Adhyaya 249
Chapter 249 — धनुर्वेदकथनम् (Exposition of Dhanurveda): Archery Procedure, Target-Training, and Yogic Restraint
अग्निर्देवो धनुर्वेदोपदेशं धर्माधिष्ठितैः पूर्वकर्मभिः आरभते—धनुः सम्यक् पूर्णप्रमाणं कृत्वा शुद्धीकृत्य यज्ञसन्निधौ स्थापयेत्। ततः शरं गृह्णीयात्, तूणीरबन्धं दक्षिणतः बद्ध्वा, दक्षिणहस्तेन शरं आकृष्य लक्ष्ये दृढदृष्टिं निधाय, वामहस्तेन धनुरुद्धरेत्, सिहंकरणेनापि शरं दृढं संधानयेत्। मनः अनवसन्नं लक्ष्यैकाग्रं भवेत्; दक्षिणपार्श्वे यथोचितचिह्नात् मोचनं कार्यम्। अभ्यासः षोडशाङ्गुलचन्द्रकादिमितचिह्नेषु, मोचनानन्तरं नियन्त्रणाभ्यासे (उल्काशिक्षा), नेत्रचिह्न-चतुरश्र-परिवर्तन-चलन-नीचोच्चवेधादिषु च क्रमशः प्रवर्धते। लक्ष्याणि दृढ-दुष्कर-चित्रदुष्करभेदेन निर्दिश्यन्ते; उभयतः (दक्षिण-वाम) अभ्यासः स्थिरस्थापनं च विधीयते। अन्ते कर्मयोगविधिं योगशिक्षया संयोज्य मनो-दृष्टि-यमनिग्रहैः शस्त्रविद्यां आत्मसंयमेनैक्यं नयति।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
A stepwise biomechanics-and-gear protocol: right-side quiver binding, drawing the arrow with the right hand while maintaining target-lock, lifting the bow with the left, firm nocking (puṅkha on guṇa) aided by the siṃhakarṇa implement, measured target marks (e.g., candraka of sixteen aṅgulas), and progressive drills including ulkā-śikṣā control after release.
It frames martial training as karma-yoga in practice: mental steadiness, disciplined gaze, correct method, and the conquest of yama are treated as integral to proficiency, making worldly skill (bhukti) a vehicle for dharmic self-mastery that supports spiritual refinement (mukti-orientation).