Adhyaya 158
Srāvādya-śauca (Impurity due to bodily discharge and allied causes)
अस्मिन्नध्याये शारीरनिर्गमजन्याशौचं गर्भस्राव-प्रसव-गर्भपातादिषु, तथा सूतक-मृतकयोः, वर्णभेदेन, सापिण्ड-सकुल्य-गोत्रिनां निकटताभेदेन, अवस्थाभेदेन (दन्तोत्पत्तेः पूर्वं, विवाहात् पूर्वं, चूडाकर्मोत्तरं) च क्रमशः कालमानैः व्यवस्थितम्। स्नानविधयः, अस्थिसञ्चयनम्, उदकक्रिया, पिण्डसंख्या, शिशूनां दाह-समाधिविधानम्, अन्न-दान-श्राद्धनिषेधाः, तथा बह्वशौचसंयोगे गुरुतरस्य प्राबल्यनियमश्च निरूपितः। विद्युताग्निमरणे, महामारी-क्षुधा-युद्ध-आपदादिषु, असापिण्डशवव्यवहारः, तथा केषाञ्चित् पतितादिवर्गाणां अपवादाश्चोक्ताः; मन्वादिस्मृत्यनुसारं गृहधर्म-यज्ञाधिकार-सामाजिककर्तव्यरक्षणार्थं शौचव्यवस्था धर्मतन्त्ररूपेण प्रदर्शिता।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे शावाशौचं नाम सप्तपञ्चाशदाधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः स्रावाद्यशौचं पुष्कर उवाच स्रावाशौचं प्रवक्ष्यामि मन्वादिमुनिसम्मतं सिद्धार्थकैस्तिलैर् विप्रान् यजद्वासो ऽपरं दधदिति घ , ङ , ञ च सिद्धार्थस्तिलैर् विद्वान् स्नायाद्वासो ऽपरं दधदिति ग , ट च रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे त्र्यहेण या
इत्याग्नेये महापुराणे शावाशौचं नाम सप्तपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथाष्टपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः स्रावाद्यशौचं प्रारभ्यते। पुष्कर उवाच—स्रावाशौचं प्रवक्ष्यामि मन्वादिमुनिसम्मतम्; सिद्धार्थकैस्तिलैः विप्रान् पूजयेत्, स्नात्वा चान्यद्वासो दध्यात्—इति पाठान्तरम्। गर्भस्रावे त्रिरात्रमशौचं, अन्यत्र मासतुल्यरात्रिभिर्गणनम्।
Verse 2
चातुर्मासिकपातान्ते दशाहं पञ्चमासतः राजन्ये च चतूरात्रं वैश्ये पञ्चाहमेव च
चातुर्मासिकपातान्ते पञ्चमासतः दशाहम्; राजन्ये चतूरात्रम्, वैश्ये पञ्चाहमेव च।
Verse 3
अष्टाहेन तु शूद्रस्य द्वादशाहादतः परं स्त्रीणां विशुद्धिरुदिता स्नानमात्रेण वै पितुः
शूद्रस्याष्टाहेन शुद्धिरुदिता; स्त्रीणां द्वादशाहात् परं शुद्धिः; पितुः पुनः स्नानमात्रेणैव शुद्धिः।
Verse 4
न स्नानं हि सपिण्डे स्यात्त्रिरात्रं सप्तमाष्टयोः सद्यः शौचं सपिण्डानामादन्तजननात्तथा
सपिण्डे त्रिरात्रं स्नानं न स्यात्; सप्तमाष्टमयोः स्नानं भवेत्। सपिण्डानां च सद्यः शौचं बालस्य जन्माद् दन्तोद्गमपर्यन्तं तथा।
Verse 5
आचूडादेकरात्रं स्यादाव्रताच्च त्रिरात्रकं दशरात्रं भवेदस्मान्मातापित्रोस्त्रिरात्रकं
आचूडात् एकरात्रं स्यात्; अव्रतस्य त्रिरात्रकम्। अस्मात् परं दशरात्रं भवेत्; मातापित्रोस्तु त्रिरात्रकम्।
Verse 6
अजातदन्ते तु मृते कृतचूडे ऽर्भके तथा प्रेते न्यूने त्रिभिर्वर्षैर् मृते शुद्धिस्तु नैशिल्की
