे स्याद्वृद्धस्त्रीबालरोगिषु
अन्यत्र विप्रे सकलं प्रायश्चित्तमानं विधीयते; क्षत्रियस्य पादोनं, वैश्यस्यार्धपादं; शूद्रे तथा वृद्धस्त्रीबालरोगिषु यथोचितं मृदुकरणीयम्।
Verse 12
तुरीयो ब्रह्महत्यायाः क्षत्रियस्य बधे स्मृतं वैश्ये ऽष्टमांशो वृत्तस्थे शूद्रे ज्ञेयस्तु षोडशः
क्षत्रियवधे ब्रह्महत्यापापस्य तुरीयभागः स्मृतः; वैश्यवधेऽष्टमांशः; स्ववृत्तस्थे शूद्रे तु षोडशांशो ज्ञेयः।
Verse 13
अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् पञ्चगव्यं पिवेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः
अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत्; गोघ्नः पञ्चगव्यं पिबेत्, संयतः मासमासीत।
Verse 14
गोष्ठे शयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुद्ध्यति कृच्छ्रञ्चैवातिकृच्छ्रं वा पादह्रासो नृपादिषु
गोष्ठे शयः गोऽनुगामी वा गोप्रदानेन शुद्ध्यति; नृपादिषु तु कृच्छ्रम् अतिकृच्छ्रं वा, तथा पादह्रासोऽपि भवति।
Verse 15
अतिवृद्धामतिकृशामतिबालाञ्च रोगिणीं न संस्कृतिरिति छ बधे ऽस्य तु इति छ हत्वा पूर्वविधानेन चरेदर्धव्रतं द्विजः
अतिवृद्धामतिकृशामतिबालां च रोगिणीं प्रति न संस्कृतिरिति; अस्य बधे तु द्विजः पूर्वविधानेन अर्धव्रतं चरेत्।
Verse 16
ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या दद्याद्धेमतिलदिकं मुष्टिचपेटकीलेन तथा शृङ्गादिमोटने
यथाशक्ति ब्राह्मणान् भोजयेत्; मुष्टिचपेटकीलप्रहारैः तथा शृङ्गादिभङ्गे च प्रायश्चित्तार्थं हेमतिलादिकं दद्यात्।
Verse 17
लगुडादिप्रहारेण गोबधं तत्र निर्दिशेत् दमेन दामने चैव शकटादौ च योजने
तत्र लगुडादिप्रहारेण गोबधसमानं दण्डं निर्दिशेत्; दमेन, दामने च, शकटादौ च योजनेऽपि तथैव।
Verse 18
स्तम्भशृङ्खलपाशैर् वा मृते पादोनमाचरेत् काष्ठे शान्तपनं कुर्यात् प्राजापत्यन्तु लोष्ठके
स्तम्भशृङ्खलपाशैर्वा मृते पादोनं प्रायश्चित्तमाचरेत्; काष्ठहेतोः शान्तपनं कुर्यात्, लोष्ठहेतोः प्राजापत्यं तु।
Verse 19
तप्तकृच्छ्रन्तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकं मार्जारगोधानकुलमण्डूकश्वपतत्रिणः
मार्जारगोधानकुलमण्डूकश्वपतत्रिणां वधे पाषाणहेतोस्तप्तकृच्छ्रं, शस्त्रहेतोश्चातिकृच्छ्रकं प्रायश्चित्तं।
Verse 20
हत्वा त्र्यहं पिवेत् क्षीरं कृच्छ्रं चान्द्रायणं चरेत् व्रतं रहस्ये रहसि प्रकाशे ऽपि प्रकाशकं
हत्वा त्र्यहं क्षीरं पिबेत्; कृच्छ्रं चान्द्रायणं च व्रतमाचरेत्—यद् रहस्ये रहसि, प्रकाशेऽपि प्रकाशकं दोषं शोधयति।
Verse 21
प्राणायामशतं कार्यं सर्वपापापनुत्तये पानकं द्राक्षमधुकं खार्जरन्तालमैक्षवं
सर्वपापापनुत्तये प्राणायामशतं कार्यम्। ततः द्राक्षा-मधूक-खार्जूर-ताल-मैक्षवैर्युक्तं मधुरं पानकं पिबेत्॥
Verse 22
मध्वीकं टङ्कमाध्वीकं मैरेयं नारिकेलजं न मद्यान्यपि मद्यानि पैष्टी मुख्या सुरा स्मृता
मध्वीकं टङ्कमाध्वीकं मैरेयं नारिकेलजम्। एतानि चान्यानि मद्यानि मद्यान्येव; मुख्याऽपि सुरा पैष्टी स्मृता॥
