Adhyaya 210
Mahā-dānāni (The Great Gifts) — Ṣoḍaśa Mahādāna, Meru-dāna, and Dhenū-dāna Procedure
अग्निर्दानलक्षणानन्तरं महादानविधिं सुव्यवस्थितं निरूपयति। तुलापुरुष-हिरण्यगर्भादीनि षोडश महादानानि निर्दिश्य ब्रह्माण्ड-कल्पवृक्ष/कल्पलता-गो-सहस्र-कामधेनु-हय-रथादि सुवर्णनिर्मितदानानि, विश्वचक्र-सप्तसागरप्रतिमादीनि च कथयति। ततः मेरुदानं पर्वतदानरूपेण धान्य-लवण-गुड-हिरण्य-तिल-कर्पास-घृत-रजत-शर्करादिभिः द्रोण-भार-पल-तुलामानैः क्रमशः, मण्डप-मण्डले देवपूजापूर्वकं कृत्वा योग्यब्राह्मणाय समर्पयेत्। अनन्तरं दश धेनूदानानि (गुड-, घृत-, तिल-, जल-, क्षीर-, मधुधेन्वादीनि) घट-राशिनिर्माणनियमैः, पूर्वाभिमुख्या धेनुः पादाः उत्तराभिमुखाः इत्यादि दिशानियमैः, विशेषतः गुडधेनोः वर्ण-भूषण-उपकरणादि सूक्ष्मलक्षणैः सह वर्णयति। लक्ष्मीप्रधानमन्त्रैः धेनुरूपां देवीं स्वाहा-स्वधा-विश्वशक्तिभिः तादात्म्येन संस्तुत्य दानं विधिवत् प्रदीयते। फलश्रुतौ स्वर्गप्राप्तिः, कपिलाधेनुदानेन कुलोन्नतिः, मरणासन्ने वैतरणीधेनुदानेन यमद्वारे तरणसहायता च—विधिशुद्ध्या मोक्षाश्वासनं च प्रतिपाद्यते।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It standardizes ritual charity through exact metrology and grading—droṇa/āḍhaka for capacity and pala/tulā/bhāra for weight—applied to Meru-dāna ‘mountain’ heaps and to the modeled dhenū-gifts, including orientation, materials, and recipient protocol.
By converting wealth into a consecrated act—performed with worship, mantras, and correct measures—it frames dāna as a purifier that yields puṇya, śānti, and eligibility for Bhukti and Mukti, culminating in death-proximate rites (Vaitaraṇī-dāna) aimed at safe passage beyond Yama’s threshold.