अजातदन्ते मृते, कृतचूडेऽपि अर्भके प्रेते, त्रिवर्षान् न्यूनवयस्के मृते—शुद्धिः सद्य एव, नैशिल्की।
Verse 7
द्व्यहेण क्षत्रिये शुद्धिस्त्रिभिर्वैश्ये मृते तथा शुद्धिः शूद्रे पञ्चभिः स्यात् प्राग्विवाहद् द्विषट्त्वहः
क्षत्रिये मृते द्व्यहेण शुद्धिः; वैश्ये मृते त्रिभिः; शूद्रे मृते पञ्चभिः शुद्धिः स्यात्। विवाहात् प्राक् तु द्वादशाहं (अशौचं) भवति।
Verse 8
यत्र त्रिरात्रं विप्राणामशौचं सम्प्रदृश्यते तत्र शूद्रे द्वादशाहः षण्णव क्षत्रवैशय्योः
यत्र विप्राणां त्रिरात्रमशौचं विहितं दृश्यते, तत्रैव शूद्रस्य द्वादशाहः; क्षत्रियस्य षडहः, वैश्यस्य नवाहश्च (अशौचकालः) भवति।
Verse 9
द्व्यब्दे नैवाग्निसंस्कारो मृते तन्निखनेद् भुवि न चोदकक्रिया तस्य नाम्नि चापि कृते सति
द्व्यब्दात् पूर्वं शिशौ मृते नैवाग्निसंस्कारः; तं भुवि निखनेत्। तस्य नामकृतेऽपि सति नोदकक्रिया विधीयते।
Verse 10
जातदन्तस्य वा कार्या स्यादुपनयनाद्दश एकाहाच्छुद्ध्यते विप्रो यो ऽग्निवेदसमन्वितः
जातदन्तस्योपनयनं कार्यं; (अशौचः) दशाहः। अग्निवेदसमन्वितो विप्र एकाहेन शुद्ध्यति।
Verse 11
हीने हीनतरे चैव त्र्यहश् चतुरहस् तथा पञ्चाहेनाग्निहीनस्तु दशाहाद्ब्राह्मणव्रुवः
हीने हीनतरे च (प्रायश्चित्तं) त्र्यहश्चतुरहश्च; अग्निहीनस्तु पञ्चाहेन (दोषी) दशाहात्—इति ब्राह्मणवचनम्।
Verse 12
विशुद्धिः कथितेति घ , ङ , ञ च द्विषट्ककमिति ट क्षत्रियो नवसप्ताहच्छुद्ध्येद्विप्रो गुणैर् युतः दशाहात् सगुणो वैश्यो विंशाहाच्छूद्र एव च
विशुद्धिः कथिता—क्षत्रियो नवाहात् शुद्ध्येत्; गुणैर्युतो विप्रः सप्ताहात्। सगुणो वैश्यो दशाहात्, शूद्र एव विंशाहात् शुद्ध्यति।
Verse 13
दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो द्वादशाहेन भूमिपः वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुद्ध्यति
दशाहात् शुद्ध्यते विप्रो, द्वादशाहेन भूमिपः। वैश्यः पञ्चदशाहेन, शूद्रो मासेन शुद्ध्यति॥
Verse 14
गुणोत्कर्षे दशाहाप्तौ त्र्यहमेकाहकं त्र्यहे एकाहाप्तौ सद्यः शौचं सर्वत्रैवं समूहयेत्
गुणोत्कर्षे दशाहाप्तौ त्र्यहमेकाहकं त्र्यहे। एकाहाप्तौ सद्यः शौचं सर्वत्रैवं समूहयेत्॥
Verse 15
दासान्तेवासिभृतकाः शिष्याश् चैवात्र वासिनः स्वामितुल्यमशौचं स्यान्मृते पृथक् पृथग्भवेत्
दासान्तेवासिभृतकाः शिष्याश् चैवात्र वासिनः। स्वामितुल्यमशौचं स्यान्मृते पृथक् पृथग्भवेत्॥
Verse 16
मरणादेव कर्तव्यं संयोगो यस्य नाग्निभिः दाहादूर्ध्वमशौचं स्याद्यस्य वैतानिको विधिः
मरणादेव कर्तव्यं संयोगो यस्य नाग्निभिः। दाहादूर्ध्वमशौचं स्याद्यस्य वैतानिको विधिः॥
Verse 17
सर्वेषामेव वर्णानान्त्रिभागात् स्पर्शनम्भवेत् त्रिचतुःपञ्चदशभिः स्पृश्यवर्णाः क्रमेण तु
सर्वेषामेव वर्णानां त्रिभागात् स्पर्शनं भवेत्। त्रिचतुःपञ्चदशभिः स्पृश्यवर्णाः क्रमेण तु॥
