Adhyaya 334
Prastāra-nirūpaṇa — Explanation of Prastāra (Tabulation/Matrix of Metres)
अत्र भगवान् अग्निः गाथाम् आदर्शीकृत्य छन्दसां सम्भाव्यरूपाणां नियमबद्धं गणनाविधानं ‘प्रस्तार’ इति निरूपयति। क्रमोत्पादन-तुलनाप्रकाराः, नष्टम् (सूचकाङ्कात् वृत्तनिर्णयः) उद्दिष्टम् (क्रमेण गणना) च, सम-विषम-नियमाः, अर्धीकरण-क्रमाः, गणनासंशोधनं च कथ्यते। ततः मेरु-प्रस्तारे (पाश्कल-सदृशे विन्यासे) तस्य सम्बन्धः दर्श्यते—संख्याः द्विगुणिताः एकेन न्यूनिताः, अध्वा-अङ्गुल-प्रतिमया आरोहावरोहक्रमेण गणनाफलनिर्णयः इति ‘छन्दसः सारः’ प्रतिपाद्यते। एषा संयोजनविद्या पवित्र-व्यवस्थारूपा, पाठशुद्धिं रक्षति, सर्वेषां अनुमतवृत्तानां व्यवस्थितज्ञानं जनयति।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
Algorithmic rules for prastāra generation and lookup—especially Naṣṭa and Uddiṣṭa methods, halving/parity operations, and the Meru-prastāra basis for metrical counts.
It systematizes correct metrical knowledge, supporting faithful preservation of mantra/poetry and cultivating disciplined intellect—an applied form of dharmic rigor aligned with sacred transmission.