Adhyaya 153

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गृहस्थवृत्तयो नाम व्रिपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः ब्रह्मचर्याश्रमधर्मः पुष्कर उवाच धर्ममाश्रमिणां वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु षोडशर्तुनिशा स्त्रीणामाद्यस्तिस्रस्तु गर्हिताः

इत्याग्नेये महापुराणे ‘गृहस्थवृत्तयः’ नाम द्विपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ त्रिपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः—ब्रह्मचर्याश्रमधर्मः। पुष्कर उवाच—आश्रमिणां धर्मान् वक्ष्ये, भुक्तिमुक्तिप्रदान् शृणु। स्त्रीणां षोडशर्तुनिशाः; आद्यास्तिस्रस्तु गर्हिताः।

Verse 2

व्रजेद्युग्मासु पुत्रार्थी कर्माधानिकमिष्यते गर्भस्य स्पष्टताज्ञाने सवनं स्पन्दनात् पुरा

युग्मासु (रात्रिषु/दिवसेषु) पुत्रार्थी व्रजेत; तस्य आधानिकं कर्म इष्यते। गर्भस्य स्पष्टताज्ञाने स्पन्दनात् पुरा सवनं कर्तव्यम्।

Verse 3

षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तं पुत्रीयं नामभं शुभं अच्छिन्ननाड्यां कर्तव्यं जातकर्म विचक्षणैः

षष्ठेऽष्टमे वा मासे सीमन्तसंस्कारः कार्यः। ततः पुत्रप्रदं शुभं नाम दातव्यम्। अच्छिन्ननाड्यां विद्वद्भिर्जातकर्म कर्तव्यम्॥

Verse 4

अशौचे तु व्यतिक्रान्ते नामकर्म विधीयते शर्मान्तं ब्राह्मस्योक्तं वर्मान्तं क्षत्रियस्य तु

अशौचे व्यतिक्रान्ते नामकर्म विधीयते। ब्राह्मणस्य शर्मान्तं नामोक्तं क्षत्रियस्य तु वर्मान्तम्॥

Verse 5

गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः शर्मान्तं ब्रह्मणस्योक्तं वर्मान्तं क्षत्रियस्य च

गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः। शर्मान्तं ब्राह्मणस्योक्तं वर्मान्तं क्षत्रियस्य च॥

Verse 6

गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः बालं निवेदयेद्भर्त्रे तव पुत्रो ऽयमित्युत

गुप्तदासात्मकं नाम प्रशस्तं वैश्यशूद्रयोः। बालं निवेदयेद्भर्त्रे ‘तव पुत्रोऽयम्’ इत्युत॥

Verse 7

यथाकुलन्तु चूडाकृद् ब्राह्मणस्योपनायनं गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे गर्भादेकादशे नृपे

यथाकुलं तु चूडाकर्म कर्तव्यम्। ब्राह्मणस्योपनयनं गर्भाष्टमेऽष्टमे वाब्दे, गर्भादेकादशे नृपे॥

Verse 8

गर्भात्तु द्वादशे वैश्ये षोडशाब्दादितो न हि मुञ्जानां वल्कलानान्तु क्रमान्मौज्ज्याः प्रकीर्तिताः

गर्भाद् द्वादशे वर्षे वैश्यस्योपनयनं विधीयते; षोडशवर्षादारभ्य तु न कर्तव्यम्। क्रमशश्च मौञ्ज्याः पवित्रकक्ष्याः मुञ्जतृणनिर्मिताः वल्कलतन्तुनिर्मिताश्च प्रकीर्तिताः।

Verse 9

मार्गवैयाध्रवास्तानि चर्माणि व्रतचारिणां पर्णपिप्पलविल्वानां क्रमाद्दण्डाः प्रकीर्तिताः

व्रतचारिणां चर्माणि मार्गवैयाघ्राणि निर्दिष्टानि। क्रमाद् दण्डाः पर्णपिप्पलविल्ववृक्षकाष्ठनिर्मिताः प्रकीर्तिताः।

Verse 10

केशदेशललाटास्यतुल्याः प्रोक्ताः क्रमेण तु अवक्राः सत्वचः सर्वे नाविप्लुष्टास्तु दण्डकाः

ते दण्डाः क्रमेण केशदेशललाटास्यप्रमाणसमाः प्रोक्ताः। सर्वेऽवक्राः सत्वचः स्युः; दण्डकाः न विप्लुष्टाः न दग्धाश्च।

Verse 11

वासोपवीते कार्पासक्षौमोर्णानां यथाक्रमं आदिमध्यावसानेषु भवच्छब्दोपलक्षितं

वासोपवीतेषु यथाक्रमं कार्पासं क्षौमं ऊर्णं च प्रयोज्यम्। तथा वाक्यस्य आदौ मध्येऽवसाने च ‘भवत्’शब्देन सम्मानसूचना भवति।

Verse 12

प्रथमं तत्र भ्हिक्षेत यत्र भिक्षा ध्रुवं भवेत् स्त्रीणाममन्त्रतस्तानि विवाहस्तु समन्त्रकः

प्रथमं तत्र भिक्षेत यत्र भिक्षा ध्रुवं भवेत्। स्त्रीणाम् एते संस्काराः अमन्त्रतः कार्याः; विवाहस्तु समन्त्रकः कर्तव्यः।

Verse 13

उपनीय गुरुः शिष्यं सिक्षयेच्छौचमादितः आचारमग्निकार्यं च सन्ध्योपासनमेव च

उपनीय गुरुः शिष्यं प्रथमं शौचविधिं, सदाचारं, अग्निकार्यविधानं, तथा सन्ध्योपासनां च शिक्षयेत्।

Verse 14

आयुष्यं प्राङ्मुखो भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः श्रियं प्रत्यङ्मुखी भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखः

प्राङ्मुखो भुञ्जानोऽयुष्यं लभते; दक्षिणामुखो यशः; प्रत्यङ्मुखी श्रियं; उदङ्मुखो भुञ्जानो ऋतं धर्मानुग्रहम्।

Verse 15

सायं प्रातश् च जुहुयान् नामेध्यं व्यस्तहस्तकं मधु मांस जनैः सार्धं गीतं नृत्यञ्च वै त्यजेत्

सायं प्रातश्च जुहुयात्; नामेध्यं, व्यस्तहस्तकं, मधु-मांसं, जनैः सार्धं प्रमादसङ्गं, गीतं नृत्यं च त्यजेत्।

Verse 16

नृत्यञ्च वर्जयेदिति ख , ग , घ , ङ , छ , ञ , ट च सायं प्रातश्चेत्यादिः, नृत्यञ्च वै त्यजेदित्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति हिंसाम्परापवादं च अश्लीलं च विशेषतः दण्डादि धारयेन्नष्टमप्सु क्षिप्त्वान्यधारणं

‘नृत्यं वर्जयेत्’ इति केषुचित् पाठः; विशेषतः हिंसां परापवादं च अश्लीलं च वर्जयेत्। दण्डादि धारयेत्; नष्टे तु तदप्सु क्षिप्त्वा अन्यं धारयेत्।

Verse 17

वेदस्वीकरणं कृत्वा स्रायाद्वै दत्तदक्षिणः

वेदस्वीकरणं कृत्वा दत्तदक्षिणो वै ततः स्नायात्, समापनकर्मरूपेण।