Verse 18
चतुर्थे पञ्चमे चैव सप्तमे नवमे तथा अस्थिसञ्चयनं कार्यं वर्णानामनुपूर्वशः
चतुर्थे पञ्चमे चैव सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसञ्चयनं कार्यं वर्णानामनुपूर्वशः ॥
Verse 19
अहस्त्वदत्तकन्यासु प्रदत्तासु त्र्यहं भवेत् पक्षिणी संस्कृतास्वेव स्वस्रादिषु विधीयते
अहस्त्वदत्तकन्यासु प्रदत्तासु त्र्यहं भवेत् । पक्षिणी संस्कृतास्वेव स्वस्रादिषु विधीयते ॥
Verse 20
पितृगोत्रं कुमारीणां व्यूढानां भर्तृगोत्रता जलप्रदानं पित्रे च उद्वाहे चोभयत्र तु
पितृगोत्रं कुमारीणां व्यूढानां भर्तृगोत्रता । जलप्रदानं पित्रे च उद्वाहे चोभयत्र तु ॥
Verse 21
दशाहोपरि पित्रोश् च दुहितुर्मरणे त्र्यहं सद्यः शौचं सपिण्डानां पूर्वं चूडाकृतेर्द्विज
दशाहोपरि पित्रोश् च दुहितुर्मरणे त्र्यहं । सद्यः शौचं सपिण्डानां पूर्वं चूडाकृतेर्द्विज ॥
Verse 22
एकाहतो ह्य् आविविहादूर्ध्वं हस्तोदकात् त्र्यहं पक्षिणी भ्रातृपुत्रस्य सपिण्डानां च सद्यतः
एकाहतो ह्य् आविविहादूर्ध्वं हस्तोदकात् त्र्यहं । पक्षिणी भ्रातृपुत्रस्य सपिण्डानां च सद्यतः ॥
Verse 23
दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो जन्महानौ स्वयोनिषु षद्भिस्त्रिभिरहैकेन क्षत्रविट्शूद्रयोनिषु
दशाहात् शुद्ध्यते विप्रो जन्ममृताशौचे स्वयोनिषु; क्षत्रियः षडहैः, वैश्यस्त्रिभिरहैः, शूद्र एकाहेन शुद्धिमाप्नोति।
Verse 24
एतज्ज्ञेयं सपिण्डानां वक्ष्ये चानौरसादिषु अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्वन्यगतासु च
एतत् सपिण्डानां विषये ज्ञेयम्; अनौरसादिषु च वक्ष्यामि—अनौरसेषु पुत्रेषु तथा अन्यगतासु भार्यासु च।
Verse 25
परपूर्वासु च स्त्रीषु त्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठतां
परपूर्वासु स्त्रीषु त्रिरात्रात् शुद्धिरिष्यते; वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठतां तद्वत्।
Verse 26
आत्मनस्त्यागिनाञ्चैव निवर्तेतोदकक्रिया मात्रैकया द्विपितरौ भ्रतरावन्यगामिनौ
आत्मनस्त्यागिनां तु निवर्तेतोदकक्रिया; मात्रैकया द्विपितरौ सेवनीयौ, भ्रातरस्त्वन्यगामिनो वर्ज्याः।
Verse 27
एकाहः सूतके तत्र मृतके तु द्व्यहो भवेत् सपिण्डानामशौचं हि समानोदकतां वदे
सूतके तत्रैकाहोऽशौचः, मृतके तु द्व्यहो भवेत्; सपिण्डानामशौचं हि समानोदकतापर्यन्तं वदेत्।
Verse 28
बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुद्ध्यति
बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुद्ध्यति।
Verse 29
दशाहेन सपिण्डास्तु शुद्ध्यन्ति प्रेतसूतके त्रिरात्रेण सुकुल्यास्तु स्नानात् शुद्ध्यन्ति गोत्रिणः
दशाहेन सपिण्डास्तु शुद्ध्यन्ति प्रेतसूतके त्रिरात्रेण सुकुल्यास्तु स्नानात् शुद्ध्यन्ति गोत्रिणः।
Verse 30
सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते समानोदकभावस्तु निवर्तेताचतुर्दशात्
सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते समानोदकभावस्तु निवर्तेताचतुर्दशात्।
Verse 31
जन्मनामस्मृते वैतत् तत्परं गोत्रमुच्यते विगतन्तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्य् अनिर्दशं
जन्मनामस्मृते वैतत् तत्परं गोत्रमुच्यते विगतन्तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्यनिर्दशम्।
Verse 32
यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्
यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्।
Verse 33
संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुद्ध्यति मृतके तु त्र्यहो भवेदिति घ , ङ , ञ च मतके तु तथा भवेदिति झ स्नाता इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च मातुले पक्षिणो रात्रिः शिष्यत्विग्बान्धवेषु च
संवत्सरव्यतीते तु स्पर्शमात्रेणैवापः शुद्ध्यन्ति। मृतके त्र्यहं अशौचं भवतीति घ-ङ-ञ-पाठाः; मातकेऽपि तथैवेति झ-पाठः। स्नानं कर्तव्यमिति ख-ग-घ-ङ-छ-ज-पाठाः। मातुले पक्षिणि शिष्ये त्विग्बान्धवेषु च रात्रिमात्रमशौचम्।
Verse 34
मृटे जामातरि प्रेते दैहित्रे भगिनीसुते श्यालके तत्सुते चैव स्नानमात्रं विधीयते
मृते जामातरि प्रेते दैहित्रे भगिनीसुते। श्यालके तत्सुते चैव स्नानमात्रं विधीयते॥
Verse 35
मातामह्यां तथाचार्ये मृते मातामहे त्र्यहं दुर्भिक्षे राष्ट्रसम्पाते आगतायां तथापदि
मातामह्यां तथाचार्ये मृते मातामहे त्र्यहम्। दुर्भिक्षे राष्ट्रसम्पाते आगतायां तथापदि॥
Verse 36
उपसर्गमृतानाञ्च दाहे ब्रह्मविदान्तथा सत्रिव्रति ब्रह्मत्तारिसङ्ग्रामे देशविप्लवे
उपसर्गमृतानाञ्च दाहे ब्रह्मविदां तथा। सत्रिव्रति ब्रह्मत्तारिसङ्ग्रामे देशविप्लवे॥
Verse 37
दाने यज्ञे विवाहे च सद्यः शौचं विधीयते विप्रगोनृपहन्तॄणामनुक्तं चात्मघातिनां
दाने यज्ञे विवाहे च सद्यः शौचं विधीयते। विप्रगोनृपहन्तॄणामनुक्तं चात्मघातिनाम्॥
Verse 38
असाध्यव्याधियुक्तस्य स्वाध्याये चाक्षमस्य च प्रायश्चित्तमनुज्ञातमग्नितोयप्रवेशनं
असाध्यव्याधिसंयुक्तस्य तथा स्वाध्यायकरणेऽक्षमस्य च, प्रायश्चित्तरूपेण अग्नौ वा तोये वा प्रवेशः शास्त्रेऽनुज्ञातः।
Verse 39
अपमानात्तथा क्रोधात् स्नेहात्परिभवाद्भयात् उद्बध्य म्रियते नारी पुरुषो वा कथञ्चन
अपमानात् क्रोधात् स्नेहात् परिभवात् भयाच्च, नारी वा पुरुषो वा कश्चिदपि उद्बध्य मरणं प्राप्नुयात्।
Verse 40
आत्मघाती चैकलक्षं वसेत्स नरके शुचौ वृद्धः श्रौतस्मृतेर्लुप्तः परित्यजति यस्त्वसून्
आत्मघाती नरके ‘शुचौ’ एकलक्षं वर्षाणि वसति; तथा वृद्धोऽपि यः श्रौतस्मृतिधर्मेभ्यः पतितः सन् स्वयमेव प्राणान् परित्यजति, सऽपि तत्र गच्छति।
Verse 41
त्रिरात्रं तत्र शाशौचं द्वितीये चास्थिसञ्चयं तृतीये तूदकं कार्यं चतुर्थे श्राद्धमाचरेत्