Verse 23
त्रैवर्णस्य निषिद्धानि पीत्वा तप्त्वाप्यपः शुचिः कणान् वा भक्षयेदब्दं पिण्याकं वा सकृन्निशि
त्रैवर्ण्यो यः निषिद्धं पीत्वा तप्त्वापः पिबेत् शुचिः। अथवा संवत्सरं कणान् भक्षयेत्, वा पिण्याकं सकृन्निशि॥
Verse 24
सुरापाणापनुत्यर्थं बालवामा जटी ध्वजी अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च
सुरापानापनुत्यर्थं बालवामो जटी ध्वजी। अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च (तदपि प्रायश्चित्तविषयम्)॥
Verse 25
पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः मद्यमाण्डस्थिता आपः पीत्वा सप्तदिनं व्रती
पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः। मद्यमाण्डस्थिता आपः पीत्वा सप्तदिनं व्रती भवेत्॥
Verse 26
चाण्डालस्य तु पानीयं पीत्वा स्यात् षड्दिनं व्रती चण्डालकूपभाण्डेषु पीत्वा शान्तपनं चरेत्
चाण्डालस्य तु पानीयं पीत्वा षड्दिनं व्रती स्यात्। चाण्डालकूपभाण्डेषु पीत्वा शान्तपनं चरेत्॥
Verse 27
पञ्चगव्यं त्रिरान्ते पीत्वा चान्त्यजलं द्विजः मत्स्यकण्टकशम्बूकशङ्खशुक्तिकपर्दकान्
द्विजः पञ्चगव्यं त्रिरन्ते पीत्वा चान्त्यजलं तथा। मत्स्यकण्टकशम्बूकशङ्खशुक्तिकपर्दकान् (भक्षणदोषं) शमयेत्॥
Verse 28
पीत्वा नवोदकं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति शवकूपोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
पीत्वा नवोदकं चैव पञ्चगव्येन शुद्ध्यति। शवकूपोदकं पीत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति॥
Verse 29
अन्त्यावसायिनामन्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् आपत्काले शूद्रगृहे मनस्तापेन शुद्ध्यति
अन्त्यावसायिनामन्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्। आपत्काले शूद्रगृहे मनस्तापेन शुद्ध्यति॥
Verse 30
शूद्रभाजनभुक् विप्रः पञ्चगव्यादुपोषितः कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं स्नेहं च दधिशक्तवः
शूद्रभाजनभुग्विप्रः पञ्चगव्यादुपोषितः। कन्दुपक्वं स्नेहपक्वं स्नेहं च दधिशक्तवः॥
Verse 31
शूद्रादनिन्द्यान्येतानि गुडक्षीररसादिकं अस्नातभुक् चोपवासी दिनान्ते तु जपाच्छुचिः
शूद्रात् गुडक्षीरफलरसादीनि अनिन्द्यानि गृह्यन्ते। अस्नातभुक् उपवसेत्, दिनान्ते जपेन शुचिर्भवेत्।
Verse 32
मूत्रोच्चार्यशुचिर्भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति केशकीटावपन्नं च पादस्पृष्टञ्च कामतः
मूत्रोच्चार्य अशुचिर्भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति। केशकीटावपन्नं च पादस्पृष्टं च कामतः (भक्ष्यं) दोषवत्।
Verse 33
भ्रूणघ्नावेक्षित्तं चैव सस्पृष्टं वाप्युदक्यया काकाद्यैर् अवलीढं च शुनासंस्पृष्टमेव च
भ्रूणघ्नेन अवेक्षितं, उदक्यया स्पृष्टं, काकाद्यैरवलीढं, शुना संस्पृष्टं च भक्ष्यं दुष्टं विज्ञेयम्।
Verse 34
गवाद्यैर् अन्नमाघ्रातं भुक्त्वा त्र्यहमुपावसेत् रेतोविण्मूत्रभक्षी तु प्राजापत्यं समाचरेत्
