Adhyaya 5
Śrīrāmāvatāra-varṇanam (Description of the Incarnation of Śrī Rāma)
अग्निः नारदेन पूर्वं वाल्मीकेः कथितस्य रामायणस्य श्रद्धापूर्वकं पुनराख्यानं प्रतिजानाति, यत् शास्त्रसाधनं भूक्तिं मुक्तिं च ददाति। नारदः सूर्यवंशस्य संक्षिप्तं वंशानुक्रमं वदति—ब्रह्मणः मरीचिः, कश्यपः, सूर्यः, वैवस्वतमनुः, इक्ष्वाकुः, ककुत्स्थः, रघुः, अजः, दशरथश्च—इति राजधर्मपरम्परायां रामावतारं स्थापयन्। रावणादिनाशार्थं हरिः चतुर्धा प्रादुर्भवति; ऋश्यशृङ्गेण वितीर्णेन पायसेन रामभरतलक्ष्मणशत्रुघ्नानां जन्म भवति। विश्वामित्रस्य याचनेन ते यज्ञविघ्नान् निवारयन्ति—ताडकां हत्वा, मारीचं निवार्य, सुबाहुं च निहत्य। ततः मिथिलायां जनकयागं दृष्ट्वा रामः शिवधनुः सज्यीकृत्य भङ्क्त्वा सीतां लभते, भ्रातरश्च जनककुले विवाहं कुर्वन्ति। प्रत्यागत्य जामदग्न्यं परशुरामं निगृह्य धर्माधीनस्य शासितबलस्य आदर्शं पूरयति।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वराहनृसिंहाद्यवतारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः अथ पञ्चमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनम् अग्निर् उवाच रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा वाल्मीकये यथा तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्
इत्यादिमहापुराणे आग्नेये वराहनृसिंहाद्यवतारो नाम चतुर्थोऽध्यायः समाप्तः। अथ पञ्चमोऽध्यायः—श्रीरामावतारवर्णनम्। अग्निरुवाच—रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा वाल्मीकये यथा; तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्॥
Verse 2
नारद उवाच विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः मरीचेः कश्यपस्तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः
नारद उवाच—विष्णुनाभ्यब्जसम्भूतो ब्रह्मा; ब्रह्मणः सुतो मरीचिः; मरीचेः कश्यपः; तस्मात् सूर्यः; सूर्याद् वैवस्वतो मनुः॥
Verse 3
ततस्तस्मात्तथेक्ष्वाकुस् तस्य वंशे ककुत्स्थकः ककुत्स्थस्य रघुस्तस्माद् अजो दशरथस्ततः
ततः तस्मात् तथैक्ष्वाकुः; तस्य वंशे ककुत्स्थकः। ककुत्स्थस्य रघुः; तस्मादजः; ततः दशरथः॥
Verse 4
रावणादेर्बधार्थाय चतुर्धाभूत् स्वयं हरिः राज्ञो दशरथाद्रामः कौशल्यायां बभूव ह
रावणादीनां वधार्थं स्वयं हरिश्चतुर्धा बभूव; राज्ञो दशरथात् कौशल्यायां रामो नाम पुत्रो बभूव ह।
Verse 5
कैकेय्यां भरतः पुत्रः सुमित्रायाञ्च लक्ष्मणः शत्रुघ्न ऋष्यशृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्
कैकेय्यां भरतः पुत्रो बभूव; सुमित्रायां लक्ष्मणश्च शत्रुघ्नश्च—ऋष्यशृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्।
Verse 6
प्राशिताद्यज्ञसंसिद्धाद् रामाद्याश् च समाः पितुः यज्ञविघ्नविनाशाय विश्वामित्रार्थितो नृपः
प्राशिते यज्ञसंसिद्धे च पायसे, रामादयः पितुः समा बभूवुः; यज्ञविघ्नविनाशाय विश्वामित्रेणार्थितो नृपोऽनयत्।
Verse 7
रामं सम्प्रेषयामास लक्ष्मणं मुनिना सह रामो गतो ऽस्त्रशस्त्राणि शिक्षितस्ताडकान्तकृत्
रामं लक्ष्मणं च मुनिना सह सम्प्रेषयामास; रामो गत्वा अस्त्रशस्त्राणि शिक्षितः ताडकान्तकृत् अभवत्।
Verse 8
मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतो ऽनयत् सुबाहुं यज्ञहन्तारं सबलञ्चावधीत् बली
मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतोऽनयत्; यज्ञहन्तारं सुबाहुं सबलं च बली अवधीत्।
Verse 9
सिद्धाश्रमनिवासी च विश्वामित्रादिभिः सह गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुञ्चापं सहानुजः
सिद्धाश्रमनिवासी रामः विश्वामित्रादिभिः सहानुजः सह मैथिलराज्ञः क्रतुं द्रष्टुं धनुश्चावलोकयितुं गतः।
Verse 10
शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावितः रामाय कथितो राज्ञा समुनिः पूजितः क्रतौ
शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावितो राजा रामाय तद्वृत्तान्तं कथयामास; स मुनिश्च क्रतौ पूजितः।
Verse 11
धनुरापूरयामास लीलया स बभञ्ज तत् वीर्यशुक्लाञ्च जनकः सीतां कन्यान्त्वयोनिजाम्
स धनुर् लीलया आरोपयामास ततश्च तद् बभञ्ज; जनकः पुनः वीर्यशुल्कां अयोनिजां कन्यां सीतां प्रददौ।
Verse 12
ददौ रामाय रामो ऽपि पित्रादौ हि समागते उपयेमे जानकीन्ताम् उर्मिलां लक्ष्मणस् तथा
पित्रादिषु समागतेषु जनकः सीतां रामाय ददौ; रामोऽपि विधिवत् जानकीम् उपयेमे, लक्ष्मणश्च तथैव उर्मिलाम्।
Verse 13
श्रुतकीर्तिं माण्डवीञ्च कुशध्वजसुते तथा जनकस्यानुजस्यैते शत्रुघ्नभरतावुभौ
श्रुतकीर्तिं माण्डवीं च कुशध्वजसुते तथा; एते जनकानुजस्य सुतौ भरतशत्रुघ्नावुभौ।
Verse 14
कन्ये द्वे उपयेमाते जनकेन सुपूजितः रामो ऽगात्सवशिष्ठाद्यैर् जामदग्न्यं विजित्य च अयोध्यां भरतोभ्यागात् सशत्रुघ्नो युधाजितः
जनकेन सुपूजितो रामः वसिष्ठादिभिः सह प्रस्थितः। जामदग्न्यं परशुरामं विजित्य अयोध्यां जगाम। भरतोऽपि शत्रुघ्नेन मातुलयुधाजिता सह अयोध्यां प्रत्यागात्; द्वे कन्ये राजकुले उपयेमाते।
Frequently Asked Questions
It is explicitly framed as ‘bhukti-mukti-dam’—a study that yields worldly success and liberation—thereby positioning avatāra narrative as both ethical instruction (rājadharma) and spiritual sādhanā.
Rāma’s weapons-training under Viśvāmitra’s guidance culminates in the removal of sacrificial disruptions: the slaying of Tāḍakā, the driving away of Mārīca with the Mānava-weapon, and the killing of Subāhu with his forces.
By tracing the solar line from cosmic origins to Daśaratha, the chapter anchors Rāma’s avatāra in a legitimate rājadharma setting, presenting divine descent as the restoration of order through an ideal royal lineage.