तत्र त्रिरात्रं शाशौचं; द्वितीयेऽस्थिसञ्चयः कार्यः; तृतीये उदकक्रिया विधेया; चतुर्थे श्राद्धं समाचरेत्।
Verse 42
विद्युदग्निहतानाञ्च त्र्यहं शुद्धिः सपिण्डिके पाषण्डाश्रिता भर्तृघ्न्यो नाशौचोदकगाः स्त्रियः
विद्युदग्निहतानां सपिण्डिकेषु त्र्यहं शुद्धिः; पाषण्डाश्रिता भर्तृघ्न्यः तथा नाशौचोदकगाः स्त्रियः, नाशौचोदकादिकर्मसु अधिकारिण्यः।
Verse 43
पितृमात्रादिपाते तु आर्द्रवासा ह्य् उपोषितः प्रेते, भगिनीसुत इत्य् अपि इति ट यतिव्रतीति ज अपमानादथेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च विद्युदादिहतानाञ्च त्र्यहाच्छुद्धिर्विधीयते इति ट अतीतेब्दे प्रकुर्वीत प्रेतकार्यं यथाविधि
पितृमातृप्रभृतिषु पतितेषु (मृतेषु) आर्द्रवस्त्रधारी उपोषितः स्यात्; भगिनीसुतस्यापि तथा। विद्युदादिहतानां त्र्यहात् शुद्धिर्विधीयते। संवत्सरातीतः सन् यथाविधि प्रेतकार्यं कुर्यात्।
Verse 44
यः कश्चित्तु हरेत् प्रेतमसपिण्डं कथञ्चन स्नात्वा स्चेलः स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति
यः कश्चित् असपिण्डं प्रेतं कथञ्चन वहति, स स्नात्वा स्चेलः सन् अग्निं स्पृष्ट्वा घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति।
Verse 45
यद्यन्नमत्ति तेषान्तु दशाहेनैव शुद्ध्यति अनदन्नन्नमह्न्येव न वै तस्मिन् गृहे वसेत्
यद्यन्नं तेषां भुङ्क्ते तु स दशाहेनैव शुद्ध्यति। अनदन् तेषामन्नं तु तस्मिन् गृहेऽह्न्यपि न वसेत्।
Verse 46
अनाथं व्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः पदे पदे यज्ञफलं शुद्धिः स्यात् स्नानमात्रतः
अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः, ते पदे पदे यज्ञफलं लभन्ते; स्नानमात्रतः शुद्धिः स्यात्।
Verse 47
प्रेतीभूतं द्विजः शूद्रमनुगच्छंस्त्र्यहाच्छुचिः मृतस्य बान्धवैः सार्धं कृत्वा च परिदेवनं
प्रेतीभूतं शूद्रं द्विजः अनुगच्छन्, मृतस्य बान्धवैः सार्धं परिदेवनं कृत्वा, त्र्यहात् शुचिः स्यात्।
Verse 48
वर्जयेत्तदहोरात्रं दानश्राद्धादि कामतः शूद्रायाः प्रसवो गेहे शूद्रस्य मरणं तथा
शूद्रायाः प्रसवो गेहे शूद्रस्य मरणं च यदा भवति, तदहोरात्रं नियमेन दान-श्राद्धादिकर्माणि कामतः वर्जयेत्।
Verse 49
भाण्डानि तु परित्यज्य त्र्यहाद्भूलेपतः शुचिः न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत्
भाण्डानि परित्यज्य त्र्यहात् भूलेपतः शुचिर्भवेत्। स्वेषु तिष्ठत्सु जनैः सति मृतं विप्रं शूद्रेण नाययेत्।
Verse 50
नयेत् प्रेतं स्नापितञ्च पूजितं कुसुमैर् दहेत् नग्नदेहं दहेन् नैव किञ्चिद्देहं परित्यजेत्
प्रेतं नयेत् स्नापितं च पूजितं कुसुमैः सह दहेत्। नग्नदेहं न दहेत्, देहस्य किञ्चिदपि न परित्यजेत्।
Verse 51
गोत्रजस्तु गृहीत्वा तु चितां चारोपयेत्तदा आहिताग्निर्यथान्यायं दग्धव्यस्तिभिरग्निभिः