गवाद्यैरन्नमाघ्रातं भुक्त्वा त्र्यहमुपावसेत्। रेतोविण्मूत्रभक्षी तु प्राजापत्यं समाचरेत्।
Verse 35
चान्द्रायण नवश्राद्धे पराको मासिके मतः पक्षत्रये ऽतिकृच्छ्रं स्यात् षण्मासे कृच्छ्रमेव च
नवश्राद्धदोषे चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं मतम्। मासिकदोषे पराकः। पक्षत्रयेऽतिकृच्छ्रः, षण्मासे कृच्छ्र एव।
Verse 36
आब्दिके पादकृच्छ्रं स्यादेकाहः पुनराव्दिके पूर्वेद्युर्वार्षिकं श्राद्धं परेद्युः पुनराव्दिकं
आब्दिकश्राद्धे पादकृच्छ्रं विधीयते; पुनराव्दिके तु एकाहोपवासः। पूर्वेद्युः वार्षिकश्राद्धं कुर्यात्, परेद्युः पुनः पुनराव्दिकश्राद्धम्।
Verse 37
निषिद्धभक्षणे भुक्ते प्रायश्चित्तमुपोषणं भूस्तृणं लशुनं भुक्त्वा शिशुकं कृच्छ्रमाचरेत्
निषिद्धभक्षणे कृते प्रायश्चित्तमुपोषणम्। भूस्तृणलशुनं भुक्त्वा शिशुकं कृच्छ्रमाचरेत्।
Verse 38
लशुनं गृञ्जनं भुक्त्वेति ङ शिशुकृच्छ्रं समाचरेदिति ख अभोज्यानान्तु भुक्त्वान्नं स्त्रीशूद्रोच्छिष्टमेव च जग्ध्वा मांसमभक्ष्यञ्च सप्तरात्रं पयः पिवेत्
लशुनं गृञ्जनं भुक्त्वा शिशुकृच्छ्रं समाचरेत्। अभोज्यान्नं तथा भुक्त्वा स्त्रीशूद्रोच्छिष्टमेव च। जग्ध्वा मांसमभक्ष्यं च सप्तरात्रं पयः पिवेत्।
Verse 39
मधु मांसञ्च यो ऽश्नीयाच्छावं सूतकमेव वा प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं ब्रह्मचारी यतिर्व्रती
मधु मांसं च योऽश्नीयात् शावं सूतकमेव वा। प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं ब्रह्मचारी यतिर्व्रती।
Verse 40
अन्ययेन परस्वापहरणं स्तेयमुच्यते मुसलेन हतो राज्ञा स्वर्णस्तेयी विशुद्ध्यति
अन्यायेन परस्वापहरणं स्तेयमुच्यते। मुसलेन हतो राज्ञा स्वर्णस्तेयी विशुद्ध्यति।
Verse 41
अधःशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः एककालं समश्नानो द्वादशाब्दे विशुद्ध्यति
अधःशायी जटाधारी पर्णमूलफलाशनः। एककालं समश्नानो द्वादशाब्दे विशुद्ध्यति॥
Verse 42
रुक्मस्तेयी सुरापश् च ब्रह्महा गुरुतल्पगः स्तेयं कृत्वा सुरां पीत्वा कृच्छ्रञ्चाब्दं चरेन्नरः
रुक्मस्तेयी सुरापश्च ब्रह्महा गुरुतल्पगः। स्तेयं कृत्वा सुरां पीत्वा कृच्छ्रञ्चाब्दं चरेन्नरः॥
Verse 43
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक्
मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च। अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक्॥
Verse 44
मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च वापीकूपतडागानां शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतं
मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च। वापीकूपतडागानां शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतं॥
Verse 45
भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं
भक्ष्यभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च। पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनं॥
