Adhyaya 215
सन्ध्याविधिः (Sandhyā-vidhi) — The Rite of Twilight Worship
अत्र भगवान् अग्निः सन्ध्योपासनायाः विधिं तत्त्वतः प्रक्रियया च निरूपयति। सर्वमन्त्रकर्मणां सारं समापनचिह्नं च प्रणवम् (ॐ) इति स्थापयित्वा, ॐ–महाव्याहृतयः (भूः भुवः स्वः)–सावित्री/गायत्री-त्रयम् ब्रह्मणो मुखम् इव प्रशंसति, तस्य नित्याध्ययनं नियमयुक्तं जपं च शुद्ध्यै ब्रह्मप्राप्तये च साधनम् इति वदति। जपसंख्याः ७/१०/२०/१०८/१०००/१०००००/१०००००० इत्यादयः फलभेदैः प्रायश्चित्तैश्च संबध्यन्ते; जपः होमेन विशेषतः तिलहोमेन उपवासेन च पापशमनार्थं योज्यते। ऋषि–छन्दस्–देवता-निर्देशाः, देवोपनय–जप–होम-विनियोगाः, अङ्गन्यासविन्यासाः, गायत्र्याः ध्यानवर्णरूपाणि, तथा शान्त्यायु:श्रीविद्याद्यर्थं हविषां द्रव्यविकल्पाः अपि प्रदर्श्यन्ते। अन्ते प्राणायामः, मार्जनम्, अघमर्षणम्, ‘आपो हि ष्ठा’, ‘द्रुपदादीनि’, ‘पवमानि’ इत्यादि वैदिकमन्त्राः च संयोज्य सन्ध्याशुद्धिक्रमः सम्यग् उपदिश्यते—मन्त्र-प्राण-क्रियाणां आग्नेयसमन्वयः।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It provides a full ritual-technical stack: praṇava primacy, Gāyatrī’s ṛṣi–chandas–devatā (Viśvāmitra–Gāyatrī–Savitṛ), vyāhṛti mappings (ṛṣis, deities, meters), explicit japa counts with results, nyāsa body placements, and homa substances keyed to specific aims.
By making daily sandhyā a disciplined bridge from karma to yoga: breath-restraint (prāṇāyāma), mantra (Oṁ/Gāyatrī), purification rites (mārjana/aghamarṣaṇa), and intention (saṅkalpa/viniyoga) are unified to remove pāpa, stabilize sattva, and orient the practitioner toward Brahman-realization.
Gāyatrī-japa (with graded counts up to lakṣa/koṭi), tila-homa, fasting with 1,000 recitations, water-based japa and drinking rites, and the aghamarṣaṇa sequence supported by Vedic purification verses.