गोत्रजः तु गृहीत्वा देहं तदा चिताम् आरोपयेत्। आहिताग्निः यथान्यायं तिभिरग्निभिः दग्धव्यः।
Verse 52
अनाहिताग्निरेकेन लौकिकेनापरस् तथा अस्मात् त्वमभिजातो ऽसि त्वदयं जायतां पुनः
अनाहिताग्निः एकः, अपरः तु लौकिकाग्निमात्रधारकः। अस्मात् त्वम् अभिजातोऽसि; त्वदयं पुनर्जायतां।
Verse 53
असौ स्वर्गाय लोकाय सुखाग्निं प्रददेत्सुतः सकृत्प्रसिञ्चन्त्युदकं नामगोत्रेण बान्धवाः
अस्य स्वर्गलोकप्राप्त्यर्थं सुतः शुभां दाहाग्निं प्रदद्यात्। बान्धवाः नामगोत्रोच्चारणपूर्वकं सकृदुदकं प्रसिञ्चेयुः।
Verse 54
दानश्राद्धादिकर्म चेति झ एवं मातामहाचार्यप्रेतानाञ्चोदकक्रिया काम्योदकं सखिप्रेतस्वस्रीयश्वश्रुरर्त्विजां
एवं दानश्राद्धादिकर्माणि कुर्यात्। तथा मातामहाचार्यादिप्रेतानां चोदकक्रिया विधेया। सखि-प्रेत-स्वस्रीय-श्वश्रु-ऋत्विजां च काम्योदकं कर्तुं शक्यते।
Verse 55
अपो नः शोशुचिदयं दशाहञ्च सुतो ऽर्पयेत् ब्राह्मणे दशपिण्डाः स्युः क्षत्रिये द्वादश स्मृताः
सुतो ‘अपो नः शोशुचिदयम्’ इति मन्त्रेणोदकं दद्यात्, दशाहकर्म च समापयेत्। ब्राह्मणे दश पिण्डाः, क्षत्रिये द्वादश स्मृताः।
Verse 56
वैश्ये पञ्चदश प्रोक्ताः शूद्रे त्रिंशत् प्रकीर्तिता पुत्रो वा पुत्रिकान्यो वा पिण्डं दद्याच्च पुत्रवत्
वैश्ये पञ्चदश प्रोक्ताः, शूद्रे त्रिंशत् प्रकीर्तिताः। पुत्रो वा पुत्रिकान्यो वा पुत्रवत् पिण्डं दद्यात्।
Verse 57
विदिश्य निम्बपत्राणि नियतो द्वारि वेश्मनः आचम्य चाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान्
विदिश्य निम्बपत्राणि नियतः वेश्मद्वारि निक्षिप्य, आचम्य चाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपांश्च प्रयुञ्जीत शुद्ध्यर्थम्।
Verse 58
प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः अक्षरलवणान्नः स्युर् निर्मांसा भूमिशायिनः
विधिवत् समालभ्य व्रतं प्रविशेयुः; शनैः शनैः अश्मनि पादं निधाय क्रमशः गच्छेयुः। अक्षरमात्रपरिमिताहाराः स्युः, लवणयुक्तं भुञ्जीरन्, निर्मांसाः, भूमौ शयीत।
Verse 59
क्रीतलब्धाशनाः स्नाता आदिकर्ता दशाहकृत् अभावे ब्रह्मचारी तु कुर्यात्पिण्डोदकादिकं
स्नातः आदिकर्ता क्रीतलब्धाशनः अपि दशाहकृत् कर्माणि कुर्यात्। तस्याभावे तु ब्रह्मचारी पिण्डोदकादिकं विधिवत् निर्वर्तयेत्।
Verse 60
यथेदं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते जननेप्येवं स्यान्निपुणां शुद्धिमिच्छतां
यथा एतत् शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते, तथा जननेऽपि एवमेव स्यात्—निपुणानां शुद्धिमिच्छताम्।
Verse 61
सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोश् च सूतकं सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः
सर्वेषां शावमाशौचं भवति; मातापित्रोश्च सूतकं। सूतकं तु मातुरेव; पिता तु उपस्पृश्य शुचिर्भवति।
Verse 62