Verse 47
तृणकाष्ठद्रुमाणाञ्च शुष्कान्नस्य गुडस्य च चेलचर्मामिषाणाञ्च त्रिरात्रं स्यादभोजनं
तृणकाष्ठद्रुमादीनां शुष्कान्नस्य गुडस्य च । चेलचर्मामिषाणां च स्पर्शभक्षणदोषे त्रिरात्रमभोजनं भवेत् ॥
Verse 48
पितुः पत्नीञ्च भगिनीमाचार्यतनयान्तथा आचार्याणीं सुतां स्वाञ्च गच्छंश् च गुरुतल्पगः
पितुः पत्नीं भगिनीं चाचार्यतनयां तथा । आचार्याणीं स्वसुतां स्वां मातरं च गच्छन् गुरुतल्पग उच्यते ॥
Verse 49
गुरुतल्पे ऽभिभाष्यैनस्तप्ते पच्यादयोमये शूमीं ज्वलन्तीञ्चाश्लिष्य मृतुना स विशुद्ध्यति
गुरुतल्पापराधस्य प्रायश्चित्ते तप्तेऽयोमये पच्येत । ज्वलन्तीं शूमीं स्त्रीरूपां परिष्वज्य मृत्युनैव विशुद्ध्यति ॥
Verse 50
चान्द्रायणान् वा त्रीन्मासानभ्यस्य गुरुतल्पगः एवमेव विधिं कुर्याद् योषित्सु पतितास्वपि
अथवा त्रिमासान् त्रीन् चान्द्रायणान् समाचरन् गुरुतल्पगः । पतितासु योषित्स्वपि एष एव विधिः कार्यः ॥
Verse 51
यत् पुंसः परदारेषु तच्चैनां कारयेद्व्रतं रेतः सिक्त्वा कुमारीषु चाण्डालीषु सुतासु च
यत् प्रायश्चित्तं पुंसः परदारेषु विहितं तत् तस्याः अपि कारयेत् । कुमारीषु चाण्डालीषु स्वसुतासु च रेतः सिञ्चयित्वा ॥
Verse 52
सपिण्डापत्यदारेषु प्राणत्यागो विधीयते यत् करोत्येकरात्रेण वृषलीसेवनं द्विजः
सपिण्डस्त्रीगमने पुत्रपत्नीगमने वा स्नुषागमने च प्रायश्चित्तं प्राणत्याग एव विधीयते; यतः द्विजो वृषलीसेवनं केवलमेकां रात्रिमपि कृत्वा महापातकसदृशं पापं प्राप्नोति।
Verse 53
तद्भैक्ष्यभुग् जपन्नित्यं त्रिभिर्वर्षैर् व्यपोहति पितृव्यदारगमने भ्रातृभार्यागमे तथा
स भैक्ष्यभुग् नित्यं जपन् त्रिभिर्वर्षैः पापं व्यपोहति—पितृव्यदारगमने तथा भ्रातृभार्यागमे च यत् पापं जातम्।
Verse 54
चाण्डालीं पुक्कसीं वापि स्नुषाञ्च भगिनीं सखीं मातुः पितुः स्वसारञ्च निक्षिप्तां शरणागतां
चाण्डालीं पुक्कसीं वापि स्नुषां भगिनीं सखीं तथा; मातुः पितुः स्वसारं च—या निक्षिप्ता शरणागता, तां गृह्णीयात् पालयेच्चैव।
Verse 55
मातुलानीं स्वसारञ्च सगोत्रामन्यमिच्छतीं शिष्यभार्यां गुरोर्भार्यां गत्वा चान्द्रायणञ्चरेत्
मातुलानीगमने स्वसारगमने सगोत्रस्त्रीगमने शिष्यभार्यागमे गुरोर्भार्यागमे च कृत्वा—चान्द्रायणं प्रायश्चित्तं चरेत्।
Frequently Asked Questions
It defines killing as any act whose result is prāṇa-viyoga—separation of the life-breath—emphasizing outcome-based culpability alongside agency (direct or indirect).
The expiation should be prescribed after assessing deśa (place), kāla (time), śakti (capacity), and the specific nature/weight of the sin, selecting the stated niṣkṛti appropriate to that case.
The chapter repeatedly deploys Kṛcchra/Ati-kṛcchra/Tapta-kṛcchra, Prājāpatya, Parāka, and Cāndrāyaṇa, along with pañcagavya, fasting, japa, and prāṇāyāma as modular tools.