Adhyaya 113
Narmadā-ādi-māhātmya (The Greatness of the Narmadā and Other Tīrthas)
अस्मिन् तीर्थमाहात्म्ये अग्निर्भगवान् नर्मदां परमपावनीं स्तौति, तस्याः तीर्थानां बहुलत्वं प्रमाणं च निर्दिशति। गङ्गायाः दर्शनमात्रेण सद्यः शुद्धिः, नर्मदायाः तु जलस्पर्श-स्नानेन पावनशक्तिरिति तुलनया पुण्योपार्जनस्य भेदाः प्रतिपाद्यन्ते। ततः अमरकण्टकप्रदेशे गिरिपरितः बहूनि तीर्थानि, श्रीपर्वतं च कावेरी-सङ्गमस्य मङ्गलत्वं च निरूप्यते। श्रीपर्वतस्य पवित्रत्वे कारणकथा—गौरी तपः कृत्वा अध्यात्मवरं लब्ध्वा तत्र नामप्रसिद्धिं प्राप्नोतीति। अन्ते दान-तप-जप-श्राद्धादीनां अत्र कृतानामक्षयत्वं, अस्मिन् तीर्थे मरणस्य शिवलोकप्राप्तिहेतुत्वं, हरदेव्योरत्र सन्निधिः क्रीडाश्च वर्ण्यते।
Shlokas
Verse 1
ं गुह्यमिति ख महाबलमिति क भूमिचण्डेश्वरमिति ग तथान्यथेति झ द्वयोर्मध्ये इति ख यद्वत् स्याद्भुक्तिमुक्तिदमिति ङ अथ त्रयोदशाधिकशततमो ऽध्यायः नर्मदादिमाहात्म्यम् अग्निर् उवाच नर्मदादिकमाहात्म्यं वक्ष्येहं नर्मदां परां सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनाद्वारि नार्मदं
[पाठान्तराणि] ‘गुह्यमिति’ ख, ‘महाबलमिति’ क, ‘भूमिचण्डेश्वरमिति’ ग, ‘तथान्यथेति’ झ, ‘द्वयोर्मध्ये इति’ ख, ‘यद्वत् स्याद्भुक्तिमुक्तिदमिति’ ङ। अथ त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः—नर्मदादिमाहात्म्यम्। अग्निरुवाच—नर्मदादिकमाहात्म्यं वक्ष्येऽहं; नर्मदा परा। सद्यः पुनाति गाङ्गेयं दर्शनात्, वारि नार्मदं स्पर्शनस्नानात्।
Verse 2
विस्तराद्योजनशतं योजनद्वयमायता षष्टिस्तीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस् तथापराः
विस्तराद् योजनशतं, आयता योजनद्वयम्। षष्टिस्तीर्थसहस्राणि, षष्टिकोट्यस्तथापराः॥
Verse 3
पर्वतस्य समन्तात्तु तिष्ठन्त्यमरकण्टके कावेरीसङ्गमं पुण्यं श्रीपर्वतमतः शृणु
पर्वतस्य समन्तात्तु तिष्ठन्त्य् अमरकण्टके। कावेरीसङ्गमं पुण्यं श्रीपर्वतमतः शृणु॥
Verse 4
गौरी श्रीरूपिणी तेपे तपस्तामब्रवीद्धरिः अवाप्स्यसि त्वमध्यात्म्यं नाम्ना श्रीपर्वतस्तव
गौरी श्रीरूपिणी तेपे तपः; तामब्रवीद्धरिः। अवाप्स्यसि त्वम् अध्यात्म्यं, नाम्ना श्रीपर्वतस् तव॥
Verse 5
समन्ताद्योजनशतं महापुण्यं भविष्यति अत्र दानन्तपो जप्यं श्राद्धं सर्वमथाक्षयं
समन्ताद् योजनशतपर्यन्तं महापुण्यं भवति। अत्र दानं तपो जपः श्राद्धं च सर्वमेव अक्षयफलप्रदं भवति॥
Verse 6
नर्मदापरमिति झ निर्यान्त्यमरकण्टके इति झ तपस्तामब्रवीद्धर इति ग अत्र दानं तथा जप्यमिति झ सर्वमथाक्षरमिति ख , छ च मरणं शिवलोकाय सर्वदं तीर्थमुत्तमं हरो ऽत्र क्रीडते देव्या हिरण्यकशिपुस् तथा
‘नर्मदा परमा’ इति पाठः; ‘अमरकण्टके निर्यान्ति’ इति च। अन्यत्र—‘तपस्तामब्रवीद्धरः’ इति। अत्र दानं तथा जपः कर्तव्यः। एतत् तीर्थमुत्तमं सर्वदं; अत्र मरणं शिवलोकप्रदं। अत्र देव्या सह हरो क्रीडते; हिरण्यकशिपोः अपि तथा कथ्यते॥
Verse 7
तपस्तप्त्वा बली चाभून्मुनयः सिद्धिमाप्नुवन्
तपस्तप्त्वा बली चाभूत्; मुनयः सिद्धिमाप्नुवन्॥
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts purification modes: the Gaṅgā purifies immediately by darśana (sight), while the Narmadā’s water is emphasized as purifying through contact/immersion.
Śrīparvata’s sanctity is grounded in Gaurī’s tapas and the boon of adhyātma bestowed by Hari, and the text further claims that rites performed in its sphere yield akṣaya (inexhaustible) results.
Dāna (charity), tapas (austerity), japa (recitation), and śrāddha rites are stated to produce inexhaustible merit when performed there.
The chapter states that death at this excellent tīrtha leads to Śivaloka (Śiva’s world), framing sacred geography as directly linked to liberation-oriented destiny.