पुत्रजन्मदिने श्राद्धं कर्तव्यमिति निश्चितं तदहस्तत्प्रदानार्थं गोहिरण्यादिवाससां
पुत्रजन्मदिने श्राद्धं कर्तव्यमिति निश्चितम्। तदह एव तत्प्रदानार्थं गोहिरण्यादिवासांसि दद्यात्।
Verse 63
मरणं मरणेनैव सूतकं सूतकेन तु उभयोरपि यत् पूर्वं तेनाशौचेन शुद्ध्यति
मरणजन्यमशौचं मरणाशौचेनैव निवर्तते, सूतकजन्यमशौचं सूतकशौचेनैव निवर्तते। उभयोरपि सति यत् पूर्वं प्रवृत्तं तेनैव पूर्वाशौचेन शुद्धिर्भवति॥
Verse 64
सूतके मृतकं चेत्स्यान् मृतके त्वथ सूतकं तत्राधिकृत्य मृतकं शौचं कुर्यान्न सूतकं
सूतके प्रवृत्ते मृतकं चेत् स्यात्, मृतके प्रवृत्ते वा सूतकं स्यात्—तत्र मृतकमेवाधिकृत्य मृतकशौचं कुर्यात्, न सूतकशौचम्॥
Verse 65
समानं लघ्वशौचन्तु प्रथमेन समापयेत् असमानं द्वितीयेन धर्मराजवचो यथा
समानं लघ्वशौचं प्रथमेन विधिना समापयेत्; असमानं तु द्वितीयेन विधिना—धर्मराजस्य वचनानुसारतः॥
Verse 66
शावान्तः शाव आयाते पूर्वाशौचेन शुद्ध्यति गुरुणा लघु बाध्येत लघुना नैव तद्गुरु
मृतकाशौचस्यावसाने शावोऽन्यः शाव आयाति चेत्, पूर्वप्रवृत्तेनाशौचेनैव शुद्ध्यति। गुरुणा लघ्वशौचं बाध्यते, लघुना तु गुर्वशौचं न बाध्यते॥
Verse 67
मृतके सूतके वापि रात्रिमध्ये ऽन्यदापतेत् तच्छेषेणैव सुद्ध्येरन् रात्रिशेषे द्व्यहाधिकात्
मृतके सूतके वा रात्रिमध्ये अन्यदापतति चेत्, तस्य रात्रेः शेषेणैव शुद्ध्येरन्; रात्रिशेषे (उत्तरभागे) पतिते तु द्व्यहाधिकेन शौचेन शुद्धिः॥
Verse 68
प्रभाते यद्यशौचं स्याच्छुद्धेरंश् च त्रिभिर्दिनैः उभयत्र दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते
प्रभाते यद्याशौचं जायते, तदा शुद्धेः कश्चिदंशः त्रिभिर्दिनैः सिद्ध्यति; उभयत्र तु दशाहानि कुलस्य पक्तान्नं न भुज्यते।
Verse 69
दानादि निनिवर्तेत कुलस्यान्नं न भुज्यते अज्ञाते पातकं नाद्ये भोक्तुरेकमहो ऽन्यथा
दानादि निवर्तेत, कुलस्यान्नं न भुज्यते; अज्ञाते (दोषे) पातकं नाद्ये, अन्यथा तु भोक्तुरेकस्यैव पातकं भवति।
Frequently Asked Questions
It prescribes three nights of impurity for garbha-srāva, with additional discharge cases measured by nights corresponding to a month-equivalent as stated in the rule.
Sapinda status (in the male line) ceases at the seventh generation, while samānodaka (shared funerary water-offering relationship) ceases after the fourteenth generation.
Three nights of impurity are observed; bone-collection on the second day, udaka-kriyā on the third day, and śrāddha on the fourth day.
Death-impurity (mṛtaka) takes precedence over birth-impurity (sūtaka); heavier impurity overrides lighter, and the remaining duration rule applies when events occur during an ongoing aśauca.